# Tuğluk uruğu > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Fluk_uru%C4%9Fu > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Tuğluk uruğu, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tu%C4%9Fluk_uru%C4%9Fu (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Khans_Dulo_of_Bulgaria.jpg) * (Mpb eu, CC0-1.0)* - **Yerli isim:** Tuğluk - **Yerli isim dil:** Türkçe - **Diğer isim:** Dulu, Duolu, Tulu, Tiele - **Ülke:** Göktürk Kağanlığı, eski Bulgar devletleri, Hindistan\* - **Unvanlar:** Çor - **Milliyet:** Türk - **Notlar:** Hindistan'daki Tuğluk soyunun Bulgar Tuğlukları ile ilişkisi ispatlanmamıştır. **Tuğluk uruğu**[^1][^2] ([Köktürkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrk%C3%A7e): Üç Tuġluġ,[^3] [Eski Uygurca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Uygur_T%C3%BCrk%C3%A7esi): Tuġluġ,[^4] Üç Tuġluġ, Bars-İlliler;[^5] [Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ince): 咄陆Dulo, Duō lù), [Batı Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nda [Çor](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87or_%28%C3%BCnvan%29)lar tarafından yönetilen 5 Türk boyunu yöneten uruğa verilen addır.[^6] Erkinlerce yönetilen [On-ok](https://turkipedia.org/tr/wiki/On-ok) uruğu (Nuşibi)[^7] ile sürekli bir mücadele hâlinde olmuşlardır. Göktürk Dönemi'nde Tuğluklar, [Tokmak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tokmok)'ın doğusunda, On-ok ise bu kentin batısında hükmetmiştir.[^8] [Türgiş Kağanlığı Dönemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti)'nde, Tuğluk uruğu "Sarı Türgişleri", On-ok uruğu ise "Kara Türgişleri" oluşturmuştur.[^9] Daha sonraki göçlerle birlikte Tuğlukların varlığı [Bulgaristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgaristan)'a kadar ulaşmıştır. Buradaki Türk kökenli halkı, yöneten Tuğluklar, [Aşina sülalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fina) ile birlikte [Hun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar) kökenli önemli Türk hanedan soyundan biridir. Bu iki soydan gelen kişilerin birbirleriyle yaptıkları taht mücadeleleri nedeniyle Batı Göktürk Kağanlığı egemenliği boyunca birçok taht kavgasıyla karşı karşıya kalmıştır.[^10] Bu karışıklar nedeniyle, Batı Göktürklerden ilk ayrılan ve bağımsız hareket etmeye başlayan [Ön Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Bulgarlar)ın Tuğluk uruğuna bağlı beyler tarafından yönetildiği düşünülmektedir.[^11] Bu iddiaya göre, Tuğluk uruğu 632-668 arasında [Büyük Bulgar Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Bulgar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve 681-1018 arasında [Birinci Bulgar İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Bulgar_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nu kurarak yönetmiştir. [Sever Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sever_Han), Bulgaristan'daki son Tuğluk soyundan gelen hükümdardır.[^12] 10. yüzyıldan sonra [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan)'da egemenlik kuran Tuğluk adlı bir hanedanlığın varlığı bilinmektedir. [İbn-i Battuta](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn_Battuta)'ya göre, Hindistan'da hüküm süren Tuğluk uruğunun kökü, Karavniye adı ile bilinip "karışık" anlamına gelen boya dayanmaktadır.[^13] Giyâs'üd-din Tuğluk'un kurduğu bu hanedanlığın başındaki hükümdarların birçoğu Tuğluk ismini bir unvan olarak kullanmıştır. Tuğluk ailesi, yönettiği bölgede 1321-1413 arasında egemenliğini korumayı başarmıştır.