Vadi Muharebesi (1916)

Vadi Muharebesi, 13 Ocak 1916'da meydana gelen, I. Dünya Savaşı sırasında Irak'ta savaşan İngiliz kuvvetlerinin, Kut'ül-Amare'de 6. Ordu tarafından kuşatılan Sir Charles Townshend komutasındaki kuşatılmış kuvvetleri rahatlatmak amaçlı yapılan başarısız bir harekâttır.^{[1]Barber, Major Charles H. Besieged in Kut – and After. Blackwood, 1917.[2]Battles: The Battle of the Wadi, 1916. 27 Şubat 2002.[3]Candler, Edmund. The Long Road to Baghdad. Cassell, 1919, s. 311.}

İngiliz Başkomutan Sir John Nixon'ın teşvikiyle General Fenton Aylmer, Vadi Nehri kıyısındaki Osmanlı savunma mevzilerine karşı bir saldırı başlattı.^{[4]Battle of Wadi this day in history 1916. history.com.[5]Gilbert, Martin. The First World War: A complete history. Henry Holt and Co, 2004, s. 688.} Vadi, Sağ Sahil'den Kut'ül-Amare'ye doğru yaklaşık 9,7 km yukarıya doğru, kuzeyden Dicle Nehri'ne dökülen dik bir akarsu vadisiydi.^{[6]Nixons Second Dispatch. 19141918.} Aylmer, Vadi'yi ele geçirmeyi başarsa da, bu ona 1.600 adama mal olduğu gibi saldırı başarısızlıka sonuçlanmıştır. İngilizlerin başarısızlığı, Townshend'in 10.000 adamıyla birlikte teslim olmasına yol açarak o zamana kadar İngiliz birliklerinin tek seferde teslim olduğu en büyük saldırı olmuştur. Ancak İngilizler, on altı gün sonra 11 Mart 1917'de Bağdat'ı ele geçirme yolunda Şubat 1917'de Kut'u geri aldılar.^{[7]The long long trail. 1914-1918.net.[8]Esposito, Vincent Joseph. A Concise History of World War I. Praeger, 1964, s. 414.}

Arka plan

5 Aralık 1915'te Halil (Kut) Paşa ve Alman komutan von der Goltz komutasındaki Osmanlı kuvvetleri,^{[2]Battles: The Battle of the Wadi, 1916. 27 Şubat 2002.} 25.000 kişilik bir İngiliz-Hint kuvvetini kuşatarak Bağdat'ın 80 km güneyindeki Kût-ül Amâre şehrini kuşatmaya başladı.^{[1]Barber, Major Charles H. Besieged in Kut – and After. Blackwood, 1917.[3]Candler, Edmund. The Long Road to Baghdad. Cassell, 1919, s. 311.} Binbaşı Charles Townshend'in yardım taleplerine yanıt veren Irak Cephesi komutanı Sir John Nixon, kuşatma altındaki garnizonu kurtarmak için Korgeneral Fenton Aylmer komutasındaki 19.000 kişilik 'nu gönderdi.^{[8]Esposito, Vincent Joseph. A Concise History of World War I. Praeger, 1964, s. 414.[9]Tucker, Spencer. World War I: Encyclopedia. ABC-CLIO, 2005, s. 1661.}

Kut'u kurtarmaya yönelik ilk girişim (Sağ Sahil Muharebesi) 6 Ocak 1916'da gerçekleşti. Aylmer'in, Tümgeneral komutasındaki öncü kuvvetleri Ali El Garbi'den Sağ Sahil'e doğru Dicle'nin her iki kıyısından ilerledi. Younghusband'ın kuvvetleri 6 Ocak sabahı Sağ Sahil'in 5,6 km doğusunda Osmanlı kuvvetleri yakın temasa girdi. İngilizlerin, Osmanlı kuvvetini yenilgiye uğratma çabaları başarısız oldu.^{[6]Nixons Second Dispatch. 19141918.} İngiliz kayıpları 133'ü subay olmak üzere 4.202 gibi ağır bir rakamdı. Bunu takiben, Osmanlı kuvvetleri 9 Ocak'ta mevzileri terk etti^{[4]Battle of Wadi this day in history 1916. history.com.} ve 16 km yukarıya, Vadi'ye çekildi.^{[3]Candler, Edmund. The Long Road to Baghdad. Cassell, 1919, s. 311.[10]Fraser, Lovat. What happened at Kut. 'The War Illustrated' – 'a Pictorial Record of the Conflict of the Nations', 12 Ocak 1918.}

Savaş hazırlıkları

Aylmer'in birlikleri yorgun düşmüş ve moraller bozulmuştu. İlerlemeleri, ikmal yolu sıkıntısı yüzünden engelleniyordu.^{[4]Battle of Wadi this day in history 1916. history.com.} Aylmer, Vadi mevzisini aşmayı, Felahiye Sapağı'nı ele geçirmeyi ve Osmanlı kuvvetlerini kuşatmayı planlıyordu. Tuğgeneral komutasındaki ve Vadi siperlerine saldırırken, 'nun geri kalanı kanattan hareket edecekti. Ancak, İngiliz birlikleri bölgenin haritasına sahip olmadığı için zorlanıyordu, bu nedenle planlamanın çoğu şansa bırakılmıştı.^{[6]Nixons Second Dispatch. 19141918.[8]Esposito, Vincent Joseph. A Concise History of World War I. Praeger, 1964, s. 414.}

