# Tubalar > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Tubalar > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Tubalar, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tubalar (CC-BY-SA-4.0) - **Grup:** Tubalar - **Nüfus:** 1965 (2010) - **Bölge:** Altay Cumhuriyeti Rusya - **Diller:** Kuzey Altay lehçesi - **Dinler:** Şamanizm, Budizm - **İlgili gruplar:** Türk halkları, Altay Türkleri, Kumandılar, Çalkandular, Teleütler, Telengitler **Tubalar** (kendi tanımlamaları: *Tuba*, çoğul: *Tubalar*; [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a): тубалары; *Tubaları*), Rusya'da [Altay Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Cumhuriyeti)nde [Altay Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altaylar) arasında bir Türk boyudur. [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'da 2002 yılında yapılan nüfus sayımına göre sayıları 2000'e yakın Tuba Türkleri yaşarlar. Tubaların en fazla yoğun nüfusu [Artıbash](https://turkipedia.org/tr/wiki/Art%C4%B1bash), [Iogach](https://turkipedia.org/tr/wiki/Iogach), [Novotroitsk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Novotroytsk) ([Orenburg Oblastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orenburg_Oblast%C4%B1)), [Tuloi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuloi), [Tondoshka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tondoshka), [Kebezen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kebezen), [Ust-Pyzha](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ust-Pyzha), [Biyka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Biyka), [Yailu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yailu), [Chuyka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Chuyka), [Torochak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Torochak), [Paspaul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paspaul), [Salganda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salganda), [Karakoksha](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakoksha), [Tunzha](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunzha), [Krasnoselskoye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krasnoselskoye), [Uskuch](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uskuch), [Uimen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uimen) ve [Karasuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karasuk) (Novosibirsk Oblastı) gibi kasaba ve köylerdir. Tuba ulusu, Eski Rus kaynaklarında [bek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bey) ([Hakas Türkçesinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hakas%C3%A7a) *pig*) diye söylenen bir bey tarafından yönetilmekte idi. Kırgız konfederasyon birliğine bağlı olan 4 beylikten biri idi. Sayan Dağları eteklerinde yaşayan [Modar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Modar) (Matorlar) da Tuba ulusundan gelen bir toplum idi. Etnik olarak Modarlar ve Tubalar, Kırgızlar içinde bir kökten gelen kişiler ve aynı boylardı. Tuba ulusu [aymak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aymak) olarak birleşik bir teşkilata sahiptiler. Rusçada bu aymakların adları şöyledir: Baykotovskiy, Kolskiy, Uşterskiy, Koybalskiy veya Kamenno-Motorskiy, Yarinskiy, Bohtinskiy, Alıtskiy, Bugusskiy, Haytonskiy, Kornatskiy, Alahamskiy ve diğerleri. Tubaların kollarından, Kıştımlar (Kiştımlar, [Hakasça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hakas%C3%A7a): kistim),[^1] Doğu ve Batı Sayanlar bölgesini alırlar. Araştırmacılardan Nikolay Kozmin ve [Leonid Potapov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Leonid_Potapov), Kiştımların Tubalar ile bağı olabileceği gibi Sayan taygalarında yaşayan [Tofalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tofalar)da olabileceği üzerine durur. Kuzey Altay'da yaşayan Tubaların da olabileceği üzerine durulur. Bu terim Tuba halkının hepsini de kapsayabilir. 1692 yılı Şubat ayında Kan akarsu kıyısındaki Kan ([Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a): Kansk) şehrinde albay Vasiliy Mnogogreşnıy ve Tita Salomatova yönetimlerindeki Rus ordusu yörede yaşayan bütün Kırgız kökünden gelen Türkleri Kan akarsuyu dolayında soykırım yaptılar. Günümüz Krasnoyarsk adı da yörede öldürülen masum Türk soylu insanların anısına Kızıl-Yar (Rusça: Krasno-Yar) olarak bilinir. Savaş günlerce sürdü. Şehirde yaşayan bütün Kırgız beyleri ve Tuba halkı canını kurtarmak için yüksek yerlere, ormanlık alanlara gittiler. 