# Trabzon Vilayeti

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon_Vilayeti
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Trabzon Vilayeti, https://tr.wikipedia.org/wiki/Trabzon_Vilayeti (CC-BY-SA-4.0)

![Trabzon Vilayeti (1890)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/CUINET%281890%29_1.036_Vilayet_of_Trebizond.jpg/1280px-CUINET%281890%29_1.036_Vilayet_of_Trebizond.jpg)
*Trabzon Vilayeti (1890) (This file is from the Mechanical Curator collection , a set of over 1 million images scanned from out-of-copyright books and released to Flickr Commons by the British Library in London, England. View in BL Georeferencer View image on Flickr View all images from book View catalogue entry for book ., public-domain)*

- **Native name:** Trabzon Vilâyeti
- **Subdivision:** Vilayeti
- **Nation:** Osmanlı İmparatorluğu
- **Year start:** 1867
- **Year end:** 1922
- **Event start:** Vilâyet Nizamnâmesi
- **P:** Trabzon Eyaleti
- **S:** Trabzon
- **Capital:** Trabzon
- **Stat year:** Müslüman, 1914; Yunan, 1914; Ermeni, 1914
- **Stat pop:** 921128; 161524; 38899

**Trabzon Vilayeti**, [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nde, 19. yüzyılın ikinci yarısında girişilen idari reformlar sonucunda kurulan [vilayetlerden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vilayet_%28Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%29) biridir. 1867 yılında [Trabzon Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon_%28eyalet%29)'nin kaldırılmasıyla kurulmuştur. İdari merkezi [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon) olan vilayet, [Alaçam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ala%C3%A7am)'dan [Çürüksu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kobuleti)'ya kadar Karadeniz kıyı şeridi boyunca uzanıyordu. Dört [sancak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sancak)tan oluşuyordu ve Gümüşhane sancağı dışındaki üç sancağın Karadeniz'e kıyısı bulunuyordu.

## Tarihi

![1861 yılında Trabzon Vilayeti'nin sancakları: Trabzon, Lazistan, Canik, Gümüşhane](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/48/Johnston%2C_Alexander_Keith_%281804-1871%29._Turkey_in_Asia%2C_Transcaucasia._1861_%28EA%29.jpg)
*1861 yılında Trabzon Vilayeti'nin sancakları: Trabzon, Lazistan, Canik, Gümüşhane (Alexander Keith Johnston, public-domain)*

[Trabzon Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon_%28eyalet%29) 1867 yılında kabul edilen *Teşkil-i Vilâyet Nizamnâmesi* ile kaldırılmıştır. Yerine Trabzon Vilayeti kurulmuştur. Vilayete bağlı sancaklar Trabzon Sancağı, 1869'dan itibaren [Canik Sancağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Canik_%28sancak%29), [Lazistan Sancağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lazistan_Sanca%C4%9F%C4%B1) ve Gümüşhane Sancağı'dır.

Trabzon vilayeti, 1869 tarihli salnameye göre Trabzon, Canik, Gümüşhane ve Lazistan sancaklarından oluşuyordu. Trabzon sancağı, bir mutasarrıflık olarak idare edilen merkezin dışında, [Bucak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bucak), [Giresun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Giresun), [Rize](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rize), [Of](https://turkipedia.org/tr/wiki/Of) ve [Tirebolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tirebolu) kazalarını kapsıyordu. [Akçaabat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C3%A7aabat), [Vakfısagir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vakf%C4%B1sagir) ile birlikte [Yomra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yomra), [Vakfıkebir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vakf%C4%B1kebir) ile birlikte [Tonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonya) ve [Maçka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma%C3%A7ka) nahiyeleri mutasarrıflığa bağlıydı. [Aybastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aybast%C4%B1), [Perşembe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Per%C5%9Fembe), [Ulubey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulubey)-[Hapsemana](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6lk%C3%B6y) Bucak kazasına bağlı birer nahiyeydi. Giresun kazasına [Keşap](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ke%C5%9Fap) ve [Aksu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aksu) nahiyeleri bağlıydı. Rize kazası [Kura-i Seba](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kizdere) nahiyesini, Of kazası [Sürmene](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCrmene) nahiyesini, Tirebolu kazası [Görele](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6rele) nahiyesini kapsıyordu. Trabzon sancağının merkezi olan Trabzon kentinde Rum metropolitinin başında bulunduğu Trabzon metropolitliği vardı. Ayrıca Trabzon ve çevresinden sorumlu Ermeni piskoposu, Trabzon ve çevresinden sorumlu Katolik piskoposu görev yapıyordu. Trabzon kentinde Rusya, Belçika, İran, İngiltere, Fransa, Avusturya-Macaristan, Müttefik Kuzey Almanya ve İtalya'nın konsoloslukları vardı.