[^14] Bu uruğun, Göktürk kökenli Tuğluklarla ilişkisi olup olmadığı tam olarak bilinmemektedir. ## Sözcük kökeni [Ming Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ming_Hanedan%C4%B1) Dönemi'nde Çince-Türkçe olarak hazırlanan sözlüğe göre Çincedeki T'u-lu ifadesi, Türkçedeki Tuğluk kelimesinin Çinceye litere edilmiş hâlidir.[^15] Bu görüşü, L. Bazin ve [Ahmet Bican Ercilasun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Bican_Ercilasun) da desteklemektedir.[^16][^17] B. Simeonov kelimenin [Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e)de güçlü, büyük ve savaş atı anlamlarına gelen "tul"dan türeyip Slav dillerinde Dulo hâlini aldığını söylemektedir. [G. Clauson](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gerard_Clauson)'a göre kelime Eski Türkçedeki boşanmış anlamına gelen "tul" (Türkiye Türkçesi: Dul.)'dan gelmektedir. ## İli Nehri Antlaşması Batı Göktürklerde birbiriyle anlaşamayan ve güç mücadelesi veren On-ok ve Tuğluklar devletin bölünmesine neden olmuşlardır. On-ok beyi Kül-erkin'in devletin konfederatif yapıya bürünmesi için başlattığı ayaklanma sonucunda birleşik Türk boyları ulusal meclisi olan [Toy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toy) toplanarak, [İşbara Teriş Tunga Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0%C5%9Fbara_Teri%C5%9F_Tunga)'ın tahttan indirilerek yerine [Yukuk Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yukuk)'ın Türk Kağan (Türk kağan ifadesi konfederasyonun kağanı anlamında kullanılırdı.) olarak atanmasına karar verilmiştir.[^18] Böylece On-ok ve Tuğluklar konfederasyon içerisinde bağımsızlıklarını ilan etmiştir. [İli Nehri Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0li_Nehri_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'na göre [İli Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0li_Nehri) bu iki uruk arasındaki sınır kabul edilmiştir. Bu durum da çok devam etmemiş ve Batı Göktürklerinin parçalanmasından sonra, ortaya [Türkeş Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti) çıkmıştır.[^19] Daha sonra bu devlet içerisinde de ayrılıklar baş göstermiş; bu iki uruk birbirinden ayrışarak "Sarı Türgişler" ve "Kara Türgişler"i oluşturmuştur. Birçok araştırmaya göre, daha önce bunlardan ayrılarak batıya giden Tuğluk beyleri burada [Büyük Bulgar Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Bulgar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nı kurmuştur. ## Büyük Bulgar Hanlığı ile Tuğluk uruğunun ilişkisi Bulgar Kağanlarının listesi adlı yazmalara göre Ön Bulgarların ilk mitik kağanı [Avitohol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avitohol)'dur. Josef Marquart ve diğer tarihçiler Avitohol ile [Hun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar) imparatoru [Attila](https://turkipedia.org/tr/wiki/Attila)'yı eşleştirmektedir.[^20] [Steven Runciman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Steven_Runciman) da bu düşüncenin doğru olabileceğini belirtmekle birlikte bazı çekinceleri vardır. Runciman'a göre, Avitohol adı anlamsızdır. Bu adın [İncil](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ncil)'deki açıklamaları daha inandırıcıdır. Ona göre, [Eski Ahit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Ahit)'i yaymak isteyen misyonerler [Avrasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrasya) bozkırları boyunca birçok epik hikâye üretmiştir. Bu hikâyelerin kaynağı ise [Yafes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yafes)'tir. [Latince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latince)de ata anlamına gelen [Avitus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avitus) da bu hikâyelerin bir türevidir. Kısacası, Runciman'a göre Avitohol'un kökeni Yafes'te aranmalıdır. Ivan Biliarsky'ye göre ise, Avitohol ve Irnik tarihî kişiliklerin mitolojik figürleridir.