# Valide sultan > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Valide_sultan > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Valide sultan, https://tr.wikipedia.org/wiki/Valide_sultan (CC-BY-SA-4.0) - **Makam:** Valide Sultan - **Unvan:** Valide sultan - **Açılış:** Ayşe Hafsa Sultan - **Oluşum:** 30 Eylül 1520 - **Son:** Rahîme Perestû Sultan - **Kaldırılma:** 11 Aralık 1904 **Valide sultan** (والده سلطان), [Osmanlı padişahlarının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fahlar%C4%B1_listesi) saltanatları sırasında hayatta olan annelerine verilen ünvandı. Kaynaklarda "vâlide-i pâdişâh", "vâlide-i saâdetpenâh", "mehd-i ulyâ-yı saltanat" şeklinde de geçmektedir. [Kösem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6sem_Sultan) "ümmü’l-mü’minîn", [Pertevniyal Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pertevniyal_Sultan) "ümmü’l-cihân" ünvanları kullanılmış ve [Hatice Turhan Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatice_Turhan_Sultan) devlet adamı ve tarihci [Defterdar Sarı Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Defterdar_Sar%C4%B1_Mehmed_Pa%C5%9Fa) tarafından, ölümü vesilesiyle "devletin bir rükn-i rekîni" olarak niteledirilmiştir.[^1] İlk valide sultan [Kanuni Sultan Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman)'ın annesi [Ayşe Hafsa Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ay%C5%9Fe_Hafsa_Sultan)[^2] olmak üzere Osmanlı padişahları tahta çıktıkları zaman anneleri de valide sultan ünvanını alarak büyük bir siyasi güce ve oldukça yüksek miktarda bir gelire sahip olurlardı. Valide sultanlar bu geliri genellikle hastane, külliye, cami ve medrese inşa ettirmek için kullanırlar, bazen de fakirlere yiyecek dağıtmak, sünnet ettirmek, düğün yapmak gibi hayır işleri yaparlardı. ## Tarihçe Kanuni Sultan Süleyman döneminde [Ayşe Hafsa Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ay%C5%9Fe_Hafsa_Sultan)'ın padişah üzerinde etkisi çok büyük olmuştur.[^3] Zira kendisi ilk valide sultandır. Onun dışında valide sultanlar genellikle siyasete karışmazlardı. Ancak [kadınlar saltanatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1nlar_saltanat%C4%B1) adı verilen dönemde başlatıcısı [Hürrem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCrrem_Sultan) ve diğerleri [Nurbanu Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nurbanu_Sultan), [Safiye Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safiye_Sultan) ve özellikle [Kösem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6sem_Sultan) devlet yönetiminde söz sahibi olmuşlardır. Kösem Sultan oğlu [IV. Murad](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad) tahta çıktığında 11 yaşında olduğu için naiplik sıfatıyla devleti bizzat yönetmiştir. Ancak [IV. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed)'in annesi [Turhan Hatice Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatice_Turhan_Sultan)'la birlikte valide sultanların etkisi tekrar azaldı, tekrar geleneksel görevleri olan hayır işlerine döndüler.[^4] ![İstanbul'da Safiye Sultan tarafından yaptırılmış Yeni Cami](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Yenicamii_01447_Nevit.jpg/1280px-Yenicamii_01447_Nevit.jpg) *İstanbul'da Safiye Sultan tarafından yaptırılmış Yeni Cami (Nevit Dilmen ( talk ), CC-BY-SA-3.0)* Osmanlı Devleti'nin son dönemlerindeki valide sultanlardan [Bezmialem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bezmi%C3%A2lem_Valide_Sultan) ve [Pertevniyal Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pertevniyal_Sultan) İstanbul'daki birçok saray, cami, hastane ve okul inşaatlarına imzalarını atmışlardır. Osmanlı Devleti'nin en son valide sultanı [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in manevi annesi [Piristû Kadın Efendidir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rah%C3%AEme_Perest%C3%BB_Sultan). Padişahın öz annesi olmamasına rağmen padişah tarafından valide sultanlık ünvanına getirilmiş, 1904 yılındaki ölümüne kadar bu görevde kalmıştır. II. Abdülhamid'ten sonraki padişahlar tahta çıktıklarında anneleri ölmüş olduklarından 1904 yılında valide sultanlık kurumu sona ermiştir. ## Saltanat naibeliği Kimi zaman padişahlar küçük yaşta tahta geçtiklerinden anneleri onların adına hükümler vererek ya da oğulları ile istişare ederek kararlarında etkili olurlardı. Buna ilk örnek olarak [Valide Handan Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Handan_Sultan) verilebilir.