# Topal Osman
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Topal_Osman
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Topal Osman, https://tr.wikipedia.org/wiki/Topal_Osman (CC-BY-SA-4.0)
* (NA, public-domain)*
- **Doğum tarihi:** 1883
- **Doğum yeri:** Giresun, Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm yeri:** Ankara, Türkiye
- **Takma adı:** Topal Osman
- **Bağlılığı:** Osmanlı İmparatorluğu
- **Hizmet yılları:** 1912-1923
- **Rütbesi:** Milis Yarbay
- **Birimleri:** Merkez Ordusu; 42. Gönüllü Alayı; 47. Gönüllü Alayı
- **Savaşları:** Balkan Savaşları; Pontus Ayaklanması; Koçgiri İsyanı
**Topal Osman** veya **Hacı Topal Osman Ağa** (d. 1883, [Giresun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Giresun) - ö. 2 Nisan 1923, [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)), [Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda [Doğu Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz_B%C3%B6lgesi)'de faaliyet gösteren mahallî milis güçlerinin reisi ve muhafız taburu komutanı.
[Gazi Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'nın Giresunlulardan oluşan muhafız kıtasının komutanıdır. Kurtuluş Savaşı'nda yararlıklar göstermiş, 1923'te [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon) Mebusu [Ali Şükrü Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C5%9E%C3%BCkr%C3%BC) cinayetinin azmettiricisi olduğuna karar verilince hakkında tutuklama emri verildi. Çıkan çatışmalarda yaralı olarak ele geçirilmiş, ancak [İsmail Hakkı Tekçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_Hakk%C4%B1_Tek%C3%A7e) tarafından başı gövdesinden ayrılmak suretiyle öldürülmüştür.[^1]
## Hayatı
1883 yılında [Giresun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Giresun_%28il%29)'da dünyaya geldi. [Çepniler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87epniler)dendir.[^2] Babası fındık tüccarı Feridûnzâde Hacı Mehmet Efendi'dir. Gençliğinde aile işlerine yardımcı oldu, bir kereste fabrikasına ortak oldu; evlendi ve iki oğlu oldu.[^3] Babası askerlik bedelini ödemesine rağmen gönüllü birlik oluşturarak savaşa katıldı. Savaşta göstermiş olduğu başarılarından dolayı yarbaylık rütbesine kadar yükseldi.[^4]
*1912'de Balkan Savaşı'na giderken. (NA, public-domain)*
[Balkan Harbi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1)'nde Osmanlı Ordusu'na gönüllü olarak katıldı. [Çatalca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atalca) cephesinde savaştı. Bu savaş sırasında sağ diz kapağından yaralandı, topal kaldı ve böylece *Topal* lakabını edindi.
### Eşkıyalık faaliyetleri
Giresun Reji Müdürü Nakiyüddin Efendi, 15 Ocak 1922'de Mustafa Kemal Paşa'ya yazdığı mektupta [Balkan Savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1)'nda bir ayağını din ve millet uğruna feda ettiğini ileri süren Osman'ın [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında Ayvasıl köyü ihtiyar heyetinden elde ettiği sahte mazbatayla askerlikten atılmış Yüzbaşı Niyazi Efendi ile birlikte ordudan aldığı buğdayları *Panço* adındaki bir Rum ile birlikte 100 bin liralık sahte bir mazbata ile Giresun Nokta Kumandanlığı'na satarak halk ve devleti dolandırdığını, Rum ve Müslümanlar'ın arazilerini gasp ederek kendi ve akrabaları arasında pay ettiğini, belediye reisi iken Müdafâ-î Hukuk Riyaseti'ni de ele geçirerek kendi menfaatlerini korumak için millî mücadeleye katıldığını, *Koçgiri****den ganimet olarak 60 bin lira değerindeki sığır ve koyunu gasp ederek Giresun'a getirdiğini, başkasının kente kasaplık hayvan sokmasını da engelleyerek fahiş fiyattan para kazandığını, kardeşiyle birlikte hükûmetin kentte banka kurmasını engellediğini, 30 bin liraya mal olan bir kereste fabrikasını 1500 altına aldığı gibi çeşitli olayları anlatmıştır.***[^5]
