# Tong Yabgu > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Tong_Yabgu > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Tong Yabgu, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tong_Yabgu (CC-BY-SA-4.0) - **Veraset:** Batı Göktürk Kağanı - **Hüküm süresi:** 618-628 - **Önce gelen:** Şikoey Kağan - **Sonra gelen:** Bağatur Sepi Kağan - **Çocukları:** Se Yabgu Kağan, Tarduş Şad - **Hanedan:** Aşina - **Ölüm tarihi:** 628 **Tong Yabgu Kağan** (d. *?* — ö. 628[^1]) (**T'ung Yabgu**, **Ton Yabgu** ve **Tun Yabgu** olarak da bilinir, [Geleneksel Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Geleneksel_%C3%87in_karakterleri): 統葉護可汗, [Basitleştirilmiş Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basitle%C5%9Ftirilmi%C5%9F_%C3%87in_karakterleri): 统叶护可汗, [pinyin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pinyin): Tǒngyèhù Kěhán, [Wade-Giles](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wade-Giles): t'ung-yeh-hu k'o-han), 618 ve 630 yılları arasında [Batı Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nı yöneten [kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrk_ka%C4%9Fanlar%C4%B1_listesi). Tong adının, [Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e)'den günümüz [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)sine "kaplan" şeklinde çevrildiği düşünülmektedir.[^2] Bu konuya dair diğer yorumlar ise "yeterlilik" ve "tamlık" anlamına geldiğidir.[^3] Ayrıca kelimenin; ilk Türkçe döneminde kullanılan "dolu, içi boş olmayan" anlamlarına gelen; "toñ (tong)" sözcüğünden geldiği de düşünülebilir.[^4] Bu kelimenin bir başka anlamı da "son"dur.[^5] Tong Yabgu, [Aşina](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fina) ailesinin bir üyesi olan abisi [Şikoey Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eikoey)'dan sonra kağan olmuştur.[^6] Batı Göktürk Kağanlığı'nın altın dönemini Tong Yabgu'nun döneminde yaşadığı kabul edilir.[^7] Her ne kadar her ikisi de Hüsrev Perviz'in en azından dolaylı yoldan ölümüne yol açan saldırılara katılmışsalar da, Hazar hakanları Ziebel ve Cebu Batı Türklerinin kağanı T'ung Yabgu ile karıştırılmamalıdır.[^8] ## Saltanatı Tong Yabgu, saltanatı döneminde [Tang Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1) ile iyi ilişkiler kurmuş ve Tang Hanedanı'nın imparatorluk ailesinden bir prenses ile evlenmiştir.[^9] Çinli budist hacı [Xuan Zang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Xuan_Zang) bugün [Kırgızistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan) sınırlarında yer alan Batı Göktürk Kağanlığı'nın başkenti [Suyab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suyab)'ı gezmiş ve dönemin kağanı hakkında bir tasvir yazmıştır. Tarihçiler bu kağan tarifinin Tong Yabgu'yu işaret ettiğini düşünmektedirler.[^10] Ancak Gao Lei, Xuan Zang'ın bu tasvirinin Tong Yabgu'ya değil onun oğlu olan [Se Yabgu Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Se-Yabgu)'a ait olduğunu söylemektedir.[^11] Xuan Zang'ın tasviri şu şekildedir:[^12] “Kağan saten elbise giyiyordu, saçı 10 fit uzunluğundaydı ve serbestti. Beyaz ipek bant alnını sarmış ve arkadan bağlanmıştı. Devlet erbaplarının sayısı 200 kadardı. Hepsi işlemeli elbiseler giyiyor, kağanın sağ ve sol tarafında oturuyorlardı. Ordusunun geri kalanına eşlik edenler kürk, şayak ve iyisinden yün elbise giyinmişlerdi. Mızrak, sancak ve yayları düzenliydi. At ve deve süvarileri gözün göremediği yere kadar uzanır.” Ayrıca [*Tang Kitabı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Kitab%C4%B1)***nda da Tong Yabgu ve saltanat dönemi ile ilgili bilgiler vardır. Kitapta Tong Yabgu saltanatı, Batı Göktürk Kağanlığı'nın altın dönemi olarak ifade edilir:***[^13] **«** *Tong Yehu Kağan cesur, kurnaz ve savaş sanatında iyi bir adam. Bu sayede kuzeydeki *[*Tiele