# Tokta > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Tokta > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Tokta, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tokta (CC-BY-SA-4.0) ![Tokhta ve kuzenleri Timur, Çabar ve Olcaytu'nun 14. yüzyıldan kalma Fransız çizimi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Tem%C3%BCr_Chabar_Toqta_%C3%96ldje%C3%AFtu.jpeg/1280px-Tem%C3%BCr_Chabar_Toqta_%C3%96ldje%C3%AFtu.jpeg) *Tokhta ve kuzenleri Timur, Çabar ve Olcaytu'nun 14. yüzyıldan kalma Fransız çizimi (public-domain)* - **Veraset:** Altın Orda hanı - **Hüküm süresi:** 1291–1312 - **Önce gelen:** Tula Buka - **Sonra gelen:** Özbek Han - **Eşi:** Bulughan Khatun; Tükünche Khongirad; Maria Palaiologina - **Çocukları:** Tükel Buqa; Ilbasarab; Marija (muhtemel) - **Hanedan:** Altın Orda - **Babası:** Mengü Timur - **Annesi:** Olju Hatun Khongirad - **Dini:** Şamanizm veya Budizm **Tokta** (aynı zamanda **Tokhta**, **Toktu**, **Tokhtai**, **Tochtu** veya **Tokhtogha** olarak da yazılır; ö. ) 1291'den 1312'ye kadar [Altın Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti) [Hanı'dır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Han_%28%C3%BCnvan%29) . [Mengü Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meng%C3%BC_Timur)'un oğlu ve [Batu Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batu_Han)'ın torunudur. İsmi "Tokhtokh" [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) "tutmak/tutmak" anlamına gelir. ## Nogaylar yönetiminde erken dönem 1291 yılında [Tula Buka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tula_Buka)'nın [Nogay Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogay_Han) tarafından öldürülmesiyle han olmuştur. Tokta daha sonra [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'ı Nogay'a hediye etmiştir. Nogay, daha sonra sözde yeni kukla hanı sayesinde Tula Buka'yı destekleyen Moğol soylularının çoğunu öldürtmüştür. Tokta, Rus knezliklerinin yarı bağımsızlığını ortadan kaldırmak istiyordu. Bu amaçla, 1293 yılında Nogay'ı destekleyen Prens [Dmitri'nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dmitri_%28Pereslavl_knezi%29) yönetimindeki [Vladimir-Suzdal'ı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vladimir-Suzdal_Knezli%C4%9Fi) işgal etmesi için kardeşi Tudan'ı göndermişti.[^1] Tudan'ın ordusu on dört kasabayı harap ederken, Tokta'nın kendisi de [Tver](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tver)'e giderek Nogay'ın müttefiki [Dmitri Aleksandroviç'i](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dmitri_%28Pereslavl_knezi%29) tahttan indirmiştir. Rus tarihçiler bu olayları "Batu'nun zor günleri geri dönüyor" şeklinde aktarmışlardır. Bazı kaynaklar Tokta ve Nogayların birlikte çalıştıklarını ileri sürmektedir. ![Tokta ve Nogay orduları arasında 698 (1298-99) yılında Don Nehri üzerinde gerçekleşen ve Tokta'nın yenildiği savaş. Câmiu't-Tevârîh, 14. yüzyılın sonları (Asya Topluluğu, D.31, Folio 44 recto)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Folio_44_recto._The_battle_between_the_armies_of_Tuqatay_and_Nuiqay_in_the_year_698_%281298-99_CE%29_on_the_River_Don%2C_in_which_the_former_was_defeated.jpg/1280px-Folio_44_recto._The_battle_between_the_armies_of_Tuqatay_and_Nuiqay_in_the_year_698_%281298-99_CE%29_on_the_River_Don%2C_in_which_the_former_was_defeated.jpg) *Tokta ve Nogay orduları arasında 698 (1298-99) yılında Don Nehri üzerinde gerçekleşen ve Tokta'nın yenildiği savaş. Câmiu't-Tevârîh, 14. yüzyılın sonları (Asya Topluluğu, D.31, Folio 44 recto) (Late 14th century artist, public-domain)* Kısa bir süre sonra Tokta ve Nogay arasında ölümcül bir rekabet başlamıştır. Khunggirad Han'ın kayınpederi Saljiday, karısı Bekhlemiş,[^2] [Tuluy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuluy)'un torunu ve Orda'daki diğer [Cengizliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengizliler) de Nogay'ın kendisine karşı gelmesinden şikâyetçiydiler. Nogay Han'ın huzuruna çıkmayı reddetmişti. [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik)li ve [Cenova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cenova)lı tüccarların ticaret hakları konusunda da anlaşmazlıklar vardı. Tokta Han'ın kuvvetleri 1296-1297'de Nogaylara karşı ilk savaşı kaybettiler. Nogay onu kovalamakla uğraşmadı ve topraklarına geri dönmeye karar verdi. Tokta, [İlhanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhanl%C4%B1lar) hükümdarı [Gazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazan)'dan yardım istedi. Gazan ise onların kavgasına karışmak istemediği için reddetti. 1300 yılında Tokta, [Poltava](https://turkipedia.org/tr/wiki/Poltava) kentinin güney-güneybatısında, Kagamlık Nehri kıyısındaki savaşta Nogay'ı yenerek, [Volga'dan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Volga) [Don'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/Don_Nehri) kadar olan toprakları kendi yönetimi altında birleştirdi. Nogay'ın oğlu [Çaka](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87aka_Nogay) önce [Alanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alanlar) ülkesine, sonra da Bulgaristan'a kaçmış ve orada [çar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ar) olarak hüküm sürmüştür. Bu durum Tokta'yı o kadar çileden çıkarmıştı ki, Çaka'nın kayınbiraderi [Theodore Svetoslav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Todor_Svetoslav) onu devirmek için bir komploya katılmıştır. Çaka boğulmuş halde bulundu ve başı Theodor Svetoslav ve Bulgar soylularının bağlılığını göstermek için Tokta Han'a gönderildi. Tokta, Kırım ve Rus prensliklerinden bugünkü Romanya'ya kadar uzanan Nogay topraklarını kardeşi Sareibugha ve oğulları arasında paylaştırmıştır. ## Daha sonraki saltanatı ![Moğol İmparatorluğu'nun bölünmesi, Altın Orda'nın sarı renkle gösterildiği yer.