# Varsak Türkmenleri > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Varsak_T%C3%BCrkmenleri > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Varsak Türkmenleri, https://tr.wikipedia.org/wiki/Varsak_T%C3%BCrkmenleri (CC-BY-SA-4.0) **Varsaklar (Farsaklar, Varsak Türkmenleri, Varsak Yörükleri, Varsaklılar, Tarsus Türkmenleri)**, adını *Varsak* adlı bir Türkmen beyinden alan,[^1] geçmişte [Tarsus Sancağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarsus_Sanca%C4%9F%C4%B1)'nda, güney [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'da [Mersin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mersin) iline (eskiden İçel iline) bağlı [Tarsus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarsus) ilçesinde ve [Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana) ([Feke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Feke), [Kozan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kozan), [Saimbeyli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saimbeyli)) ile [Osmaniye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmaniye) ([Düziçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCzi%C3%A7i), [Osmaniye Merkez](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmaniye)) illerinde, [Tunceli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunceli) ([Nazımiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Naz%C4%B1miye)), [Aydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n), [Antalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antalya) (Teke Yöresi) ve [Kayseri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayseri)'de yaşayan Türkmenlerdir.[^2][^3] 14. yüzyıla ait bir [Memlûk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meml%C3%BBk_Devleti) (Devletü't-Türkiyye) kaynağında *Tarsus Türkmenleri (el-Varsak; Türkmân-ı Tarsus*[^4]*)* tabiri kullanılan Varsaklar [Oğuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar) (Türkmen) boylarından biri olarak zikredilmiştir. 14-15. yüzyıllarda büyük bir kısmı Tarsus'un kuzeybatı ve [Silifke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silifke)'nin kuzeydoğusundaki dağlık bölgede ([Bolkar Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bolkar_Da%C4%9Flar%C4%B1)) olmak üzere, bir kısmı da Taş-İli'nde yaşamaktaydı. 16. yüzyılda büyük kısmı [Çukurova](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ukurova) ve [Konya Ovalarına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya_Ovas%C4%B1) iskan edilmiştir.[^5] Tarsus Sancağında yaşayan Varsak Türkmenlerini oluşturan boylar (*Kusun, Ulaş, Kuştemür, Gökçelü, Esenlü, Elvanlı, Orhan Beğlü*) adlarını boy beylerinden almıştır.[^6] Varsak Türkmenleri esasen bir federasyondur ve önemli bölümünü oluşturan Ulaş [Üçoklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9C%C3%A7oklar)ın [Bayındır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bay%C4%B1nd%C4%B1r_boyu) ve [Salur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salur_boyu) aşiretlerinden; Kusun, Kuştemür, Elvanlı ve Gökçeli de Üçoklardan; Esenli ise [Bozoklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozoklar)dan [Dodurgalara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dodurga_boyu) dayanır.[^7][^8] Türk halk [edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1) ve [müziği](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_m%C3%BCzi%C4%9Fi) içinde [varsağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varsa%C4%9F%C4%B1) denen ve özel bir ezgiyle söylenen [koşma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C5%9Fma)nın en güzel örnekleri Varsak Türkmen şairi [Karacaoğlan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karacao%C4%9Flan)'ın dizelerinde can bulmuştur. [Etimoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etimoloji) konusunda uzman olan Türkolog [Hasan Eren](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_Eren)'e göre *varsağı* kelimesi Varsakların adına -i nispet eki getirilerek oluşturulmuştur ve yapı olarak [türkü](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%BC) (\< *Türk + -î*) kelimesinin etimolojisine benzer.