# Ural Han > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural_Han > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Ural Han, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ural_Han (CC-BY-SA-4.0) **Ural Han** ([Başkurtça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkurt%C3%A7a): *Урал батыр*, [Tatarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarca): *Урал-батыр*, [Osmanlıca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca): *اورال خان*), **Ural Batur** veya **Ural Batır**, [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler), [Başkurt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkurtlar) ve [Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay) [mitoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mit)sindeki bir destanın ve bu destanın kahramanı olan söylencesel hakanın adı. Başkurt Türklerinin ortaya çıkışını, Başkurtların tarih sahnesinde yer tutmaya başlayışını, yaşadıkları coğrafyayı düzenleyişlerini, kötülükle iyiliğin mücadelesini dile getiren, mitolojik ögelerin yoğun yer tuttuğu, kimi masalsı ögelerin de bulunduğu bir destandır.[^1] Destandaki olaylar [Ural Dağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural_Da%C4%9Flar%C4%B1), Ağızil, Nögöş, Yayık, Hakmar nehirleri ile Şülgen gölü civarında geçer. Üç kuşağın hikâyesine yer verilen destanda *Yanbirde* ata ile *Yanbike* ananın, onların oğulları *Ural* ile *Şülgen****in ve onların çocukları *****İzil, Hakmar, Nögoş ve Yayık**ın hikâyeleri anlatılır. Ural ile Şülgen babalarının isteğini yerine getirmek için ölümsüzlüğü bulmak üzere masalsı diyarlarda yolculuk yapar; maceralar yaşar ve sonunda birbirlerine karşı mücadeleye girişirler. Ölümsüzlük suyuna ulaşan Ural'ın bu suyu dağlara saçması ve arkasından ölmesiyle anlatım son bulur; onun bedeninin Ural Tav (Ural Dağ)'a dönüştüğü söylenir. Destanı kendisi de bir sesen (ozan) olan [Mohametşa Burangolov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mohamet%C5%9Fa_Burangolov) 1910 yılında [Orenburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orenburg) vilayeti Etkol ilçesi İdris köyünde derlemiştir.[^2] 4576 manzum, 19 [nesir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nesir) satırından ibarettir.[^3] Ural Han destanında yer alan bazı hikâye ve karakterlere başka Başkurt destanlarında da rastlanır. Kutsal kitaplarda anlatılan kıssalarla (örneğin Adem ile [Havva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Havva), [Habil ve Kabil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Habil_ve_Kabil) kıssaları), Sümerlerin [Gılgamış](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C4%B1lgam%C4%B1%C5%9F) destanı ile benzerlikler gösteren Ural Han destanında, yaratılış ve tufan mitlerine göndermeler yapılmaktadır. Ural ve Şülgen kardeşlerin karakteri "[Manas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manas_Destan%C4%B1) destanını hatırlatır.[^4] Ural Han'ın annesinin adı *Yanbike* (Yenbike) ve babasının adı da *Yanbirde* (Yenbirze) olarak geçer. Eski Başkurt dilinde Yan, *ruh/can* manası taşır. Yanbirde, "Can veren" demektir. Yanbike ise *Can Ana* anlamına gelir. "*Birze/Birde*" (Kral/Prens) ve "*Bike/Büke*" (Kraliçe/Prenses) sözcükleri ikinci kısımlarını oluşturur. Ural Batır, destanda *Akbut*[^5] Destanın son bölümünde Ural'ın oğlu *İzil* bir dağı ikiye bölerek içinden bir ırmak çıkartır.[^6] ## Etimoloji (Ur/Vur) kökünden türemiştir. Yiğitlik ve savaşçılık anlamları vardır. Ayrıca Ural dağlarıyla da bağlantılı görünmektedir. ## Olay dizisi Denizlerle çevrili ıssız bir kara parçasında *Yenbirzi (Can Verdi) ile Yenbike (Can Ana)* yaşar. Buraya ne zaman ve nereden geldiklerini bilmez; ölümün varlığından habersiz, çevrelerindeki hayvanlarla dost bir şekilde hayatlarını sürdürürler. Çiftin *Şülgen* ile *Ural* adlı iki çockları olur. Büyük çocukları Şülgen kötülüğe, Ural ise iyiliğe yatkın yaratılıştadır. Yenbirzi ile Yenbiki avcılıkla hayatlarını sürdürür. Erkek hayvanların başlarını, dişi olanların yüreklerini keserek yerler; gövdelerini de çocuklarına bırakırlar. Otçul hayvanların ise kanını içerler. On iki yaşındaki Şülgen, on yaşındaki kardeşi Ural'ın uyarısına ve karşı çıkmasına rağmen bir gün Yenbirzi'nin koyduğu yasağı çiğner, su yerine küpteki hayvan kanını içer. Ural, Şülgen'i çok sert bir şekilde döven babasına dayak atmaya devam ederse onun ölümüne yol açacağını, bir süre sonra kendisinin yaşlanıp avlanamayacak duruma geldiğinde kendisine bakacak kimseyi bulamayacağını söyler. Bu olaydan sonra ölümün kendisine geleceği zamanın yaklaştığını düşünmeye başlayan Yenbirzi, ölümü