[Canik Sancağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Canik_%28sancak%29), bir mutasarrıflık olarak idare edilen merkez [Samsun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samsun) kazası dışında, [Ünye](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cnye), [Bafra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bafra) ve [Çarşamba](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ar%C5%9Famba) kazalarından oluşuyordu. [Kavak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kavak) nahiyesine merkez kazaya bağlıydı. [Fatsa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatsa), [Niksar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Niksar), [Çemeş](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ama%C5%9F)-[Bolaman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bolaman) ve [Karakuş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akku%C5%9F), Ünye kazasına bağlı nahiyelerdi. [Terme](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terme) nahiyesi Çarşamba kazasına, [Alaçam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ala%C3%A7am) nahiyesi de Bafra kazasına bağlıydı. Canik sancağının merkezi olan Samsun'da Canik ve çevresinden sorumlu Rum metropoliti görev yapıyordu.

[Lazistan Sancağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lazistan_Sanca%C4%9F%C4%B1), bir mutasarrıflık olarak idare edilen merkez [Batum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batum) kazası dışında, [Arhavi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arhavi) ve [Livana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artvin) sancaklarından oluşuyordu. [Acara-yı Ulya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Acara_%28tarih%C3%AE_b%C3%B6lge%29), [Acara-yı Sufla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Acara_%28tarih%C3%AE_b%C3%B6lge%29) ve [Çürüksu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kobuleti) birer nahiye olarak Batum kazasına bağlıydı. Arhavi kazası, [Hemşin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hem%C5%9Fin), [Atina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atina), [Gönye](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6nye_%28yerle%C5%9Fim_yeri%29) ve [Hopa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hopa) nahiyelerini kapsıyordu. Livana kazasında ise sadece Maçahel, [Livana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artvin), [Borçka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bor%C3%A7ka), [Ardanuç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ardanu%C3%A7) ve [Şavşat](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eav%C5%9Fat) nahiyeleri bulunuyordu.

Gümüşhane sancağı, bir mutasarrıflık olarak idare edilen merkez [Gümüşhane](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCm%C3%BC%C5%9Fhane) kazası dışında,[Torul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Torul) ve [Kelkit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kelkit) kazalarından oluşuyordu. [Kovans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kale%2C_G%C3%BCm%C3%BC%C5%9Fhane) ve [Yağmurdere](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C4%9Fmurdere%2C_G%C3%BCm%C3%BC%C5%9Fhane) Gümüşhane kazasında yer alıyordu. [Kürtün](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt%C3%BCn) nahiyesi Torul kazasına, [Şiran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiran) nahiyesi de Kelkit kazasına bağlıydı. Sancağın merkezi Gümüşhane kentinde, Gümüşhane ve çevresinden sorumlu Rum metropoliti görev yapıyordu.[^1]

![Eyalete bağlı sancak sınırlarını gösteren harita.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Trabzon_Vilayeti_haritas%C4%B1.png/1280px-Trabzon_Vilayeti_haritas%C4%B1.png)
*Eyalete bağlı sancak sınırlarını gösteren harita. (Cobija, CC0-1.0)*

### 1869 yılı nüfusu

Trabzon sancağı 1.082 köyden ve 63.365 haneden oluşuyordu. Bunun 52.846 hanesi Müslüman, 10.519 hanesi Hristiyan idi. 1869 tarihli salnamede sadece erkek nüfusu verilmiştir. Buna göre sancakta 210.149 erkek yaşıyordu. Bu erkek nüfusun 175.664 kişi Müslüman, 26.523 kişi [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum), 7.565 kişi [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) ve 397 kişi [Katolik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katolik_Kilisesi) idi. Bu tespitte vergi yükümlüsü yetişkin erkek nüfusu sayılmış olmalıdır. Bu sayının dört katı alındığında, sancağın yaklaşık toplam nüfusu ortaya çıkar. Buradan hareketle 1869 yılında Trabzon sancağının toplam nüfusunun, 702.656 kişi Müslüman, 106.092 kişi Rum, 30.260 kişi Ermeni ve 1.588 kişi Katolik olmak üzere, 840.596 kişiden oluştuğu söylenebilir.

