Tokatlıyan Oteli

Hotel M. Tokatlıyan, İstanbul, Beyoğlu'nda İstiklal Caddesi üzerinde hizmet vermiş tarihî otel. 1909'da hizmete giren Tokatlıyan Oteli, o dönemde Avrupa ve Ortadoğu'nun en lüks otellerinden birisi ve İstanbul'un Pera Palas'tan sonra en büyük oteliydi. Tarabya'da da bir yazlık şubesi bulunuyordu.

Beyoğlu'ndaki yapı, mimar Alexandre Vallaury tarafından inşa edilmiştir. Günümüzde yerinde Tokatlıyan işhanı vardır. İşhanının ikinci katında farklı disiplinlerde sanatçıların çalıştığı atölye bulunmaktadır.^{[1]TOKATLIYAN HAN SANATÇI ATÖLYELERİ BEYOĞLU'NA HAYAT VERİYOR.}

Tarihçe

Beyoğlu Tokatlıyan Oteli

Tokatlyan Oteli, Cadde-i Kebir üzerinde Solakzade Sokağı ile Çiçek Pasajı arasında, geçmişte Şark Tiyatrosu'nun bulunduğu, mülkiyeti Üç Horan Ermeni Kilisesi'ne ait bir arazi üzerinde 1909 yılında hizmete girmiştir.^{[2]Vercihan Ziflioğlu, Landmark Istanbul hotel threatened by stall on restoration, Hurriyet Daily News Gazetesi, 27.12.2010. 28 Aralık 2010.}

Şark Tiyatrosu binası, 1883'te caddeye tramvay yolu döşenirken yıkılmış; yerine hemen yeni bir tiyatro binası inşa edilmişti. Yeni tiyatro binası da 1892'deki bir yangında yandı. Kilise vakfı, binayı tekrar inşa etmek için çalışmalara başladığı sırada, Tokatlı Mıgırdiç Tokatlıyan Efendi, vakfa başvurarak aynı yerde bir lokanta açmak istediğini bildirdi. Kapalıçarşı’da bir lokanta işletmekte olan Tokatlıyan Efendi'nin teklifinin kabul görmesi üzerine inşaat, 7 Nisan 1893'te başladı.^{[3]Beyoğlu Tokatlıyan Han.} Lokanta, 1 Ocak 1885 tarihinde Cafe-Restaurant Splendide adıyla hizmete girdi.^{[4]Akıncı, Turan. Beyoğlu. Remzi Kitabevi, 2018, s. 130.} Bu dönemde lokantanın üst katlarında otel odaları vardı ancak bunlar çok konforlu yerler değildi.^{[5]Çilli, Özgü. Tanzimat Sonrası Osmanlı Otel Mimarisi ve Pera Palas. 2009.}

Mıgırdiç Tokatlıyan, kilise vakfı ile anlaştığı kirayı ödemekte zorlanınca burayı otele dönüştürmek üzere vakıfla anlaştı. Vakıf ve Tokatlıyan burayı birlikte 160 odalı otele dönüştürdü. Otel, 1909 yılında Hotel Splendite adıyla açıldı.^{[6]Şaban Ali Yaşaroğlu, Tokatlıyan Oteli Müze Olmalıydı, TurkiyeTurizm.com sitesi, 19.03.2010.} Otelin yeni baştan değil de Splendid Cafe'nin üzerine üç kat çıkılarak yapıldığı düşünülür.^{[5]Çilli, Özgü. Tanzimat Sonrası Osmanlı Otel Mimarisi ve Pera Palas. 2009.} Mimarı, Alexandre Vallaury'dir. Adı, açıldıktan bir süre sonra “Hotel M. Tokatlıyan” olarak değiştirilmiştir.