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/MongolEmpireDivisions1300.png/1280px-MongolEmpireDivisions1300.png) *Moğol İmparatorluğu'nun bölünmesi, Altın Orda'nın sarı renkle gösterildiği yer. (Gabagool, CC-BY-3.0)* Tokta, Nogaylarla uğraşırken Bayan Han, [Ak Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak_Orda) isyancılarına karşı ondan yardım istemiştir. Ne yazık ki Tokta ona herhangi bir yardım gönderememiştir. 1301 yılında Bayan, Tokta'ya kaçmak zorunda kalmıştır. Tokta daha sonra, [El Kaide'nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaydu) desteklediği Kuruichik'e saldırarak otoritesini yeniden tesis etmesine yardımcı olmuştur. Altın Orda kuvvetleri daha sonra [Çağatay Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) Duva ve Kaydu'nun oğlu [Çapar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87apar) ile yapılan mücadeleyi kazanmıştır. Tokta, Rus beylikleri ve [Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7aklar) bozkırları üzerindeki hakimiyetini sağlamlaştırdıktan sonra, İlhanlı Gazan'dan [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) ve [Arran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arran_%28Kafkasya%29) bölgelerini geri vermesini istemiştir. Gazan bu isteği reddederek, "O topraklar atalarımızın Hint çelik kılıçlarıyla fethedildi!" cevabını verince, Tokta da Mısır [Memlükleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meml%C3%BBk) ile eski ittifakı yeniden tesis etmeye karar vererek onlara elçilerini göndermiştir. [Olcaytu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Olcaytu)'nun hükümdarlığı sırasında Altın Orda ve İlhanlı orduları arasında küçük sınır çatışmaları yaşanmıştır, ancak bu uzun sürmemiştir. 1304 yılında [Çağatay Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Yuan Hanedanı'ndan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yuan_Hanedan%C4%B1) elçiler [Saray'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saray_%28Rusya%29) gelmiştir. Efendilerinin planını ve barış fikrini ortaya koymuşlardır. Tokta, [Kubilay Han'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubilay_Han) torunu Yuan İmparatoru [Temür Olcaytu Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tem%C3%BCr_Olcaytu_Han)'ın (Chengzong) itibari üstünlüğünü kabul etmiş; aynı zamanda [Olcaytu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Olcaytu), [İlhanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhanl%C4%B1lar) [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'ını yönettiği Arran topraklarını Tokta'ya bırakmış ve Duwa, Çağatay Hanlığının itibari egemenliğini kabul etmeye devam etmiştir. Posta sistemi ve ticaret yolları da yeniden canlandırılmıştır. Altın Orda, Yuan sınırını desteklemek için iki tümen (20.000) göndermiştir. Tokta Han, [Saray'daki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saray_%28Rusya%29) [İtalyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talyanlar) sakinlerini tutuklamış ve 1307 yılında [Kefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe) şehrini kuşatmıştır. Bunun arkasındaki sebep Tokta'nın, çoğunluğu Mısır [Memlûk Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meml%C3%BBk_Devleti)'ne asker olarak satılan [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) kölelerin İtalyan ticaretine duyduğu hoşnutsuzluktu. [Cenovalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceneviz_Cumhuriyeti) bir yıl kadar direndiler, ancak 1308 yılında kentlerini ateşe verip terk ettiler. İtalyanlar ile Altın Orda arasındaki ilişkiler, 1312 yılında Tokta'nın Rus topraklarına karşı yeni bir askeri sefer hazırlığı sırasında ölmesine kadar gergin kalmıştır. Bazı kaynaklar onun erkek bir varis bırakmadan öldüğünü ileri sürmüştür. Ancak [''Yuan Şi''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yuan_Tarihi) ve bazı Müslüman kaynaklar onun en az üç oğlu olduğunu ve bunlardan birinin Han [Özbek'in](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbek_Han) yandaşları tarafından öldürüldüğünü belirtmektedir. [Şamanist](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamanizm) olmasına rağmen [Budizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budizm)e ilgi duyuyordu. Altın Orda Devleti'nin son gayrimüslim hanıdır. 1297 yılında Tokta Han, [Bizans İmparatoru](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_imparatorlar%C4%B1_listesi) [II. Andronikos](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Andronikos)'un gayri meşru kızı Maria Palaiologina ile evlenmiştir. Kızları Marija daha sonra [Litvanya Büyük Dükü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Litvanya_h%C3%BCk%C3%BCmdarlar%C4%B1_listesi) [Narimantas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Narimantas) ile evlenmiştir. ## Soybilim - [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han) - [Cuci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cuci) - [Batu Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Batu_Han) - Toqokan - [Mengü Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meng%C3%BC_Timur) - **Tokta** ## Ayrıca bakınız - [Altın Orda hanları listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_hanlar%C4%B1_listesi) [^1]: Meyendorff, John. Byzantium and the Rise of Russia: A Study of Byzantino-Russian Relations in the Fourteenth Century. Cambridge University Press, 24 Haziran 2010, s. 68. [^2]: Rashid al-Din - universal History, Encyclopedia of Mongolia and Mongol Empire, see: Golden Horde