Topal Osman, Giresun Belediye Reisi Dizdarzâde Eşref Bey'in sağlık gerekçesiyle görevi iâde etmesi üzerine yasal bir yetkisi olmadan ve kimseye danışmadan kendisini belediye reisi ilan etti.[^6] Topal Osman'ın yıldızını parlatan olay, 8 Mayıs 1919'da Giresun iskelesine demirleyen Yunan Kızılhaç gemisi [*Yanya*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yanya)***yı Giresunlu Rumlar'ın sevinçle karşılaması ve Yunan uyruklu bir marangoz olan *****Karaoğlan Panayot**un Giresun'daki Rum okuluna Yunan bayrağı çekmesinden sonra gelişmiştir. İnzibat subayı Sırrı Bey, bayrağı sözlü uyarıyla indirtmeyi başaramayınca Topal Osman çağrılmış, bayrağı o indirmiş, marangozu da öldürmüştür.[^7] Bu olay sayesinde Osman, yerel eşraf, hükûmet yetkilileri ve Rumlar'a gözdağı vermeyi başararak bölgede dikkate alınması gereken birisi olduğu izlenimini vermiştir. [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) öncesinde Giresun'da etrafında topladığı kanun kaçakları ile *Laz Alayları*[^8][^9] adı da verilen grubu kurarak eşkıyalık yaptı. Tarih sahnesine ilk çıkışı, I. Dünya Savaşı başladıktan sonra Giresun'dan topladığı yaklaşık 100 kişilik çeteyle Trabzon hapishanesinin kapısını açtırması ve 150 mahkûmu çetesine ilave etmesiyle oldu.[^10]
Nisan 1916'da [Borçka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bor%C3%A7ka)'da Ruslar'a karşı savaşan Türk ordusuna katıldı.
Savaştan sonra memleketine dönüp Giresun ve [Samsun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samsun) havalisinde [Pontus çeteleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pontus_Ayaklanmas%C4%B1) ile uğraştı ve bu konuda pek çok başarı elde etti. [Mondros Mütarekesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mondros_M%C3%BCtarekesi)'nin imzalanmasından sonra kendisini kimseye danışmadan Giresun belediye başkanı ilan etti.[^11]
İstanbul'da kurulan [Divan-ı Harp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asker%C3%AE_mahkeme) mahkemesi, savaşta işlediği suçlar nedeniyle hemen yakalanması ve [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a getirilmesine karar verdi. Bunun üzerine adamları ile birlikte [Şebinkarahisar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eebinkarahisar)'da saklandı, civardaki Rum köylerine baskınlar yaptı. *Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti****nin Giresun Şubesini kurdu ve ilk başkanı oldu.***
19 Mayıs 1919'da Osmanlı Devleti'nin ordu müfettişi olarak Samsun'a gelen [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'nın görevlerinden birisi, Topal Osman'ı ve çetesini yakalayıp etkisiz hale getirmekti. Kimi kaynaklara göre Topal Osman, Mustafa Kemal Paşa ile 29 Mayıs 1919'da [Havza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Havza%2C_Samsun)'da gizlice görüştü.[^12][^13] Mustafa Kemal Paşa, onu hareketlerinde serbest bıraktı ve bu gizli buluşmadan sonra Topal Osman Ağa, ondan aldığı emirler doğrultusunda hareket etti.
Hakkındaki tutuklama kararı 8 Temmuz 1919'da [Padişah VI. Mehmed Vahdettin](https://turkipedia.org/tr/wiki/VI._Mehmed) tarafından kaldırıldı. Giresun'a dönen Topal Osman Ağa, tekrar Giresun belediye reisliği makamına oturdu. Şubat 1920'de yayımlamaya başladığı *Gedikkaya* gazetesinde başkalarına yazdırdığı sert makalelerin altına imzasını koyarak millî mücadeleye basın yoluyla destek vermeye çalıştı.[^14] Giresun Askerlik Şubesi Başkanı Hüseyin Avni Alpaslan ve Jandarma Komutanı Hamdi Bey ile anlaşarak Giresun gençlerinden oluşan gönüllü bir birlik kurdu.