Neoklasik üsluptaki binanın orijinali dört katlı ve kubbeliydi. Sonradan üstüne iki kat daha çıkılmıştır.^{[5]Çilli, Özgü. Tanzimat Sonrası Osmanlı Otel Mimarisi ve Pera Palas. 2009.} Geniş, yüksek tavanlı salon ve odaları, kendi özel armasını simgeleyen gümüş takımları ile efsaneleşen^{[6]Şaban Ali Yaşaroğlu, Tokatlıyan Oteli Müze Olmalıydı, TurkiyeTurizm.com sitesi, 19.03.2010.} otelin girişinde kafe ve lokanta bulunmaktaydı. Büyük bir başarı yakalayan otelin balo salonları, I. Dünya Savaşı'na kadar olan dönemde önemli davetlere ev sahipliği yaptı. Lokali, dönemin önemli bir alışveriş merkezi olan Cadde-i Kebir'den geçenlerin rahatlıkla izlenebildiği için çok popüler idi.^{[5]Çilli, Özgü. Tanzimat Sonrası Osmanlı Otel Mimarisi ve Pera Palas. 2009.} İşgal yıllarında otelde İngiliz, Fransız ve İtalyan subaylar kaldı.

Otelin işletmesi, 1919'da Tokatlıyan Efendi'nin Sırp asıllı damadı Medovitch'e geçti. Dünya Savaşı ve işgal yıllarında işleri kötüye gitti ancak Cumhuriyetin ilanından sonra yeniden parlak bir dönem geçirdi.^{[3]Beyoğlu Tokatlıyan Han.} O devirde ticareti elinde tutan azınlıklar ve Beyoğlu bölgesinde yaşayan konsolosluk mensupları oteli ayakta tuttu. Otelde konaklayanlar arasında Rusya'dan sürgün edilerek 1929 yılında İstanbul'a gelen Lev Troçki de vardır.^{[7]Stone, Norman. Troçki'nin Türkiye'de ne işi vardı?. 29 Haziran 2022.} Şarkıcı Josephine Baker ve Arabistanlı Lawrence, edebiyat kuramcısı Leo Spitzer, Tokatlıyan'da konaklayan ünlülerdendir.^{[8]Erdem, Ümit Baki. Mıgırdıç Tokatlıyan, Tokatlıyan Otelleri, Gazinosu ve Lokantası -Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi Belgelerine Göre-. 22 Şubat 2019, s. 1367-1390.} Mustafa Kemal Atatürk de 1927 senesinde yedi; 1929'da bir kez Tokatlıyan Otelleri'ne uğramıştı.^{[8]Erdem, Ümit Baki. Mıgırdıç Tokatlıyan, Tokatlıyan Otelleri, Gazinosu ve Lokantası -Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi Belgelerine Göre-. 22 Şubat 2019, s. 1367-1390.}

II.Dünya Savaşı'nın başladıktan sonra çıkan bir kanunla Türkiye'de azınlık vakıflarının yönetiminin Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne devredimesi üzerine Medoviç, devletin kiracısı durumuna geçti. 1944 yılında biriken borçları karşılığında otelin kira sözleşmesini İbrahim Gültan isimli bir Karadenizli tüccara devretti. Gültan, otelin tüm kurumlara birikmiş borç ödemelerini yaparak Tokatlıyan Oteli'nin tüm haklarını eline geçirdi.^{[3]Beyoğlu Tokatlıyan Han.} 1950'lerin başında otelin ismi Konak olarak değiştirildi.^{[9]Istanbullife.org sitesi, İstanbul’un Turizm Tarihi, Erişim tarihi: 23.09.2011}

Yönetimi kilise vakfı tekrar eline aldığında ödemediği kiralar nedeniyle İbrahim Gültan'ı mahkemeye vermiş; 1958 yılında otelin tahliyesinde sonra yapı işhanına dönüştürülmüştür.^{[10]Hacı Abdullah Lokantası web sitesi. 23 Eylül 2007 tarihinde erişilmiştir.[11]Manukyan, Miran. Tokatlıyan artık hayalet han. 2 Ocak 2018.}

Tarabya Tokatlıyan Oteli

1914'te Tarabya otelin yazlık şubesi açıldı. Tarabya'daki Tokatlıyan Oteli, Boğaz'ın en görkemli yapılarından biriydi.^{[12]Sarıyer Belediyesi web sitesi. 23 Eylül 2007 tarihinde erişilmiştir.} Kısa zamanda Beyoğlu'ndaki kadar popüler olmuştu. Tarabya Tokatlıyan Oteli 1954'te yanarak yıkıldı ve yerine Büyük Tarabya Oteli yapıldı.^{[13]Tarabya Oteli Satışa Çıktı, Radikal Gazetesi, 01.02.2006.}

Ayrıca bakınız

• Baylan Pastanesi