# Tsengel

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Tsengel
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Tsengel, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tsengel (CC-BY-SA-4.0)

- **Altbölüm türü:** Ülke
- **Altbölüm adı:** Moğolistan
- **Kuruluş sıfatı:** somon
- **Kuruluş tarihi:** 1940
- **Lats:** 0
- **LatNS:** N
- **Longs:** 0
- **LongEW:** E
- **Nüfus toplam:** 8348
- **Zaman dilimi:** UTC+7
- **Zaman dilimi DST:** UTC
- **Posta kodu türü:** Posta kodu

**Sengel** veya **Ak-Sayan** ([Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca):Цэнгэл/ Tsengel), [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e): Sengel veya Çengel — [Moğolistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folistan)'ın batısında çoğunluğunu Kazak Türklerinin oluşturduğu [Bay-Ölke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayan_%C3%96lgii_%28il%29) ilindeki bir ilçe olup buranın halkının nüfusu da [Tuva Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvalar)nden oluşmuştur.

## Konumu

İl merkezine 80 km, Moğolistan başkenti Ulan-Bator şehrine ise 1720 km aralıkta yer alır.[^1] Hizmet sektörüne yönelik okul, hastane ve turizm merkezleri vardır.[^2]

## Sengel Tıvaları

Tsengel adı Tıva (Tuva) Türkleri tarafından Sengel adıyla söylenir ve buradaki Tıva Türklerine *Sengel Tıvaları* denilir.

## Nüfus

Nüfusun büyük çoğunluğunu [Tuva Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvalar) oluşturur.

## Tarih

## Coğrafya

Moğolistan sınırları içindeki Altay dağlarını oluşturan dağ sırtları içinde Hüyten dağı (4374 m), İh Türgen (3507), Çagaanhayrhan (3628), Bitüü (3654), Undurhayrhan (3941), Çengelhayrhan (3943) ve başka dağlar. Dağ arası akarsular arasında [Kobdo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kobdo), Çagaan, Harganat ve buralardaki göller [Hoton Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoton_G%C3%B6l%C3%BC), Hurgan ve çok sayıda küçük tuz gölleri bulunur. Karaca, yaban keçisi, kurt, tilki burada görülen hayvanlardır.

İklimi sert olup Ocak sıcaklık ortalamaları -20-25 °C, Haziran ise +8-12 °C'dir. Yıllık ortalama yağış miktarı 280–500 mm.

[Volfram](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tungsten), [demir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir), değerli madenler bulunur.[^3]

## Harita

![Eski Türk merkez yurdu Moğolistan'ın ilçeleri](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Mongolia_sum_map.png/1280px-Mongolia_sum_map.png)
*Eski Türk merkez yurdu Moğolistan'ın ilçeleri (Bogomolov.PL at İngilizce Vikipedi, public-domain)*

## Dış bağlantılar

- [Prof. Dr. Cengiz ALYILMAZ^'ın Moğolistan'da Türk Eserleri araştırmaları](http://www.transoxiana.org/Eran/Articles/alyilmaz.html#footnote*)
- [Review of ''Hearing Birds Fly: A Nomadic Year in Mongolia'', a book by Louisa Waugh, who spent a year there](http://www.guardian.co.uk/books/2003/jan/19/travel.shopping)
- [Sengel Tuvaları kültürüne ait bir kitap: ](https://web.archive.org/web/20111020064534/http://www.sibiryakitapcisi.tr.gg/20.htm)

[^1]: 2009 yılı Bayölke ili yıllık istatistik raporu http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/regions/bayan-ulgii-aimag.shtml <http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/regions/bayan-ulgii-aimag.shtml>
[^2]: 2009 yılı Bayölke ili yıllık istatistik raporu http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/regions/bayan-ulgii-aimag.shtml <http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/regions/bayan-ulgii-aimag.shtml>
[^3]: 2009 yılı Bayölke ili yıllık istatistik raporu http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/regions/bayan-ulgii-aimag.shtml <http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/regions/bayan-ulgii-aimag.shtml>