[^9] ## Aydın **Aydın Varsakları**[^10] ## Antalya (Teke Yöresi) **Teke Varsakları** veya **Antalya Varsakları:** Bölgenin demografik ve tarihi yapısında çok önemli bir yere sahiptirler. 1470 tarihinde Osmanlı paşası Rum Mehmet Paşa Karamanoğulları üzerine çıktığı seferde teke yöresinden Varsakların üzerine yürümüş ancak Varsak Beyi Uyuz Bey tarafından mağlup olmuştur. Bunun sonucunda ordunun hazinesi ve malları varsak türkmenlerinin eline geçmiştir. Bazı tarihçilere göre Rum Mehmet Paşa bu olaydan sonra azledilmiş ve idam edilerek öldürülmüştür. Varsaklar bir osmanlı sadrazamını mağlup edip idam edilmesine sebep olacak kadar bölgelerinde etkili ve önemlidir .18. yüzyılın sonu ile 19. yüzyılın başlarında [Antalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antalya) ve [Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana) yöresini dolaşan Alman seyyahlar Dr. Firaylic ve Mühendis Ravlig'in tuttukları saha kayıtlarına göre; o dönemde [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) genelinde 80.000 civarında Varsak yaşamakta olup, bu nüfusun 24.000'i [Teke Sancağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teke_Sanca%C4%9F%C4%B1)'nda (günümüzdeki Antalya yöresi) bulunmaktaydı.[^11] Günümüzde bu güçlü tarihi miras, Antalya'nın [Kepez](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kepez) ilçesinde yer alan ve alt mahallelere ayrılmış olan geniş "Varsak" (Varsak Karşıyaka, Varsak Esentepe, Varsak Şelale vb.) yerleşiminde adını ve kültürel varlığını yaşatmaya devam etmektedir. Ayrıca Korkuteli ilçesinde yine Varsak adıyla anılan bir yayla yerleşkeleride vardır. ## Çukurova **Çukurova Varsakları**[^12] ya da **Tarsus Varsakları:**[^13] Varsaklar, Osmanlı-Memlûk ve Osmanlı-Karamanoğulları ilişkilerinde önemli roller üstlenmişlerdir. 1250'lerde [Ramazanoğulları Beyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ramazano%C4%9Fullar%C4%B1_Beyli%C4%9Fi)'ni oluşturan 7 Türkmen boyundan biri olan Varsaklar, 1517 yılında Ramazanoğulları ile birlikte [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) himayesine girmişlerdir. Kuzey Çukurova'ya doğru göç eden Varsaklar, 17. yüzyılın sonlarından (1690) itibaren [Kozanoğulları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kozano%C4%9Flu)'nın piyade askerleri olmuşlardır. Çukurova bölgesinde kalıp, Kozanoğulları içerisinde bulunan Varsaklar, Kozan'ın dağlık bölgeleri ile Feke ve bugünkü Saimbeyli toprakları üzerinde yoğunluk kazanmışlardır. Saimbeyli ve Feke arazileri Kozanoğulları'na mensup ağaların yaylak yerleri olmuştur. Günümüzde de Feke nüfusunun tamamı, Saimbeyli'nin tamamına yakını ve Kozan'ın ise aşağı yukarı yarıya yakını bu aşirete mensup insanlar tarafından yurt tutulmuştur. Ayrıca halk arasında *Gavur Dağları* denen [Nur Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nur_Da%C4%9Flar%C4%B1) bölgesine yerleşen Varsakların çoğunluğu bu dağlardan inerek bir kısmı Düziçi ovasına, bir kısmı da (Ulaşlılar) Osmaniye'ye yerleşmişlerdir.