Eylül 1920'de [Ermeni Harekatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Do%C4%9Fu_Cephesi)'nı bastırmak üzere [Kâzım Karabekir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2z%C4%B1m_Karabekir)'in 15'inci Kolordusu emrine gönüllü taburu gönderdi.[^15] Tabur, dört ay boyunca Karabekir'in komutasında kaldı.[^16]
### Giresun Gönüllü Maiyet Müfrezesi
*Abazıpka yerel üniformalı Giresun Gönüllü Çepni Müfrezesi üyeleri, Topal Osman Ağa sağdan üçüncü sırada (public-domain)*
Topal Osman, Millî Mücadele'nin önderi olan Mustafa Kemal Paşa'nın daveti üzerine 12 Kasım 1920'de yakın adamları ile birlikte [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'ya geldi. Başta Mustafa Kemal Paşa olmak üzere [Çankaya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ankaya_K%C3%B6%C5%9Fk%C3%BC)'yı ve [Büyük Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) adıyla kurulan Türk parlamentosunu korumakla görevlendirildi. Komutanlığını üstlendiği muhafız birliğine meclise silah ve mühimmatlarıyla birlikte girme ve oturumları dinleme ayrıcalığı verildi. Tamamı Giresunlulardan oluşan 10 kişilik birliğin[^17] sayısı zamanla 250'ye kadar yükseldi. Bu birliğe *Giresun Gönüllü Maiyet Müfrezesi* adı verilmiştir.
### 42. ve 47. Giresun Gönüllüleri Alayları
Topal Osman, Ankara'dan aldığı emir üzerine 1921'de muhafız birliğinin komutasını Gümüşreisoğlu Mustafa Kaptan'a bırakarak Giresun'a gitti; gönüllülerden oluşan 42 ve 47. alayları oluşturdu. Gönüllülerden oluşan bu alaylar, Mart 1921'de [Koçgiri İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C3%A7giri_%C4%B0syan%C4%B1)'nın bastırılmasında da görev aldı.
[Sakarya Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakarya_Meydan_Muharebesi) sırasında 47. Alay'ı komuta etti. Savaşta, 2000 kişiden oluşan ve Hüseyin Avni Bey tarafından komuta edilen 42. Alay'ın tamamına yakını hayatını kaybetti; 47. Alay'dan ise 285 kişi sağ kaldı.
Topal Osman Ağa, [Sakarya Meydan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakarya_Meydan_Muharebesi)'nden sonra mevcudu takviye edilen 47. Alay'ın komutanı olarak [Büyük Taarruz](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Taarruz)'a katıldı. Zaferden sonra yarbay rütbesi ve [istiklal madalyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stikl%C3%A2l_Madalyas%C4%B1) ile onurlandırıldı. 21 Aralık 1922'de döndüğü memleketi Giresun'da büyük bir coşku ile karşılandı.
[Büyük Taarruz’](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Taarruz)dan sonra Ankara'da [Ayrancı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayranc%C4%B1%2C_%C3%87ankaya) civarında kendisine tahsis edilen *Papaz'ın Bağı* denilen mevkide yaşamını sürdürdü. Özel Muhafız Alayı'nın komutanı olarak görevine devam etti.[^18]
## Ali Şükrü Bey cinayeti ve Topal Osman’ın öldürülmesi
Ana|Ali ŞükrüTopal Osman, 27 Mart 1923 tarihinde Ankara'da aniden ortadan kaybolan milletvekili [Ali Şükrü Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C5%9E%C3%BCkr%C3%BC)'in öldürülmesinden sorumlu tutuldu. Yardımcısı Mustafa Kaptan, Ali Şükrü Bey'in yemek bahanesiyle Topal Osman'ın Samanpazarı'ndaki evine götürüldüğünü, burada Topal Osman ve sekiz adamı tarafından kementle boğulduğunu itiraf etti.