Canik sancağı 862 köyden ve 37.301 haneden oluşuyordu; 29.167 hanesi Müslüman, 8.134 hanesi Hristiyan idi. 1869 tarihli salnameye göre sancakta, 99.545 kişi Müslüman, 25.119 kişi Rum ve 7.391 kişi Ermeni olmak üzere, 132.055 erkek yaşıyordu. Bu yetişkin erkek nüfusun dört katı alındığında, 98.180 kişi Müslüman, 100.476 kişi [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum) ve 29.564 kişi [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) olmak üzere, sancağın yaklaşık toplam nüfusunun 528.222 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.

Lazistan sancağı 330 köyden ve 21.926 haneden oluşuyordu; 21.474 hanesi Müslüman, 452 hanesi Hristiyan idi. 1869 tarihli salnameye göre, sancakta 66.232 erkek yaşıyordu. Bu erkek nüfusu içinde 64.534 kişi Müslüman, 41 kişi [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum), 396 kişi [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) ve 1.261 kişi [Katolik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Katolik_Kilisesi) idi. Söz konusu yetişkin erkek nüfusunun dört katı alındığında, 258.136 kişi Müslüman, 88 kişi Rum, 1.584 kişi Ermeni ve 5.044 kişi Katolik olmak üzere, sancağın yaklaşık toplam nüfusunun 264.928 kişiden oluştuğu sonucuna varılabilir.

En az nüfusun yaşadığı Gümüşhane sancağı 366 köyden ve 16.378 haneden oluşuyordu. Bunun 10.307 hanesi [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman), 6.071 hanesi [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyan) idi. Gümüşhane sancağında, 25.517 kişi Müslüman, 11.755 kişi Rum ve 1.047 kişi Ermeni olmak üzere, 38.319 erkek kaydedilmiştir. Benzer biçimde söz konusu erkek nüfusunun dört katı alındığında, 102.068 kişi Müslüman, 47.020 kişi [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum) ve 4.188 kişi [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) olmak üzere, sancağın toplam nüfusunun 153.276 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.[^2]

## Sancakları

![Osmanlı alfabesiyle yazılmış Trabzon Vilayeti'nin 1907 haritası](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Trebizond_Vilayet_%E2%80%94_Memalik-i_Mahruse-i_Shahane-ye_Mahsus_Mukemmel_ve_Mufassal_Atlas_%281907%29.jpg/1280px-Trebizond_Vilayet_%E2%80%94_Memalik-i_Mahruse-i_Shahane-ye_Mahsus_Mukemmel_ve_Mufassal_Atlas_%281907%29.jpg)
*Osmanlı alfabesiyle yazılmış Trabzon Vilayeti'nin 1907 haritası (Mehmed Nasrullah, Mehmed Rüşdi, Mehmed Eşref, public-domain)*

1909 yılında Trabzon'un sancakları, kazaları ve nahiyeleri:

1920'de Trabzon sancağına bağlı kaza olan Giresun, Ordu, Tirebolu ve Görele kazalarıyla birleştirilip Giresun sancağına dönüşmüş, 1921'de Giresun sancağına bağlı Ordu kazası Trabzon Vilayeti'nin Canik Sancağı'na bağlı Fatsa ve Ünye kazalarıyla birleşip Ordu Sancağı'nı oluşturmuştur.

## Nüfus

![1914 nüfusu.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5f/Trabzon_Vilayeti_n%C3%BCfus_Ottoman_population_1914.png)
*1914 nüfusu. (Bakayna, CC-BY-SA-3.0)*

[^1]: Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 1. cilt, s. 73-127. ISBN 9789157871117.
[^2]: Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 1. cilt, s. 147. ISBN 9789157871117.