öldürme arayışına girer. Av sırasında yakalayarak eve getirdikleri yaralı bir hüma kuşunun söz ettiği hayat suyunu aramaları, karşılaştıklarında ölümü öldürüp getirmeleri için Şülgen'le Ural'ı gönderir. İki kardeş, bu arayış sırasında bir yol ayrımında yaşlı bir adamla karşılaşır. Adam, sola giderlerse kaygının, acının ve ölümün olmadığı bir yere; sağa giderlerse, baskının, kötülüğün olduğu kralın ülkesine ulaşacaklarını söyler. Kura çekerler. Kura sonucuna göre sola gitmesi gereken Ural, Şülgen'in isteğine boyun eğerek sağa gitmek zorunda kalır. Ural, güzel kızları kendine ayırdıktan sonra diğer insanları öldüren kralın ülkesine varır. Kralın kızı ile evlenir, çocuğu olur. Hayat suyunu aramaya devam eder. Onu kıskanan Şülgen'in engelleme çabasına ve önüne çıkan diğer engellere rağmen hayat suyunu bulur. Fakat karşılaştığı yaşlı birinin asıl ölümsüzlüğün iyilik yapmak olduğunu söylemesi üzerine suyu dağlara serper. Bunun üzerine otlar, ağaçlar yetişir. Ural'ın ölümsüzlüğü ele geçiremediğini haber alan Şülgen, Ural'a karşı mücadele etmek için devleri ve yılanları bir gölde toplar. Bunların hepsiyle baş etmenin güçlüğünü gören Ural, gölü yutar. Devler ve yılanlar tarafından iç organları parçalanır ve ölür. Mezarının bulunduğu dağa insanlar yerleşir. Su yetişmemeye başlayınca çocukları dağları keserek dört nehrin ortaya çıkmasını sağlarlar. ## Şülgen **Şülgen** (Başkurtça: *Шүлгән*, Rusça: *Шульган*) - [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler), [Başkurt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkurtlar) ve [Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay) [mitoloji](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mit)lerinde adı geçen söylencesel bir [kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C4%9Fan)dır. Bazen [Ural Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural_Han)’ın kardeşi olarak gösterilir. Açgözlü ve hırslıdır. Kardeşi ise tokgözlü ve yardımseverdir. Kızının adı ise [Nerkez](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nerkez)’dir. [Ural Batur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural_Han) destanına göre, anne ve babaları onları evde bırakıp gittiklerinde Şülgen kuralları çiğneyerek evdeki hayvanların kanını içer[^7] ve bunun üzerine lanetlenir. Kardeşini de bunu yapması için ikna etmeye çalışır ama o bunu reddeder. Bunun üzerine kendi kanını da içer. Eve dönen anne ve babası tarafından lânetlenerek evden kovulur. Anlatılan öykü kısmen Hâbil ve Kâbil arasındaki çekişmeyi anlatır ve Başkurtlara göre en az kutsal metinlerde anlatılan bu kıssa kadar eskidir ve kökeni târih öncesi çağlara dayanır. Başkurtya’da yer alan “Şulgan-Taş” Mağarası bu söylenceye dayalı bir halk inanışıyla bugün bile ziyâret edilir. Şülgen'in kızının adı ise Nerkez'dir. ### Etimoloji (Şül/Çül) kökünden [türemiştir](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCremi%C5%9F_kelime). [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) Şült[^8] ve Sülükey sözcükleri, sıvı ve akışkanlık ifade eder. [Kalmukça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalmuk%C3%A7a)da Şülke ve [Kırgızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zca) Şilekey de benzer anlamlara sahiptir. Şülen/Şilen/Sülen/Çelen, Tunguzca Sili/Şili sözcükleri balıkçıl kuşu mânâsına gelir. Tatarlarda “Şelülgen” adlı yağmur habercisi bir kuşun varlığına inanılır. ## Dış bağlantılar - ["Ural Batyr" (Bashkir) Original](http://www.uralbatir.narod.ru/urallat.htm) - ["Ural-batyr" (English)](https://web.archive.org/web/20131021000110/http://sagitshafikov.narod.ru/ural-batur.html) - ["Plot of the epic" (Russian)](http://www.svet-ural.com/uralbatir.php) - ["Ural-batyr" in the Congress Library, US](http://catalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?v3=1&ti=1,1&SEQ=20071030022804&Search%5FArg=Ural%2Dbatur&Search%5FCode=TALL&CNT=25&PID=26306&SID=1) [^1]: Ural Batır Destanı'nın Metinlerarasılık Düzleminde Yenidenyazımı: Atilla Dirim'in Ural Batır Romanı. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, Temmuz -Aralık 2016. [^2]: Sakaoğlu, Saim. Dr. Metin Ergun'dan İki Destan. Selçuk Üniversitesi Sosyal Billimler Dergisi, Sayı 4, Yıl: 1999. [^3]: Başkurt destanı 'Ural-Batır'. tr.sputniknews.com; 9 Nisan 2013. [^4]: Sakaoğlu, Saim. Dr. Metin Ergun'dan İki Destan. Selçuk Üniversitesi Sosyal Billimler Dergisi, Sayı 4, Yıl: 1999. [^5]: Kafkas Nart Destanlarında At Motifi, Ufuk Tavkul. [^6]: Ural Batır Destanı Üzerine Bir Araştırma, Gülhan Atnur. [^7]: Ural Batyr- Variant English, Kuzbekova. [^8]: Mongolian Dictionary, Andras Rajki, ("shult")