[^19] Ceset, 1 Nisan'da Çankaya sırtlarında Mühye köyü civarında bulundu. Yakalanma emri çıktıktan sonra, Bazı iddialara göre [İsmail Hakkı Tekçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_Hakk%C4%B1_Tek%C3%A7e) Topal Osman’a pusu kurmuş, Bazı iddialara göre ise Topal Osman Çankayaya saldırmıştır, Ama böyle bir olayın ne dönemin askeri raporlarında nede o esnada Çankaya köşkünde bulunan insanların anlatılarında bulunmamaktadır. Sadece [Latife Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latife_U%C5%9F%C5%9Fak%C3%AE)’ın Kız kardeşi [Vecihi İlmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vecihi_%C4%B0lmen)’in " Ablam bana böyle söyledi" İddialarına dayanmaktadır. Yaygın kabul görülen iddia [İsmail Hakkı Tekçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smail_Hakk%C4%B1_Tek%C3%A7e)’nin Pusu kurması olayına bizzat şahit olan Çakıroğlu Hüseyin Çavuş Anlatıyor
### Çakıroğlu Hüseyin Çavuş'un Tanıklığı
Çatışmadan birkaç saat önce İsmail Hakkı Bey, Papazın Bağı'nda bulunan Osman Ağa'nın yanına giderek "Ali Şükrü Bey'i öldürüp suçu senin üzerine atanlar şimdi de Mustafa Kemal Paşa'yı öldürecekler, ben Çankaya'ya Paşa'yı korumaya gidiyorum. Siz de yetişin" der ve oradan ayrılır. Bunun üzerine Osman Ağa en güvendiği adamlarını seçer ve "Gidin Paşa'yı canınız pahasına koruyun." diyerek onları Çankaya'ya gönderir. Osman Ağa'nın bizzat Çankaya'ya geleceğini düşünen İsmail Hakkı Bey, hızla Çankaya'ya giderek Mustafa Kemal Paşa'ya "Paşam, Topal Osman adamları ile birlikte yola çıkmış, Köşk'ü basıp sizi öldürecekmiş, hatta şimdi gelmek üzeredir... Köşk'ü terk etmeniz zorunlu, tanınmamak için bir çarşaf giyin, sizi buradan çıkartalım." diyerek kaçmayı teklif eder. Bu teklif şiddetle reddeden Mustafa Kemal Paşa, İsmail Hakkı Bey'in sözleri karşısında oldukça şaşırmıştır. Eliyle hemen yanlarında duran Hüseyin Çavuş'u göstererek "Bak çocuk, bana bu muhafızları Ağa Hazretleri verdi. Osman Ağa benim canıma asla kastetmez, bilakis canımın koruyucusudur" der. İsmail Hakkı Bey'in konuşmaları Hüseyin Çavuş'un hiç hoşuna gitmemiştir. Hemen muhafızlardan birini Osman Ağa'ya gidip olup biteni anlatmak üzere yola çıkarır. İsmail Hakkı Bey umduğunu bulamayarak Köşk'ten ayrılır. Biraz sonra dışarıdan silah sesleri gelmeye başlamıştır. Köşk'e ateş edilmiş, muhafızlar hemen ateşe ateşle karşılık vermişlerdir. Çatışmadan sağ kalanlar 'Gazi Paşa'yı öldürmek istemişler, bu yüzden bizi Osman Ağa gönderdi. Yetişemedik sandık, Paşa öldü sandık. Köşk'te Paşa'nın katilleri var zannederek ateş açtık, durumu ancak Salih'i görünce anladık...' Dediler. Bu arada Hüseyin Çavuş'un gönderdiği muhafız Osman Ağa'ya ulaşmış, olan biteni anlatmıştır. Osman Ağa, İsmail Hakkı Bey'in Mustafa Kemal Paşa'ya 'Paşa'm, Topal Osman seni öldürmek için yola çıktı' dediğini duyunca çılgına döner. Osman Ağa'ya göre Mustafa Kemal Paşa'yı da öldürecekler ve tıpkı Ali Şükrü Bey cinayetinde olduğu gibi suçu onun üstüne atacaklardır. Osman Ağa bu sefer hem Mustafa Kemal Paşa'nın canını kurtarmak hem de İsmail Hakkı Bey'den hesap sormak için apar topar Köşk'e doğru yola çıkar. Osman Ağa ve İsmail Hakkı Bey Köşk yolunda karşılaşırlar. Osman Ağa, İsmail Hakkı Bey'i görünce hiddetle 'Bu millet seni affetmeyecek!' diyerek ateş açar. Çıkan çatışmada yaralanan Osman Ağa, emrindekilere ateşkes emri verir. İsmail Hakkı Bey, Osman Ağa'nın yanına giderek 'Seni Ali Şükrü Bey ve Yahya Kaptan'ı öldürmek suçlarından tevkif ediyorum' der. Osman Ağa'yı bir sedyeye alırlar. Osman Ağa giderken İsmail Hakkı Bey'e 'Bu yara beni öldürmez, seninle millet önünde hesaplaşacağız' diye kıvranmaktadır. Az sonra bir el silah sesi duyulur. Osman Ağa'yı o günden sonra bir daha gören olmaz.[^20]