500 Tuba erkeğinin öldüğünü, 600 kadın ve çocuğun da tutsak edildiğini kaynaklar belirtir. Yörede yaşayan Tubalara karşı Ruslar büyük bir soykırıma girişip yöreye Slav kökenlileri yerleştirmeye başlarlar. Krasnoyarsk Oblastı ve dolaydaki bölgelerde çok sayıda Türk soyundan gelen topluluklar tamamen yok edilmiştir. Bundan sonra Tuba Beyliği kalmamıştır. ## Toplum yapısı Tuba ulusu oluşturan [aymaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oymak) : - Alaham - Alıt, - [Baykotovlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baykotovlar), - Bohtinler, - Buguslar, - [Koyballar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koyballar) ya da Kamenno-Motor, - Kol, - Kornat, - Üşter, - Hayton, - Yarin. ## Faydalı edebiyat - [Bahruşin S. V.](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bahru%C5%9Fin%2C_Sergey_Vladimirovi%C3%A7) Eniseyskie kirgizı v XVII v. // Nauçnıe trudı III. İzbrannıe rabotı po istorii Sibiri XVI—XVII vv. Ç. 2. İstoriya narodov Sibiri v XVI—XVII vv. M.: İzdatelstvo Akademii Nauk SSSR, 1955. - [Kozmin N. N.](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kozmin_Nikolay_Nikolaevi%C3%A7) Hakası: ist.-etnogr. i hozyaystv. oçerk Minusinskogo kraya. — İrkutsk: İzd. İrkut.sektsii nauç. rabotnikov Rabprosa, 1925. — H, 185 s. — (Kraevedçeskaya ser. № 4 / pod red. M. А. Azadovskogo; vıp. V). ## Nüfus ve Yerleşim ![Yenisey havzası ortasında adını Tuba Türklerinden alan Tuba akarsuyu](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/83/Enisey.png) *Yenisey havzası ortasında adını Tuba Türklerinden alan Tuba akarsuyu (собственная работа и источник ( :en:Файл:Yeniseirivermap.png автор :en:User:Kmusser ), CC-BY-SA-3.0)* 2002 yılı Rusya Federasyonu nüfus sayım istatistiklerine göre federasyon içinde Tubaların nüfusu 1565 kişi olarak kaydedilmiştir. Bunun çoğunluğu [Altay Türkleri Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Cumhuriyeti)nde olup — 1 533 kişi — bilhassa [Çoya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87oya) bölgesinde. 2010 nüfus sayımında ise 1 965 kişi olarak kayda geçmiştir. [Türklerin yaşadığı Altay Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Cumhuriyeti)'ndeki Tuba Türklerinin nüfusu 1 891 kişidir. **2002 yılında Tuba Türklerinin yerlere göre nüfus yerleşimi:**[^2] [Iogaç](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0oga%C3%A7) köyü 220 [Kebezen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kebezen) köyü 198 [Tuloy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuloy) köyü 135 [Gorno-Altaysk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gorno-Altaysk) şehri 117 [Eski Kebezen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Kebezen) köyü 111 [Artıbaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Art%C4%B1ba%C5%9F) köyü 108 Tubalarca Sibir [sedir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sedir) denilen (*dağ selvisi*) ağacı mukaddes addedilir, Orman'da yani [tayga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tayga)'da bir güç, güzellik ve yiğitlik simgesidir. Sibir sedir tatili kutlaması vardır. ## Dil Tubalar [Altay ülkesindeki Türkçe'](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altayca)'nin[^3] kuzey Altay [Tuba lehçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tubaca)ni konuşurlar.[^4] ## Dış bağlantılar - [Tubalars & Chelkans - Russia](https://web.archive.org/web/20110728044149/http://www.speaking4earth.org/html/?people=10) - [Rus etnografik müzesi sözlüğü](http://www.ethnomuseum.ru/glossary/) - [kvark4.narod.ru/24.doc Tuba Türklerinin dili kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kvark4.narod.ru/24.doc_Tuba_T%C3%BCrklerinin_dili_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) - [Tuba Türkleri sanal kontakt grubu](http://vk.com/tubalars) - [Tubalar ile ilgili görsel](http://ulagasevnikolayulagasevic.wordpress.com/category/uncategorized/page/2/) ## Literatür - Тубалары // Сибирь. Атлас Азиатской России. — М.: Топ-книга, Феория, Дизайн. Информация. Картография, 2007. — 664 с. — ISBN 5-287-00413-3 - Тубалары // Народы России. Атлас культур и религий. — М.: Дизайн. Информация. Картография, 2010. — 320 с. — ISBN 978-5-287-00718-8 [^1]: Başkortça'da "Кеш", Sahaca'da "Киис", Çuvaşça'da "Кăш" sözleri samuru ifade eder. Samur ile bağlantılı bir ad olabilir. [^2]: http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert База микроданных Всероссийской переписи населения 2002 года [^3]: Arşivlenmiş kopya. [^4]: Arşivlenmiş kopya.