Tokatlı Âşık Nuri

Tokatlı Âşık Nuri (1820'ler, Tokat - 1885, Samsun), 19. yüzyılda yaşamış Türk halk ozanıdır.^{[1]Sözlüğü, Türk Edebiyatı İsimler. NÛRÎ, Tokatlı.}

Yaşamı

Öz adı Mahmut olan Âşık Nuri'nin yaşamı ile ilgili pek fazla bilgi bulunmamaktadır. Doğum tarihi bile tartışılan şairin 1825, 1826 ve ya 1827 yılında doğduğu tahmin edilmektedir.^{[2]Ersan Döğmeci, Milli Kütüphane Cönklerinde Nuri Mahlaslı Şiirler Üzerine Bir İnceleme (Yüksek Lisans Tezi), T.C. Kastamonu Üniversitesi, Kastamonu 2019, s.10} Babası Veli Hoca adını taşıyan bir din alimidir ve çocuğuna dini bilimleri de öğretmeye çalışmış ama vefat etmesinden dolayı 13 ve ya 14 yaşındaki Mahmut bir saz alıp, kırsal alanlarda saz çalmaya ve şiir yazmaya başlamıştır.^{[3]Oral, M. Z. (1936). Tokatlı âşık Nûrî. Ankara: Köyöğretmeni Basımevi, s.9} Erzurumlu Emrah’ın Tokat’ı ziyareti sırasında onunla buluşmuş ve çırağı olmuştur.^{[4]Ersan Döğmeci, Milli Kütüphane Cönklerinde Nuri Mahlaslı Şiirler Üzerine Bir İnceleme (Yüksek Lisans Tezi), T.C. Kastamonu Üniversitesi, Kastamonu 2019, s.11} Saim Sakaoğlu'na göre Erzurumlu Emrah'ın yetiştirdiği çıraklardan en önemlileri Tokatlı Âşık Nuri ve Tokatlı Gedai'dir.^{[5]Sakaoğlu, S. (1986). Emrâh’ın hayatı ve hakkında yapılan yayınlar. Erciyes: Kültür Bakanlığı Yayınları, s.5} Ahmet Talat Onay'a göre onu Nuri takma adını veren de Erzurumlu Emrah'tır.^{[6]Onay, A. T. (1933). Âşık Tokatlı Nûrî. Çankırı: Çankırı Matbaası, s.47-49} Kendisi sonra Anadolu ve Rumeli topraklarını gezmiştir.^{[7]Oral, M. Z. (1936). Tokatlı âşık Nûrî. Ankara: Köyöğretmeni Basımevi, s.13}

Kullandığı dil ve konular

Şiirleri duru bir dil ile yazılmıştır ama divan edebiyatından da etkilendiği belli olmaktadır. Çoğu şiiri dini görüşleri ve kültürel değerleri içermektedir. Din, Aşk, hasret ve gurbetten söz eden ozanın Alevilik-Bektaşilik görüşlerini içeren şiirleri de vardır ve doğduğu mahallenin de o dönem Alevi-Bektaşi mahallesi olması onun da Alevi-Bektaşi olduğu görüşüne neden olmuştur. Yukarıdaki bilgileri veren Akman bu bilgelerin üstüne o dönem yaşamış şairlerin Bektaşiliği övüp, yakınlık duyduklarını ama bunun ille de Alevi-Bektaşi olduklarını kanıtlamadığını yazar.^{[8]Akman, E. (2014). Âşık Tokatlı Nûrî’nin yeni şiirleri ve şiir dili. IV. Büyük Türk Dili Kurultayı’da sunulmuş bildiri, Bilkent Üniversitesi, Ankara, s.281} Tokatlı Âşık Nuri'nin Haci Bektaş'ı övdüğü ve Kerbala olayını lanetlediği şiirleri vardır^{[9]Ersan Döğmeci, Milli Kütüphane Cönklerinde Nuri Mahlaslı Şiirler Üzerine Bir İnceleme (Yüksek Lisans Tezi), T.C. Kastamonu Üniversitesi, Kastamonu 2019, s.171} ama onun Halife Ebu Bekir, Halife Ömer ve Halife Osman'ı da öven şiirleri de olması onun Alevi-Bektaşi olduğu görüşünü tartışmaya açmaktadır.^{[10]Ersan Döğmeci, Milli Kütüphane Cönklerinde Nuri Mahlaslı Şiirler Üzerine Bir İnceleme (Yüksek Lisans Tezi), T.C. Kastamonu Üniversitesi, Kastamonu 2019, s.119}

Yetiştirdiği şairler

Akman'a göre Tokatlı Âşık Nuri oğlu Arif (Murûrî),Ceyhûnî, Tıflî, Enverî ve Gayretî adlı şairleri yetiştirmiştir.^{[11]Akman, E. (2014). Âşık Tokatlı Nûrî’nin yeni şiirleri ve şiir dili. IV. Büyük Türk Dili Kurultayı’da sunulmuş bildiri, Bilkent Üniversitesi, Ankara, s.280}