## Ölümünün Ardından
Gelişi güzel gömülen Osman Ağa,Meclis’te Ali Şükrü Bey’in katilinin yakalanarak [Ulus Meydanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulus_Meydan%C4%B1)’nda idam edilmesi kararı oy birliği ile alınınca ceset mezardan çıkarılmış, Meclis’in kapısında, ayağından asılmıştır.[^21] Cenazesi, daha sonra kardeşlerinin Atatürk’ten ricası üzerine Giresun’a nakledildi ve Kurban Dede mezarının yanında [Giresun Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Giresun_Kalesi)’ne defnedildi. Naaşı, Atatürk’ün Giresun’u ziyaretinde verdiği emir üzerine 1925 yılında kalenin en yüksek tepesinde yaptırılan anıt mezara nakledilmiştir.
[Balkan Harbi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1)'nde Osmanlı ordusuna gönüllü olarak katıldı, Çatalca cephesinde savaştı. Bu savaş sırasında sağ diz kapağından yaralandı, topal kaldı ve “*Topal*” lakabını böylece edindi.
Gerçekleştirmek istediği hac ziyaretini yapamadan öldüğü için, kendisine bedel, silah arkadaşı Kurdoğlu Hacı Hafız Mustafa hacca gönderilmiş ve böylece ölümünden sonra yakınları tarafından *Hacı Osman Ağa* olarak da anılmaya başladı.[^22]
## Hakkında yazılanlar
- *Mustafa Kemal'in Muhafız Komutanı Giresunlu Osman Ağa*, Sercan Yılmaz, Cinius Yayınları, İstanbul, 2017
- *Mustafa Kemal'in Muhafızı Topal Osman*, Ümit Doğan, Ankara 2014, Kripto Yayınları
- *Topal Osman*, Seyfullah Çiçek, Arı Sanat Yayınevi, 2011, ISBN 9789944742269
- *Müdafaa-i Hukuk ve İstiklal Harbi Tarihinde Giresun*, Osman Fikret Topallı, Serander Yayınları, 2011, ISBN 9789944374385
- *Mangal Yürekli Adam: Topal Osman*, [Rıza Nur](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C4%B1za_Nur), Örgün Yayınevi, 2010, ISBN 9789757651833
- *Millî Mücadele Kahramanı Giresunlu Osman Ağa*, Süleyman Beyoğlu, Bengi Kitap Yayın, 2009, ISBN 9789944049146
- *Giresunlu Fedailerle Konuştum Onlar da Çılgındı*, Erden Menteşeoğlu, 2008
- *Topal Osman Ağa*, Teoman Alpaslan, Kum Saati Yayıncılık, 2007, ISBN 9789759179410
- *Topal Osman Olayı*, Cemal Şener, Etik Yayınları, 2005, ISBN 9789758565191
- *Topal Osman Olayı*, [Rıza Nur](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C4%B1za_Nur), İşaret Yayınları, 1993, ISBN 9753500319
- *Yakın Tarihimizde Osman Ağa ve Giresunlular*, Erden Menteşeoğlu, YeşilGiresun Matbaası, 1997
- *Osman Ağa*, Erden Menteşeoğlu, YeşilGiresun Matbaası, 1991
- *Osman Ağa ve Giresun Uşakları Konuşuyor*, M. Şakir Sarıbayraktaroğlu, Kardeş Matbaası, 1975
- *Atatürk’ün Muhafızı Topal Osman*, Ömer Sami Coşar, Harman Yayınları, 1971
## Hakkındaki filmler
- *Topal Osman*, 1966
- *Atatürk'ün Fedaisi Topal Osman: Cumhuriyete Giden Yol*, Yönetmen: Atilla Akarsu, 2013[^23]
## Hakkındaki türküler
- 'Topal Osman Ağa' [Dinle](http://www.youtube.com/watch?v=rTE0slzP10I)
- 'Topal Osman Ağıt' [Dinle](http://www.youtube.com/watch?v=FIUPzpPeExo)
- 'İşimiz Var Topal Osman'dan Yarım Kalan' [Dinle](http://www.youtube.com/watch?v=scWwjyexg9Y)
- 'Topal Osman Destanı' [Dinle](http://www.youtube.com/watch?v=5jpd8MKoDQc)
[^1]: Aziz ÜSTEL - Topal Osman'ın Kellesini Niye Kestiler? 19.11.2012.