kabileleri*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiele_kabileleri)*ni, batıda karşı karşıya olduğu *[*Sasaniler*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sasani_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)*i ve güneyde bağlantılı olduğu *[*Kaşmira*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ke%C5%9Fmir)* bölgesini kontrol altında tutabiliyor. Tüm ülkeler ona tabi. Eli ok ve yay tutan on binlerce erkek sayesinde batı üzerinde büyük bir güç ve baskı kurdu. Wusun'u ele geçirerek çadırını kuzey Taşkent'teki Qianquan'a taşıdı. Batıda yer alan tüm prensler bölgelerini Türkler adına idare etmeye başladı. Tong Yabgu ise bu bölgelere birer *[*tudun*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tudun)* gönderdi. Batı Türklerinin devleti daha önce hiçbir dönem böylesine bir güce ulaşamamıştı.* **»** ## Sasaniler ile üstünlük mücadelesi Tong Yabgu, [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_co%C4%9Frafyas%C4%B1)'da hakimiyet kurmak için [Sasaniler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sasani_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile savaşmış, 620'lerin başında kağanın yeğeni [Böri Şad](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%B6ri_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Hanedan_%C3%9Cyesi%29), [Kafkas Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkas_Da%C4%9Flar%C4%B1)'ndaki Sasani topraklarına doğru birçok akın düzenlemiştir. Birçok tarihçi Tong Yabgu'yu Bizans kaynaklarındaki, 627/628'de Sasani İmparatorluğu'na karşı Kafkaslar'da [Herakleios](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herakleios)'la işbirliği yapan **Ziebel** ile özdeşleştirirler.[^14] Chavannes, Uchida, Gao ve Xue Zhongzeng'i kapsayan birkaç tarihçi ise Tong Yabgu'nun Ziebel'le (veya hiçbir Hazar hükümdarıyla) özdeşleştirilemeyeceğini ve aslında 625'lerde ölmüş olabileceğini savunur. Bu tarihçiler Bizans ve Çin kaynakları arasındaki tarihlerdeki tutarsızlıklara dikkat çekerken, Ziebel'i Tong Yabgu'yla bağdaştırmanın hâlen günümüzdeki kanıtların abartılı bir örneği olduğunu savunurlar.[^15][^16] 619[^17] Ya da 625[^18] yılında Tong Yabgu Kağan Sasani kontrolündeki Doğu İran'a saldırdı, Batı Göktürkleri onun komutasında Sasanileri mağlubiyete uğratarak[^19] Rey ve İsfahan gibi şehirleri ele geçirdi.[^20] Tong Yabgu Kağan, bu sefer neticesinde [İndus Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ndus)'ne kadar olan tüm [Eftalit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak_Hun_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) krallıklarına boyun eğdirdi.[^21] 627 yılına gelindiğinde Türkler günümüzde [Derbent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Derbent%2C_Da%C4%9F%C4%B1stan) adını alan Kariye'yi yağmalamışlardır. Bu olayı [Movses Kaghankatvatsi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Movses_Kagankatvatsi) şu şekilde aktarmıştır:[^22][^23] “Türkler, denizdeki dalgalar gibi bir anda Kariye'ye girdiler ve önlerine çıkan her şeyi yok ettiler. Şehirde terör estiren saldırganlar çirkin, gözleri çekik ve kapaksızdı. Önce şehre doğru okçuların okları yağdı, sonraysa şehrin cadde ve sokaklarında önlerine çıkan herkesi vahşi bir kurt gibi katlettiler. Hatta katledilen annelerine sarılan çocuklara bile acımadılar.” Kariye'de gerçekleştirilen baskın tüm ülkede paniğe yol açtı. Movses'ın aktardıklarına göre [Albanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Albanya) kuvvetleri öncelikle başkent [Partav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berde)'a çekilmiş sonrasında ise Kafkas Dağları'na doğru yönelmiştir. Göktürk ve Hazar birlikleri onları takip etmiş ve yakalayarak çoğunluğunu kılıçtan geçirmiş, bazılarını da esir olarak almışlardır. Yine Movses'ın aktardıklarına göre, fethedenler (Albanya'yı fethedenler) Albanya'ya ağır bir vergi uygulaması