Bu arada, Halil (Kut) Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, İngilizlerin Kut'a ulaşmak için geçmek zorunda kalacakları Vadi Nehri kıyısında 20.000 kadar askerle karşılamak üzere mevzilenmiş bekliyordu.^{[4]Battle of Wadi this day in history 1916. history.com.}

Vadi Muharebesi

Sisin altında topçuların ağır ilerlemesi nedeniyle ertelenen saldırı, 13 Ocak günü öğleden sonra başlamış ve İngiliz kuvvetlerinin Osmanlı mevziisi karşısında zorlanması, amaçlanan sürpriz saldırı imkanını kaybetmişti.^{[4]Battle of Wadi this day in history 1916. history.com.} cephe boyunca ilerlerken, , kuvvetlerinin büyük kısmıyla geniş bir dönüş manevrasına girişmiş, başarı şansını ciddi şekilde etkilemişti.^{[10]Fraser, Lovat. What happened at Kut. 'The War Illustrated' – 'a Pictorial Record of the Conflict of the Nations', 12 Ocak 1918.} Alarma geçen Osmanlı kuvvetleri, yaylım ateşi ve topçu bombardımanı ile İngiliz harekâtını durdurdu.^{[3]Candler, Edmund. The Long Road to Baghdad. Cassell, 1919, s. 311.[7]The long long trail. 1914-1918.net.}

Ellerinde uygun haritalar olmadığı için, İngiliz öncü kolu kayboldu.^{[9]Tucker, Spencer. World War I: Encyclopedia. ABC-CLIO, 2005, s. 1661.} Fırsatı değerlendiren Osmanlı birlikleri, İngiliz kanat manevrasıyla yüzleşmek için kuzey-güney yönünden doğu-batı yönüne doğru ilerlemeye başladı. Bunun sonucunda 28. Tugay tarafından yapılan cephe taarruzu ağır kayıplarla geri püskürtülmüştür.^{[7]The long long trail. 1914-1918.net.[8]Esposito, Vincent Joseph. A Concise History of World War I. Praeger, 1964, s. 414.}

Akşam saatlerinde girişimin başarısız olacağı anlaşılmıştı. Felahiye Sapağı hâlâ Osmanlı birlikleri tarafından güçlü bir şekilde tutuluyordu.^{[7]The long long trail. 1914-1918.net.} Aylmer, taarruzu iptal etmiş ve kalan birliklerinin çoğunu Dicle'nin sağ kıyısına taşımıştı.^{[9]Tucker, Spencer. World War I: Encyclopedia. ABC-CLIO, 2005, s. 1661.}

Bu sırada Aylmer'in birlikleri Vadi'nin kontrolünü ele geçirmişti ama bu, saldırıda ölen ya da yaralanan 1.600 kişiye (40 İngiliz subayı dahil) yakışmayan küçük bir ilerlemeydi.^{[4]Battle of Wadi this day in history 1916. history.com.[10]Fraser, Lovat. What happened at Kut. 'The War Illustrated' – 'a Pictorial Record of the Conflict of the Nations', 12 Ocak 1918.} Yeterli tıbbi kapasite ve malzeme sağlanması Sağ Sahil'deki korkunç fiyaskodan bu yana önemli bir gelişme göstermemişti, bu nedenle pek çok yaralı birkaç gün boyunca tedavi veya tahliye edilmeden acı çekti.^{[6]Nixons Second Dispatch. 19141918.}

Muharebe sonucu

İngilizler, Kut'taki sıkışmış olan orduyu kurtarmak için önümüzdeki aylarda Osmanlı hatlarını yarma girişimlerini sürdürdüler, ancak bunların hepsi başarısız oldu. Nisan 1916'da, kuşatma altında geçen yaklaşık beş ayın ardından Townshend, nihayet 10.000 adamıyla birlikte, o zamana kadar İngiliz birliklerinin tek seferde teslim olduğu en büyük teslimiyetle teslim oldu.^{[4]Battle of Wadi this day in history 1916. history.com.[8]Esposito, Vincent Joseph. A Concise History of World War I. Praeger, 1964, s. 414.}

Açlığa ihmal nedeniyle yaklaşık 5.000 İngiliz esir öldü. Kut Kuşatması, Osmanlı askerlerinin moralini ve Osmanlı Ordusu'nun Orta Doğu'daki prestijini büyük ölçüde artıran önemli bir Osmanlı zaferiydi. Öte yandan İngiliz hükûmeti ise Mezopotamya'ya daha fazla kaynak aktarmak zorunda kalmıştır.^{[5]Gilbert, Martin. The First World War: A complete history. Henry Holt and Co, 2004, s. 688.[9]Tucker, Spencer. World War I: Encyclopedia. ABC-CLIO, 2005, s. 1661.}

İngilizler, on altı gün sonra 11 Mart 1917'de Bağdat'ı ele geçirmeye giderken Şubat 1917'de Kut'u ele geçirdi.^{[7]The long long trail. 1914-1918.net.} Kut'un kaybedilmesi nedeniyle İngilizlerin yaşadığı prestij kaybı kısmen giderilmişti. Osmanlı hükümeti, İran cephesindeki kolorduları çekip, İngilizlerin Musul'u ele geçirmek üzere harekete geçmesini engellemek için yeni bir ordu kurmak zorunda kaldı.^{[5]Gilbert, Martin. The First World War: A complete history. Henry Holt and Co, 2004, s. 688.[8]Esposito, Vincent Joseph. A Concise History of World War I. Praeger, 1964, s. 414.}