[^5] Çünkü Leslie Pierce'a göre oğlu adına bizzat devleti yönetmiştir.[^6] Ardından gelen Valide Halime Sultan oğlunun akli dengesi yerinde olmadığından da naibe olarak devlet yönetiminde söz sahibi olmuştur. Daha sonra Şubat 1618'de [II. Osman](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Osman) tahta çıkmıştır. Annesi [Valide Mahfiruz Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahfiruz_Hatice_Sultan) da oğlunun tahta çıkışından kendisinin ölümüne (28 Ekim 1620) kadar saltanat naibesi olarak devleti idare etmiştir. Ancak bu kısa süreli dönemlere karşın [Valide Kösem Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6sem_Sultan) 10 seneyi aşkın zaman naibelik yapmıştır.[^7] Daha sonra kendisinden kurtulduktan sonra gelini [Turhan Valide Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hatice_Turhan_Sultan) da devleti yönetmiş ve onunla da naibelik kurumu son bulmuştur. ## Büyük Valide Sultan & Küçük Valide Sultan Vâlide-i Kebīre ya da Büyük Valide Sultan, oğlu vefat ya da tahtan indirilme sebebi ile yeni tahta geçen padişahın döneminde de valide sultan makamını taşıyan kişinin ünvanıdır. [Handan Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Handan_Sultan)'ın oğlu [I. Ahmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Ahmed), tahta çıkar çıkmaz [Safiye Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safiye_Sultan)'ı [Eski Saray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Saray)'a göndermişti.[^8] Çünkü Safiye Sultan, oğlu öldüğü için valide sultanlık makamını kaybetmişti. Bu bir emsal teşkil etmiş olacak ki; [IV. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Mehmed) döneminde Kösem Sultan 25 yıl boyunca çok etkin bir rol oynadığı için devlette söz sahibi kişiler Turhan Sultan'ı istemediler ve yeni bir makam arayışı içine girdiler. Bütün bu hadiselerin sonunda Vâlide-i Kebīr yani Büyük Valide Sultan makamı ile Kösem Sultan iktidarı yeniden ele geçirdi. Turhan Sultan ise 'Vâlide-i Sagīr' (küçük valide) adı ile anılmaya başlandı. ## Ayrıca bakınız - [Osmanlı padişah eşleri listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_padi%C5%9Fah_e%C5%9Fleri_listesi) - [Haseki sultan ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haseki_sultan) - [Kadınlar saltanatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1nlar_saltanat%C4%B1) - [Valide Sultan Dairesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Valide_Sultan_Dairesi) [^1]: Akyıldız, Ali (2012) "Valide Sultan TDV İslam Ansiklopedisi Cilt:42, sayfa:496, 'Valide Sultan' maddesi [^2]: Peirce, Leslie P.. The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. Oxford University Press, 1993. [^3]: Akyıldız, Ali (2012) "Valide Sultan TDV İslam Ansiklopedisi Cilt:42, sayfa:496, 'Valide Sultan' maddesi [^4]: Gelişim Hachette Ansiklopedisi 9.Cilt sf.3097 [^5]: Bõrekci, Günhan (2010)Factions and Favorites at the Courts of Sultan Ahmet I (r. 1603-17) and his Immediate Predecessors. Ohio State Universitesi Ph.D. doktora tezi, Say:126 [^6]: Leslie P. Peirce, The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire, The İmperial Harem Instution, Oxford University Press, Sayfa: 127 [^7]: Türkiye Diyanet Vakfı, TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt 26, Basım Yılı 2002, Sayfa: 274, 275 [^8]: Bõrekci, Günhan (2010)Factions and Favorites at the Courts of Sultan Ahmet I (r. 1603-17) and his Immediate Predecessors. Ohio State Üniversitesi Ph.D. doktora tezi, Say.:126