[^2]: Doğan, Ümit (2014). Mustafa Kemal'in Muhafızı Topal Osman. s;19 Kripto Kitaplar
[^3]: Topal Osman Olayı, Giresunpostasi.net, 04.11.2007.
[^4]: Arşivlenmiş kopya.
[^5]: Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi . Genesis Yayınları. Ankara, 2011. 2. Baskı s. 577. ISBN 978-605-54-1017-9
[^6]: Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi . Genesis Yayınları. Ankara, 2011. 2. Baskı s. 579. ISBN 978-605-54-1017-9
[^7]: Devlet arşivlerinden farklı olarak Beyplu ve Sarıbayraktar marangozu Aristidi Balabani olarak anmış Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi . Genesis Yayınları. Ankara, 2011. 2. Baskı s. 579. ISBN 978-605-54-1017-9
[^8]: Dinç, Fasih. Birinci Meclis ve Vilayat-ı Şarkiye (Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, 2014.
[^9]: Beyoğlu, Süleyman, Milli Mücadele Kahramanı Giresunlu Osman Ağa, Bengi Kitap Yayın, İstanbul, 2009
[^10]: Ayşe Hür, Çağımızın Bir Başka Kahramanı, Birikim Sosyalist Kültür Dergisi, 31.01.2006.
[^11]: Topal Osman Olayı, Giresunpostasi.net, 04.11.2007.
[^12]: Topal Osman Olayı, Giresunpostasi.net, 04.11.2007.
[^13]: Ayşe Hür, Çağımızın Bir Başka Kahramanı, Birikim Sosyalist Kültür Dergisi, 31.01.2006.
[^14]: Seyfullah Çiçek, Topal Osman Ağa’nın Anısına, Gorele.gen.tr, Erişim tarihi:03.08.2012.
[^15]: Seyfullah Çiçek, Topal Osman Ağa’nın Anısına, Gorele.gen.tr, Erişim tarihi:03.08.2012.
[^16]: Topal Osman Olayı, Giresunpostasi.net, 04.11.2007.
[^17]: Gazi'nin yakın koruması olarak görevlendirilen 10 kişinin adları; Gümüşreisoğlu Mustafa Kaptan, Ali Şıhoğlu Mehmet, Aşıkoğlu Galip, Osmanoğlu Sarı Mustafa, Osmanoğlu Ali, Ahmetcanoğlu Kırlak Hüseyin, Sofuoğlu Hüseyin, Tığlıoğlu Ömer, Kemençeci Köseoğlu Hamit, Yılancıoğlu Hasan'dır
[^18]: Topal Osman Olayı, Giresunpostasi.net, 04.11.2007.
[^19]: Ayşe Hür, Ali Şükrü Bey ve Topal Osman, Taraf Gazetesi, 01.04.2012.
[^20]: Doğan, Ümit. Mustafa Kemalin Muhaffızı Topal Osman-Ali Şükrü Bey Cinayetinin Gizli Kalmış Gerçekleri. Kripto Yayınları, 2014, s. s. 275-276.
[^21]: Topal Osman’ın kellesini niye kestiler?. 19 Kasım 2012.
[^22]: Seyfullah Çiçek, Topal Osman Ağa’nın Anısına, Gorele.gen.tr, Erişim tarihi:03.08.2012.
[^23]: Atatürk'ün Fedaisi Topal Osman: Cumhuriyete Giden Yol.