# Turan

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Turan
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Turan, https://tr.wikipedia.org/wiki/Turan (CC-BY-SA-4.0)

![Turan bölgesi turuncu çizgi ile gösterilmiştir (1850). Aral Denizi'nin doğusunda "Turan" adı görülür. Efsaneye (haritanın sağ alt köşesinde) göre Turan, modern Özbekistan, Kazakistan ve Afganistan ve Pakistan'ın kuzey bölgelerini içeren bölgeleri kapsamaktadır. Bu alan kabaca bugün Orta Asya denen kavrama karşılık gelir. Haritada Turan'ın bir parçası olarak belirtilen alanların listesi: 1. Harezm 2. Buhara ile Belh 3. Şehersebz (Buhara yanında) 4. Hisar 5. Hokand 6. Dervaz 7. Karategin 8. Kunduz 9. Kafiristan 10. Çitral 11. Gilgit 12. Iskardu 13.14. Kuzey stepler (Kazakistan).](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Iran_Turan_map_1843.jpg/1280px-Iran_Turan_map_1843.jpg)
*Turan bölgesi turuncu çizgi ile gösterilmiştir (1850). Aral Denizi'nin doğusunda "Turan" adı görülür. Efsaneye (haritanın sağ alt köşesinde) göre Turan, modern Özbekistan, Kazakistan ve Afganistan ve Pakistan'ın kuzey bölgelerini içeren bölgeleri kapsamaktadır. Bu alan kabaca bugün Orta Asya denen kavrama karşılık gelir. Haritada Turan'ın bir parçası olarak belirtilen alanların listesi: 1. Harezm 2. Buhara ile Belh 3. Şehersebz (Buhara yanında) 4. Hisar 5. Hokand 6. Dervaz 7. Karategin 8. Kunduz 9. Kafiristan 10. Çitral 11. Gilgit 12. Iskardu 13.14. Kuzey stepler (Kazakistan). (Map by Stieler, 1843, public-domain)*

**Turan** ([Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a): توران), [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'da tarihi bir bölgedir. Terim İran kökenlidir[^1][^2] ve belirli bir tarih öncesi insan yerleşimine, tarihi bir coğrafi bölgeye veya bir kültüre atıfta bulunabilir. İlk Turanlılar, İran Hükümdarı [Feridun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Feridun)'un (Thraetaona) oğlu [Tûr](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BBr_%28%C5%9Eehn%C3%A2me%29)'un (veya Tûrac) soyundan gelen İranlı bir kabileydi.[^3][^4][^5][^6]

Turan adına [Avesta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avesta) ve [Firdevsî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Firdevs%C3%AE)'nin [*Şehnâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehn%C3%A2me) eserinde rast gelinir. Tarihî İran-Turan savaşlarında [Efrasiyab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Efrasiyab)'dan da Turan imparatoru diye bahsedilir. Turan sözü XIX. asırdan itibaren aynı zamanda ideoloji yönüne çevrildi. Bu İdeoloji, Türk tarihinde siyasi, askeri ve kültürel sahalarda kendi tesirini göstermiştir. Turan'da Türklerin atası olan “[Alp Er Tunga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alp_Er_Tunga)” adlı önder dünyaya gelmiştir. 6. yüzyıldan itibaren Turan sözcüğü – Türklerin (veya Türk ya da Türk halkının) mekan tuttuğu ülke anlamında kullanıla gelmiştir. Kaynaklarda İran halkı ve Turan halkının kıyasıya savaşlarından söz edilir. [Karahanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahanl%C4%B1lar) devri eserlerde de geçer. Yusuf Balasagun'un eserinde geçer. Mahmud bin Vali'nin eserlerinde Tanrı dağı dolayına Turan adı verilmiştir. Bu Arap (veya İranlı) yazarın eserine göre Turan'da Türkler yaşamaktadır.

## Ayrıca bakınız

- [Türkçülük](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7%C3%BCl%C3%BCk)

## Konuyla ilgili yayınlar

- “Kırgız Tarıxı. Entsiklopediya” Bişkek 2003
- “Mamlekettik til cana entsiklopediya borboru”
- “İ.Arabаev atındağı Kırgız mamlekettik Pedagogikalık universiteti”
- “Başkı red. Ü.А.Asanov, cooptuu red. А.А. Asankanov”
- “Red keñeş: Ö.C.Osmonov (töraga) T.N Ömürbekov”

[^1]: Tūrān; an Iranian term applied to the country to the north-east of Iran. <https://dx.doi.org/10.1163/2214-871X_ei1_COM_0206>
[^2]: van Donzel, Emeri. Islamic Reference Desk. Brill Academic, 1994, s. 461. <https://archive.org/details/islamicdeskrefer00donz_0>
[^3]: Allworth, Edward A.. Central Asia: A Historical Overview. Duke University Press, 1994, s. 86. <https://archive.org/details/centralasia130ye0000unse>
[^4]: Diakonoff, I. M.. The Paths of History. Cambridge University Press, 1999, s. 100. <https://archive.org/details/pathsofhistory0000diak>
[^5]: Gnoli, Gherardo. Zoroaster's Time and Homeland. Instituto Univ. Orientale, 1980.
[^6]: Kafesoğlu, İ. (2010). Türk Milli Kültürü. Ankara: Ötüken Neşriyat.