[^21] Ona göre, [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) kökenli halklarda boy hafızası ve aile kütüğü önemlidir. Bunun gibi, Ön Bulgarlarda da buna önem verilmektedir.[^22][^23] Tuğluklarla ilgili görülen Kurt ([Kubrat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubrat), 632–665), [Avarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avarlar)a başkaldıran boy üyelerinden biriydi. O, bugünkü [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna) bölgesinde [Büyük Bulgar Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Bulgar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nı kurdu. 7. yüzyılın ikinci yarısında, Kurt'un oğlu ülkeyi ikiye bölerek [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'ya doğru ilerlemeye karar verdi. Böylece [İdil Ön Bulgarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti) ve Tuna Ön Bulgarları ortaya çıktı. Araştırmacılara göre, tarihî gelişmelerle birlikte Tuğluklar Bulgaristan üzerindeki egemenlik güçlerini tamamen kaybettiler.[^24][^25] Böylece Bulgar coğrafyası tamamen Slavlaştı. ### Köken Bu uruğun adı Moğolküre (Şine Uşi) Yazıtı'nda "Üç Tuglug" olarak geçmektedir. Bu yazıtta [Buyruk Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buyruk_%28Bat%C4%B1_G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29), "Üç Tuğluk uruğu"nu kendisine isyancı bir budun olarak nitelendirilmiştir.[^26] Türklerde [Dokuz Oğuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dokuz_O%C4%9Fuzlar), [On-ok](https://turkipedia.org/tr/wiki/On-ok) vb. hanedan ve boy isimlerinin mevcut uruk içerisindeki kolları temsil ettiği düşünüldüğünde, Tuğluk uruğunun da birkaç ana kola ayrıldığı düşünülmektedir. Avrupalı araştırmacıların Bulgar odaklı araştırmalarına göre, bu uruğun kökeni konusunda kesin bir yargıya ulaşmak imkânsızdır. Bununla birlikte birçok araştırmacı, Ön Bulgarlarla Tuğluk uruğunu ilişkilendirmektedir.[^27][^28][^29] Bu iddiayı [Mikhail Artamonov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mihail_Artamonov), ve [Lev Gumilev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lev_Gumilyov) desteklemektedir. Onlara göre, tarihî olarak Batı Göktürklerin Tuğluk uruğunun göçleri Bulgar devletinin kurulmasının önünü açmıştır. [Türk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) (552–581)'nın bölünmesiyle birlikte, bu devlet doğu ve batı olmak üzere iki parçaya ayrılmıştır. Batı Göktürkler, [On-ok](https://turkipedia.org/tr/wiki/On-ok) ve Tuğlukların uzlaşısı sonucu kurulmuştur. Birçok modern tarihçi [Kubrat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubrat)'ın Tuğluk uruğuna dâhil olduğunu düşünmektedir.[^30][^31][^32] [Gyula Németh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gyula_N%C3%A9meth)'e göre de, birçok lingustik, etnografik ve sosyolojik kanıt Ön Bulgarların bir Türk boyu olduğunu kanıtlamaktadır.[^33][^34][^35] ## Kalıt [Livingston Adası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Livingston_Adas%C4%B1)'nda bulunan [Dulo Tepesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dulo_Tepesi), adını bu uruktan almaktadır.