# Usûl > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Us%C3%BBl > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Usûl, https://tr.wikipedia.org/wiki/Us%C3%BBl (CC-BY-SA-4.0) **Usul** veya *Usûl*; [Türk Müziği](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_m%C3%BCzi%C4%9Fi)'nde [makam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makam_%28m%C3%BCzik%29)dan sonra gelen en temel öğedir. Müzikteki ölçü ve [ritim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ritim) kavramlarının tümünü kapsayan usûl terimi, [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)–[Türk müziği](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_m%C3%BCzi%C4%9Fi)nde [aruz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aruz_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC)la birlikte oluşan ve gelişen bir olgudur. Çalgı ([taksim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taksim_%28m%C3%BCzik%29)) ve ses ([gazel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazel), [ağıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9F%C4%B1t)) ile yapılan doğaçlamalar genellikle "serbest" bir ritimle, usûlsüz olarak icra edilir. ## Sınıflandırma Usûller, basit ve birleşik olmak üzere ayrı kategoriler halinde değerlendirilir.[^1] Basit usûller yalnızca [*Nîm Sofyan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sofyan) ve [*Semâi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semai_us%C3%BBl%C3%BC)***den ibarettir. Diğer bütün usûller birleşik usûllere dahildir ve kendinden küçük, iki veya daha fazla basit usûlün bir araya getirilmesinden meydana gelir. Birleşik usûller mürekkep usûller olarak da bilinmektedirler.*** Usûller aynı zamanda küçük ve büyük diye boyutlarına göre de sınıflandırılırlar. Küçük usûller 2-15 zamanlı iken, büyük usûller en az 16 zamanlıdır. ## İfadelendirme Usûller, [çalgı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87alg%C4%B1)lar (genelde davul, [bendir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bendir) veya [kudüm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kud%C3%BCm)) kullanılarak, eller ile sağ ve sol dizlere vurularak veya sözel olarak icra edilir. Vuruşların her birine **darp** denir.[^2] Usûllerin ifadelendirilmesinde eskiden "ten, te ne, te nen" gibi sözel kalıplar kullanılırdı.[^3] Ancak günümüzde "düm, tek, te ke" gibi kalıplar daha yaygın olarak kullanılmaktadır. Genelde "düm" ifadesi ve türevleri kuvvetli darpları, "tek" ifadesi ve türevleri ise yarı kuvvetli ve zayıf darpları temsil eder, fakat bu her usûl için geçerli değildir.[^4] ### Velvele Velvele, usûllerin ana kalıplarının hareketlendirilmesinden ortaya çıkan, yorum katılmış icra yöntemine denir.[^5] İlk defa [18. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._y%C3%BCzy%C4%B1l)da, [mevlevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mevlev%C3%AElik) ayinleri ile ortaya çıkmıştır. Her usûlü hem ana, hem de velveleli haliyle ifadelendirmek mümkündür. ## Gösterimi ### Dairesel Döngüsel gösterim olarak da bilinir.[^6] Her ne kadar günümüzde pek yaygın olarak kullanılmasa da geçmişte usûllerin yanı sıra [makamların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makam_%28m%C3%BCzik%29) gösterimi için de kullanılmıştır. ### Yatay [Batı müziği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Klasik_m%C3%BCzik)nden uyarlanmıştır. Batıdaki [müzik kuramı](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCzik_teorisi) anlayışından farklı olarak usûl gösterimlerinde ölçü işaretinin altındaki sayı, vuruş değeri ile birlikte usûlün [mertebesini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tempo) de bildirir.[^7] Ayrıca beş çizgili [dizek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Porte) yerine, gösterim şekline göre genelde bir, iki veya üç çizgili dizek kullanılır.[^8] Tek dizekli gösteriminde, kuvvetli darpları temsil eden notaların kuyrukları yukarı, zayıf darpları temsil eden notaların ise kuyrukları aşağı bakar. [^1]: İsmail Hakkı Özkan. USUL. TDV İslâm Ansiklopedisi. [^2]: USULLER. Turkish Music Portal - Turkish Cultural Foundation. [^3]: Kaya, O. (2023). Türk Halk Müziği Geleneğinde “Usûl”ün Temellükü. Istanbul University Press, 10(2), 116–125. [^4]: İsmail Hakkı Özkan. USUL. TDV İslâm Ansiklopedisi. [^5]: Köprülü, G., & Işıldak, C. K. (2017). TÜRK MÛSİKÎSİ USÛLÂTINDA VELVELE KAVRAMI. Rast Müzikoloji dergisi, 5(2), 1575–1586. [^6]: Baştepe, K., & Hasanoğlu, S. (2021). TÜRK MÜZİĞİ USÛL GÖSTERİMİ İÇİN BİR ÖNERİ. Eurasian Journal of Music and Dance, (19), 26–41. [^7]: İsmail Hakkı Özkan. USUL. TDV İslâm Ansiklopedisi. [^8]: Baştepe, K., & Hasanoğlu, S. (2021). TÜRK MÜZİĞİ USÛL GÖSTERİMİ İÇİN BİR ÖNERİ. Eurasian Journal of Music and Dance, (19), 26–41.