getirdiler:[^24] “Kuzeyin Efendisi (Göktürk kağanının sıfatlarından biri) tüm ülkeden hasarla öç aldı. Özellikle altın yıkama, gümüş ve demir çıkarma ve bakır eşya yapma konusunda yetenekli zanaatkarlarla uğraşması için adamlarını gönderdi. Sasani otoritelerce vergi konulmuş dirahmiye (yaklaşık 40 centlik antik Yunan para birimi) ek olarak, büyük Kura ve Aras nehirlerinden gelen balıkçılara ve ürünlere de vergiler koydu.” Bir yıl sonra Tong Yabgu'nun ordusu Tiflis kuşatması öncesinde Herakleios'a katılmıştır. Herakleios ve Tong Yabgu [Narikala](https://turkipedia.org/tr/wiki/Narikala)'nın duvarlarının altında bir araya gelmiş, Tong Yabgu Herakleios'a okunu vermiş ve Herakleios da buna karşılık ona kendi başındaki [diadem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diadem)i vermiştir. Orada Tong Yabgu'nun oğlu ve Herakleios'un kızı [Eudokia Epifaneia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eudokia_Epifaneia)'nın evlenmesi üzerine sözleşilmiş ve Hazar liderlerine hediyeler verilmiştir. Tong Yabgu da 40.000 Hazar atlısının Herakleios'un yanında olacağı sözünü vermiştir.[^25] İlk [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis) kuşatması başarısız olmuştur. İkinci kuşatma ise başarılı olmuş, kuşatma sonrasında kaleyi savunan Gürcülerin çoğu idam edilmiştir.[^26] ## Yönetim Tong Yabgu kendi hakimiyeti altında bulunan bölgelerin kontrolünü sağlamak için her bir bölgeye [tudun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tudun) atamıştır.[^27] Devletin en batısında yer alan Hazarların komutanlığını yabgunun yeğeni Böri Sad yapmaktaydı.[^28] Batı Göktürkler, 630 yılında Tong Yabgu'nun ölümünden sonra gücünü büyük ölçüde yitirmiştir. Yabgunun ölümünden sonra 30 yıla yakın bir süre daha devlet hüküm sürse de bu süre içerisinde kendisine bağlı kabilelerin birçoğu bağımsızlıklarını ilan etmiş, [Hazar Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Bulgarya Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Bulgar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) gibi ardıl devletler oluşmuştur.[^29] [^1]: Ahmet Taşağıl, Göktürkler, s. 93. [^2]: Golden, Khazar Studies passim; Brook ch. 1 [^3]: Xue 284 [^4]: Kaşgarlı, Mahmut. (1072). Divan-ı Lûgati't-Türk (dizinleyen: Bahari, M.), s.15, TDK: 2003 [^5]: Kaşgarlı, Mahmut. (1072). Divan-ı Lûgati't-Türk (dizinleyen: Bahari, M.), s.15, TDK: 2003 [^6]: Christian 260 [^7]: Golden, Nomads 30. [^8]: Edouard Chavannes, Batı Türkleri, s.266, Selenge: [^9]: Golden, Introduction 135. According to Chinese historical sources, the marriage was never carried out because of interference by the Eastern Göktürk Illig Qaghan, whose territory sat between his territory and Tang territory and who felt threatened by the proposed marriage. Zizhi Tongjian, . [^10]: Christian 260. [^11]: Gao 113. [^12]: Adapted from Watters I:74,77. [^13]: Ying, Lin. Western Turks and Byzantine gold coins found in China - Transoxiana [^14]: Bu durum Chronicle of Theophanes Confessor adlı eserde detaylıca işlenmiştir. Klyashtorny 96-97; Golden, Introduction 135; Christian 260. [^15]: Gao 113. [^16]: E.g., Xue 286-289. [^17]: Ahmet Taşağıl, Göktürkler-1, s. 93. [^18]: Ahmet Bircan Ercilasun, Türk Kağanlığı ve Bengütaşları. [^19]: Ahmet Taşağıl, Göktürkler-1, s. 93. [^20]: Mario Grignaschi, Sabirler, Hazarlar ve Göktürkler, s. 238. [^21]: Dani, Ahmad Hasan; Litvinsky, B. A. (January 1996). History of Civilizations of Central Asia: The crossroads of civilizations, A.D. 250 to 750. UNESCO. pp. 370–375. [^22]: Artamonov 147 [^23]: Christian 283 [^24]: Movses 131. [^25]: Ibidem; Gibbon ch. 46. Theophanes'in raporlarında kağanın oğlu sakalsız olarak tanımlanır. Evlilik Tong Yangu'nun ölümü nedeniyle gerçekleşmemiştir. [^26]: Christian 283. [^27]: Christian 260. [^28]: Christian 283; Artamanov 170-180. [^29]: Christian 260-285.