[^36] ## Ayrıca bakınız - [On-ok uruğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/On-ok) [^1]: Yunusoğlu, M. Kemal (2012), Uygurca-Çince idikut Sözlüğü, TDK Yayınları, İstanbul, s.86&70. [^2]: Ercilasun, A. Bican (2011), Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Akçağ, s.90-91. [^3]: Dokuz Oğuzlar. [^4]: Yunusoğlu, M. Kemal (2012), Uygurca-Çince idikut Sözlüğü, TDK Yayınları, İstanbul, s.86&70. [^5]: Gömeç, Saadettin, Terhin Yazıtı'nın Tarihî Açıdan Değerlendirilmesi , bu makaleye 7 Haziran 2016 tarihinde erişilmiştir. [^6]: Ercilasun, A. Bican (2011), Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Akçağ, s.90-91. [^7]: Ercilasun, A. Bican (2011), Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Akçağ, s.90-91. [^8]: Salman, Hüseyin (1998), Türgişler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, s. 6. [^9]: Ercilasun, A. Bican (2011), Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Akçağ, s.90-91. [^10]: İskitlerin Mirasçısı Hunları. [^11]: Golden, Peter B.. Studies on the Peoples and Cultures of the Eurasian Steppes. Editura Academiei Române; Editura Istros a Muzeului Brăilei, 2011, s. 143-144. [^12]: Tekin, Talat (1987), Tuna Bulgarları ve Dilleri, TDK, s.3. [^13]: Cultural Atlas of the Turkish World, Türk Kültürüne Hizmet Vakfı, Turkish Cultural Service Foundation, 1997, s. 341. [^14]: Türk Dünyası El Kitabı, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1992, s. 323. [^15]: Yunusoğlu, M. Kemal (2012), Uygurca-Çince idikut Sözlüğü, TDK Yayınları, İstanbul, s.86&70. [^16]: Ercilasun, A. Bican (2011), Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Akçağ, s.90-91. [^17]: Kafesoğlu, İbrahim (1985), Bulgarların Kökeni, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, s. 14. [^18]: Lev Nikolayeviç Gumilev: Eski Türkler (trans:D.Ahsen Batur), Selenge Yayınları, İstanbul, 2002, ISBN 975-7856-39-8 s.273-275 [^19]: Salman, Hüseyin (1998), Türgişler, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, s. 6. [^20]: Biliarsky, Ivan. The Tale of the Prophet Isaiah: The Destiny and Meanings of an Apocryphal Text. Brill, 2013, s. 255-257. [^21]: Biliarsky, Ivan. The Tale of the Prophet Isaiah: The Destiny and Meanings of an Apocryphal Text. Brill, 2013, s. 255-257. [^22]: Biliarsky, Ivan. The Tale of the Prophet Isaiah: The Destiny and Meanings of an Apocryphal Text. Brill, 2013, s. 255-257. [^23]: Biliarsky, Ivan. Word and Power in Mediaeval Bulgaria. Brill, 2011, s. 218. [^24]: Curta, Florin. Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250. Cambridge University Press, 2006, s. 79, 85. [^25]: Sophoulis, Panos. Byzantium and Bulgaria, 775-831. Brill, 2011, s. 92, 147-148, 71, 111. [^26]: Dokuz Oğuzlar. [^27]: Sophoulis, Panos. Byzantium and Bulgaria, 775-831. Brill, 2011, s. 92, 147-148, 71, 111. [^28]: Denis Sinor. The Cambridge History of Early Inner Asia. Cambridge University Press, 1990, s. 261. [^29]: Sanping Chen. Multicultural China in the Early Middle Ages. University of Pennsylvania Press, 2012, s. 97. [^30]: Brook, Kevin Alan. The Jews of Khazaria. Rowman & Littlefield, 2006, s. 13. [^31]: Curta, Florin. The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans. Brill, 2008, s. 288. [^32]: Golden, Peter B.. Nomads and Their Neighbours in the Russian Steppe: Turks, Khazars and Qipchaqs. Ashgate/Variorum, 2003, s. 71. [^33]: Sophoulis, Panos. Byzantium and Bulgaria, 775-831. Brill, 2011, s. 92, 147-148, 71, 111. [^34]: Sanping Chen. Multicultural China in the Early Middle Ages. University of Pennsylvania Press, 2012, s. 97. [^35]: Golden, Peter B.. Nomads and Their Neighbours in the Russian Steppe: Turks, Khazars and Qipchaqs. Ashgate/Variorum, 2003, s. 71. [^36]: Composite Gazetteer of Antarctica: Dulo Hill.