# Tuluy

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuluy
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Tuluy, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tuluy (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/85/Tolui_Khan.jpg)
* (Reşidüddin Hamedani, public-domain)*

- **Veraset:** Moğol İmparatorluğu naibi
- **Hüküm süresi:** 25 Ağustos 1227-13 Eylül 1229
- **Önce gelen:** Cengiz Han
- **Sonra gelen:** Ögeday
- **Eşi:** Sorgaktani Hatun
- **Çocukları:** Möngke (1209–1259); Kubilay Han (1215–1294); Hülagû Han (1217–1265); Arık Böke (1219–1266)
- **Hanedan:** Börçigin
- **Babası:** Cengiz Han
- **Annesi:** Börte
- **Doğum tarihi:** 1192
- **Ölüm tarihi:** 1232

**Tuluy/Toluy** veya **Talay** (MongolUnicode|ᠲᠥᠯᠦᠢ|dil\_adı=e, Толуй хаан *Toluy han*; ), 1227-1229 yılları arasında [Moğol İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun naip yöneticisi.

1190/1191 yılında doğdu. [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'ın eşi [Börte](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%B6rte)'den olan dördüncü oğluydu. Çocukluğu babasının yükselişi dönemindeki zorlu şartlar içerisinde geçti. Henüz beş yaşındayken bir [Tatar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarlar) tarafından kaçırılmak teşebbüsünden, o sırada on dört ya da on beş yaşlarındaki ablası Alçatun'un cesurca mücadelesi ve iki Moğol askerinin yardımıyla güçlükle kurtulabildi. 1203 yılında [Kerait](https://turkipedia.org/tr/wiki/Keraitler) bir prenses olan Soyurgaktani ile evlendirildi. 1213 yılında [Kin Hanedanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jin_Hanedan%C4%B1_%281115-1234%29) üzerine düzenlenen seferde merkez ordusunu komuta etti.

1220 yılında [Harezm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm%C5%9Fahlar_Devleti) üzerine yapılan seferde babasıyla merkez orduda yer aldı. Babası tarafından Horasan bölgesini ele geçirmek üzere yollanan Tuluy, 1221 yılı Şubat ayında ele geçirdiği Merv'i yakıp yıktırdığı gibi yaşayan halkın da çoğunu öldürttü. Nisan ayında da kuşatma sırasında ölen eniştesi Tokaçar'ın intikamı için ele geçirdiği Nişabur'da katliam gerçekleştirdi. [Herat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herat)'ı aldıktan sonra babasının ordusuna katıldı. Bir süre sonra da ağabeyleri [Çağatay](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_Han) ve [Ögeday](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96geday)'a destek için [Ürgenç](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crgen%C3%A7) kuşatmasına katıldı. 1226 yılında hastalanan babasının vasiyetinde Moğol töresi uyarınca babadan kalma ilk toprakların sahibi ve Moğol ordularının idaresiyle görevlendirildi. Buna göre 129.000 bin kişilik Moğol ordusunun 101.000'i kendisine bırakılmıştı.[^1]

Harezm seferinden döndükten sonra babası Cengiz Han ile birlikte, Harezm seferine askerî destek vermeyen [Tangutlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tangutlar)'ın kurduğu [Batı Xia Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_%C5%9Eia_Hanedan%C4%B1) üzerine düzenlenen sefere katıldı. Tangutlar'ın başkenti [Yinchuan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yinchuan)'ın ele geçirilmesinden kısa süre sonra da 1227 yılı Ağustos'unda Cengiz Han hayatını kaybetmiş, Tuluy da babasının defin işlemlerini gerçekleştirmiştir. Babasının vasiyeti doğrultusunda veliaht olarak ağabeyi Ögeday seçilmiş olmakla birlikte kurultayın toplanıp Ögeday'ın han ilan edildiği 13 Eylül 1229 yılına kadar naip olarak [Moğol İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yönetti.

Moğol ordusunun hemen hemen tamamı kendisinin kontrolünde olmakla birlikte babasının vasiyetine uyarak [Ögeday](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96geday)'ın Büyük Moğol Hanı olmasında herhangi bir sorun çıkartmamıştır. 1231 yılında [Kin Hanedanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jin_Hanedan%C4%B1_%281115-1234%29) üzerine düzenlenen seferde batıdan saldıran kuvvetlerin komutasını yürüttü. Ağabeyi Ögeday kuzeyden, kendisi de güneyden [Kin Hanedanlığının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jin_Hanedan%C4%B1_%281115-1234%29) başkenti [Kaifeng](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaifeng)'i kuşatmaya çalıştı. İçkiye aşırı düşkün olan Tuluy, kuşatmanın sürdüğü sırada 9 Ekim 1232 yılında öldü.

Tuluy soyundan gelenler 1251 yılından itibaren [Moğol İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun yönetimine sahip olmuştur. Oğlu [Möngke](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%B6ngke) 1251-1259, [Arık Böke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ar%C4%B1k_B%C3%B6ke) 1259-1264, [Kubilay Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubilay_Han) ise 1260-1294 yılları arasında [Moğol İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nu yönetmişti. Kubilay Han ayrıca Çin'deki [Yuan Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yuan_Hanedan%C4%B1)'nın da kurucusudur. Diğer oğlu [Hülagû](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCl%C3%A2g%C3%BB) de [İlhanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhanl%C4%B1lar)'ın kurucusu ve 1256-1265 yılları arasındaki hükümdarıdır.

[^1]: Grousset, Rene. " Bozkır İmparatorluğu Attila/Cengiz Han/Timur ". Ötüken Neşriyat, 1980.