[^14] ## Kayseri *Kayseri Varsakları* ya da *Yahyalı Varsakları*,[^15] [Kayseri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayseri) iline bağlı [Yahyalı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yahyal%C4%B1) ilçesinin yüksek kesimlerinde [Kapuzbaşı Şelalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapuzba%C5%9F%C4%B1_%C5%9Eelaleleri)'nin bulunduğu bölgede yaşayan Varsak Türkmenleri, [Avlağa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avla%C4%9Fa%2C_Yahyal%C4%B1), [Balcıçakırı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balc%C4%B1%C3%A7ak%C4%B1r%C4%B1), [Büyükçakır](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk%C3%A7ak%C4%B1r), [Çubukharmanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ubukharman%C4%B1%2C_Yahyal%C4%B1), [Delialiuşağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Delialiu%C5%9Fa%C4%9F%C4%B1%2C_Yahyal%C4%B1), [Kapuzbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kapuzba%C5%9F%C4%B1), [Ulupınar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulup%C4%B1nar%2C_Yahyal%C4%B1), [Yeşilköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ye%C5%9Filk%C3%B6y%2C_Yahyal%C4%B1) köylerinde yaşamlarını devam ettirmektedirler. Kayseri Varsakları konar-göçer hayatını, kültür ve geleneklerini en son terk eden Türkmenler olarak kabul edilebilir; zira, köylerine elektrik, telefon ve yol 1980'li yıllarda gelmiştir.[^16] [^1]: Bilgili, Ali Sinan (1999). Osmanlı'ya Karşı Bir Türkmen Boyu: Tarsus Varsakları 19 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Osmanlı, IV, Ankara, 1999, s.170-179 [^2]: Gökbel, Ahmet (2007). Anadolu'da Varsak Türkmenleri. Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi yayınları: 349, Araştırma inceleme dizisi: 50. Genişletilmiş 2.baskı 2007, Ankara [^3]: Gökbel, Ahmet (1998). Anadolu Varsaklar'ında İnanç ve Adetler, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, Ankara. [^4]: Bilgili, Ali Sinan (1999). Osmanlı'ya Karşı Bir Türkmen Boyu: Tarsus Varsakları 19 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Osmanlı, IV, Ankara, 1999, s.170-179 [^5]: Bilgili, Ali Sinan (1999). Osmanlı'ya Karşı Bir Türkmen Boyu: Tarsus Varsakları 19 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Osmanlı, IV, Ankara, 1999, s.170-179 [^6]: Bilgili, Ali Sinan (1999). Osmanlı'ya Karşı Bir Türkmen Boyu: Tarsus Varsakları 19 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Osmanlı, IV, Ankara, 1999, s.170-179 [^7]: Bilgili, Ali Sinan (1999). Osmanlı'ya Karşı Bir Türkmen Boyu: Tarsus Varsakları 19 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Osmanlı, IV, Ankara, 1999, s.170-179 [^8]: Poş, Abdullah (2005). Osmanlı Döneminde Tarsus (1516-1923) 4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, cilt: 5, sayı: 1, Ocak-Haziran 2005 [^9]: Prof. Dr. Hasan Eren, Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü, Ankara 1999, sayfa: 433 [^10]: Bülbül, Davut (2006). Düziçi'nde geçiş dönemleri (doğum-evlenme-ölüm) 17 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. TC. Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı, yüksek lisans tezi. Niğde [^11]: Dr. Firaylic ve Mühendis Ravlig'in seyahatnameleri / saha kayıtları (18. - 19. Yüzyıl Anadolu Seyahat Notları). [^12]: Bülbül, Davut (2006). Düziçi'nde geçiş dönemleri (doğum-evlenme-ölüm) 17 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. TC. Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı, yüksek lisans tezi. Niğde [^13]: Bilgili, Ali Sinan (1999). Osmanlı'ya Karşı Bir Türkmen Boyu: Tarsus Varsakları 19 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Osmanlı, IV, Ankara, 1999, s.170-179 [^14]: Gökbel, Ahmet (2007). Anadolu'da Varsak Türkmenleri. Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi yayınları: 349, Araştırma inceleme dizisi: 50. Genişletilmiş 2.baskı 2007, Ankara [^15]: Bülbül, Davut (2006). Düziçi'nde geçiş dönemleri (doğum-evlenme-ölüm) 17 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. TC. Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı, yüksek lisans tezi. Niğde [^16]: "Malazgirt'ten Kayseri'ye" 3 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2015.