Tuğ

Tuğ, toğ ya da tuk, Türk ve Altay halklarının devlet geleneğinde hükümranlık sembolüdür. Sancağın tepesine takılan at kuyruğu, kıldan yapılan flama şeklindedir. Moğollar tug derler. Uğur ve Kut işareti olarak kullanılır. Kimileyin savaş isteği, başkaldırı ve isyan sembolü olarak kullanılmıştır. Önceleri bayrağın üzerine asılırken, daha sonraları dokuz kollu^{[1]Mehterin Tarihi.} bir değnek şeklinde özel olarak tasarlanmış ve uçlarına dokuz kutlu hayvanın kuyruğu asılmıştır. İlerleyen zaman içinde ise bu kuyrukların yerine renkli püsküller geçmiştir. Türklerdeki dokuz tuğ geleneği dokuz sayısının kutluluğu nedeniyle gökteki dokuz gezegeni temsil etmektedir. Gök dokuz kattır ve Türk dünya anlayışında yeryüzü dokuz bölgeye bölünmüştür. Tanzimat'tan önceki padişahların savaş bayrakları, Oğuz geleneğine uygun olarak dokuz tuğdan oluşurdu. Bu uygulama bir cihan imparatorluğu sembolüdür. Cengiz Han, kağanlığını ilan ettiğinde dokuz kollu beyaz bir tuğ diktirmiştir.^{[2]Dokuz Tuğ.}

Suat Yalaz'ın Türk tarihini ve kültürünü kurgusal olarak işleyen Karaoğlan adlı çizgi romanda uyarlanmış olan ve daha sonra seri halde çevrilen aynı adlı filmlerinin müziğinde şu sözler yer alır: Ak aygır koşulur Yalçın dağlar aşılır Kum sıcaktır yel ateş Tuğ dokuzdur çakılır Su dökülür dibi taş

Kullanımı

• Tuğ eski Türk devletlerinde sancak görevi de görmektedir.

• Günümüzde ise tören ve benzeri kutlamalarda kullanılır.

• Eskiden at kuyruğu ile kullanılıyordu ancak ilerleyen süreçte renkli püsküller kullanılmaya başlanmıştır.

• Tuğ tek başına da kullanılabilir ancak genellikle 9 Tuğ ile birlikte kullanılır.

Etimoloji

Tuğ sözcüğü Eski Türkçede Orhun Yazıtları'ndan itibaren "sancak, alem" anlamıyla belgelenmiştir. Sözcüğün kökeni kesin olarak açıklanamamıştır. Bazı araştırmacılar kelimeyi Eski Türkçe "-tu"("dikmek, durdurmak") fiiliyle ilişkilendirirken, bu görüş üzerinde tam bir görüş birliği bulunmamaktadır.^{[3]Kubbealtı Lugatı.} Tuğ kelimesi, Tuğra kelimesi ile ilişkilendirilse de,^{[4]Tuğra - Kelime Etimolojisi, Kelimesinin Kökeni.} bazı kesimlerce Tuğ kelimesinin, "toğ / tok" ile "tavuk" arasında etimolojik olarak bir kök bağlantısı olduğu görüşü, başlıca etimolojik sözlüklerce kabul görmemektedir.^{[5]Tuğ - Kelime Etimolojisi, Kelimesinin Kökeni.} Ayrıca Türkçedeki tavuk kelimesi ise Eski Türkçe "takagu / takıgu" biçiminden gelişmiştir. Kökü belli değildir.^{[3]Kubbealtı Lugatı.[6]Tavuk Kelime Kökeni, Kelimesinin Anlamı - Etimoloji.}

Dış bağlantılar

• Eski Türk Kültüründe Renk Kavramı, Salim Küçük

• Türklerde Kut Kavramı, Hasan Basri Karadeniz

• Ali Özkanlı - Su Dökülür Dibi Taş