# Umma Han

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Umma_Han
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Umma Han, https://tr.wikipedia.org/wiki/Umma_Han (CC-BY-SA-4.0)

- **Öncegelen:** Muhammed Nutsal IV
- **Sonragelen:** Gebek Khan
- **Doğum tarihi:** 1761
- **Doğum yeri:** Hunzah
- **Ölüm tarihi:** 22 Mart 1801
- **Ölüm yeri:** Balaken, ya da Ilısu
- **Dini:** İslam

**Umma Han (Ömer Han**[^1]**)) Avar**, takma adı "Büyük" veya "Deli"[^2][^3][^4] (1761 veya 1762, [Hunzah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunzah) - 22 Mart 1801, [Balaken](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balaken)) - [Avar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avarlar_%28Kafkasya_halk%C4%B1%29) Nutsal,[^5][^6] [Avar Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın 1774'ten 1801'e[^7] hükümdarı.

Umma Han, 12 veya 13 yaşında Avar Hanlığı'nın başına geçti. [Kuba Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuba_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ndn Feteli Han ile Akuşin'de gerçekleştirilen görüşmeler[^8] sırasında hain bir şekilde öldürülen babası Muhammed-Nutsal IV'ün yerini aldı.

Umma Han yönetiminde, Avar Hanlığı hem Avar özgür toplumları[^9][^10] hem de komşu bölgeleri topraklarına katarak sınırlarını genişletti.[^11][^12].

Umma Han, Gürcistan Kralı II. İrakli, [Derbent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derbent_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Kuba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuba_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Şirvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Şeki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeki_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) hanları ve [Ahıska](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1ska) Paşalarını vergiye bağladı. Ayrıca [Karabağ Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karaba%C4%9F_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)[^13], [Tuşeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C5%9Feti)[^14][^15] ve bazı [Çeçen toplumlarına](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87e%C3%A7enler) vergi koydu. Jar Cumhuriyeti de ona bağlıydı.[^16]

## Soyu

![Avar Nutsallarının soy ağacı şeması, A. Berger](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/76/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%85%D0%B5%D0%BC%D0%B0_%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BD%D1%83%D1%86%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2.jpg)
*Avar Nutsallarının soy ağacı şeması, A. Berger (Адольф Петрович Берже, public-domain)*

Umma Han, 1761 veya 1762'de Avar hanı IV. Muhammed Nutsal ve Kaytaylı Muhammed Han'ın kızı Bahu'nun çocukları olarak doğdu.

1740'ların başlarında, Kaytay ailesinin üyeleri, gelecekte Avar ve Kaytağ hanedanları arasındaki hanedan evliliklerinin ortaya çıkmasını önceden belirleyen [Hunzah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunzah)'a göç etti. [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah)'ın ordularından kaçan Kaytaylı Ahmed Han, bir yılını [Avarya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'da geçirdi ve 1743 veya 1744'te merhum oğlu Han Muhammed'in kızı Bahu ile Muhammed Nutsal[^17] evlendi.

Bahu'dan Muhammed Nutsal'ın Umma Han dışında üç kızı daha vardı: Khistaman, Aymesei ve Bakhtika. Muhammed Nutsal'ın ikinci karısına Meryem adı verildi; o İslam'a dönen Gürcü bir kadındı. Gebek Muhammad-Nutsala adında bir erkek çocuk doğurdu.

### Adın kökeni

Umma Han'ın (Umahan) Ömer Han adından geldiğine dair görüşler vardır. Aynı şey, özellikle Dağıstan'da isimlerin bu şekilde kullanılmasına dair görüşleri olan Hasan Alkadari tarafından da belirtilmiştir.

[^1]: Rus kaynaklarında Ömer Han olarak da bilinir.
[^2]: Атаев Б. М. Аварцы: язык, история, письменность. — Махачкала, 2005, стр. 192—193
[^3]: Гаджиева Мадлена Наримановна — Аварцы. История, культура, традиции. Стр.14
[^4]: Омарова Гульнара Ахбердиевна НЕКОТОРЫЕ АСПЕКТЫ ПОЛИТИКИ АВАРСКИХ ХАНОВ В ОТНОШЕНИИ РОССИИ (XVIII — НАЧ. XIX в.)
[^5]: Nutsal — Avar hanlarına verilen bir unvandır.
[^6]: С. М. Броневский. Историческия выписки о сношениях России с Персиею, Грузиею и вообще с горскими народами, в Кавказе обитающими, со времен Ивана Васильевича доныне. Петербургское востоковедение, 1996, s. 234. <http://drevlit.ru/texts/b/b_bronevskiy_slovar.php>
[^7]: Р. М. Магомедов, А. М. Магомедов. Хронология истории Дагестана. Эпоха, 1996, s. 200. <https://books.google.com/books?id=-axgBwAAQBAJ&pg=PA1761&dq=омар+хан+1774+1801&hl=ru&sa=X&ved=0CCMQ6AEwAGoVChMI1v-Kjb23yAIVq2tyCh0wpQ5K#v=onepage&q=%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%20%D1%85%D0%B0%D0%BD%201774%201801&f=false>
[^8]: İskender-bek Hajinsky. Kubalı Fet-Ali-hanın Hayatı. 1947.
[^9]: Özgür toplumlar — Dağıstan'da yarı vatansever-yarı feodal tipteki kırsal toplulukların birleşmesi, feodal lordlardan bağımsızlığını korurdu
[^10]: Большая советская энциклопедия. Советская энциклопедия.
[^11]: Ю. У. Дадаев. Государство Шамиля: социально-экономическое положение, политико-правовая и военно-административная система управления. Ихлас, 2005, s. 21. <https://books.google.ru/books?hl=ru&id=1KsiAQAAIAAJ&dq=ханша+Баху-бике+Аварское+ханство&focus=searchwithinvolume&q=при+нем+аварское+ханство+расширило>
[^12]: Б. М. Атаев. Аварцы: язык, история, письменность. 2006, s. 287.
[^13]: M. M. Gasanaliev. Взаимоотношения России с Аварским ханством в 1774—1801 гг. 2012. <http://alchevskpravoslavniy.ru/forum/viewtopic.php?p=8175>
[^14]: Хрисанф. Сведения об Аварском ханстве. 1958. <http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/XIX/1820-1840/Chrisanf/text1.htm>
[^15]: Г. М. Мирзамагомедов, Н. И. Стоянова. Дибир-кади Хунзахский — письмоводитель правителей Аварии. 2012.
[^16]: Arşivlenmiş kopya. <http://a-u-l.narod.ru/Magomedov-M_Istoriya_avarcev.html>
[^17]: Т. М. Айтберов. Материалы по хронологии и генеалогии правителей Аварии. 1986.