# Toju Tuvaları > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Toju_Tuvalar%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Toju Tuvaları, https://tr.wikipedia.org/wiki/Toju_Tuvalar%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) - **Grup:** Toju Tuvaları; (Тугалар / Тухалар) - **Nüfus:** 4.442 (2002); 4.435 - **Bölge:** Rusya (Tuva Cumhuriyeti) - **Diller:** Tuvaca - **Dinler:** Tengricilik, Lamaizm - **İlgili gruplar:** Duhalar, Tofalar, Tubalar, Tuvalar ![Çum adı verilen göçebeliğe uygun Sibirya Türk çadırı](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Altai_yurta.png) *Çum adı verilen göçebeliğe uygun Sibirya Türk çadırı (public-domain)* **Toju Tuvaları** (kendilerince: Тугалар *Tugalar* ya da Тухалар *Tuhalar*; [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a) Тувинцы-тоджинцы *Tuvintsı-tocintsı*, Тоджинцы *Tocintsı*), [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'da [Tuva Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Cumhuriyeti)nin kuzeydoğu bölgesindeki [Toju](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toju_%28il%29) kojuununda (Тожу кожуун, *Toju kojuun*) yaşayan [Türk halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)ndan [Tuvalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvalar)ın bir boyu. ## Nüfus Yerleşim merkezlerine göre Toju Tıvalarının nüfusu 2002 yılında: [Tıva'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Cumhuriyeti): ortalama 4000'den fazla bir nüfusa sahiptirler. - [Kungurtug](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kungurtug) beldesi — 1785 kişi; - [Adırkejik köyünde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ad%C4%B1r-Kejig_%28k%C3%B6y%29) — 1096 kişi; - [İy](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0y_%28belde%29) beldesinde — 1077 kişi; - [Sıstıg-Hem](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1st%C4%B1g-Hem_%28belde%29) beldesinde — 155 kişi; - [Çazılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87az%C4%B1lar_%28belde%29) beldesinde — 119 kişi. ## Tarih Günümüzde Toju Tuvalarının yaşadığı Toju kojuununda eskiden [Samoyed halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samoyedler) ile [Yenisey dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenisey_dilleri)ni konuşan halklar yaşardı ve bunların bir kısmı Tuva adı altında Türkleşmiştir[^1] ## Dil Toju Tuvalarının dili [Sayan dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sayan_dilleri) grubunun Tayga alt grubundan [Tuvaca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvaca)nın Doğu (Kuzeydoğu) lehçeleri grubuna girer ve [İrkutsk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0rkutsk_Oblast%C4%B1) oblastındaki [Tofalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tofalar) ile [Moğolistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folistan)'daki [Duhalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Duhalar) ve [Buryatya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buryatya)'daki [Soyotlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soyotlar)ın dillerine yakındır. ## Edebiyat Toju Tuva edebiyatının sözlü gelenekleri arasında [destan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Destan)lar, [masal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Masal)lar, [şarkı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eark%C4%B1)lar, [atasözü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atas%C3%B6z%C3%BC) ve [deyim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deyim)ler sayılabilir. Şiirleri değişik türlerdedir. Tuva müziği epiktir.[^2] ## Ekonomi Toju Tuvaları diğer Batı ve Merkezi Tuvaların aksine [tayga](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tayga)da yaşarlar ve burada [rengeyiği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ren_geyi%C4%9Fi) yetiştiriciliği yaparlar. Bunun yanı sıra [avcılık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avc%C4%B1l%C4%B1k), [balıkçılık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C4%B1k%C3%A7%C4%B1l%C4%B1k) ve yabani bitki toplayıcılık da yaparlar. Toju Tuva kadınları *sarana* adı verilen [Türk zambağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lilium_martagon) (*Lilium martagon*) soğanlarını da toplarlar ve bu toplama aile başına 100 kilo veya daha fazla tutar ve bu soğanlar kurutulup deri çanta içinde muhafaza edilir. [Sibirya sediri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya_sediri) (*Pinus sibirica*) adı verilen [çam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87am) türünün fıstıkları da toplanır. [Huş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hu%C5%9F) ağacı kabuğu üretimi ve deri ve post işleme evde yapılan uğraşlardandır. En bilinen meslekleri arasında [demircilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demircilik) ile [marangozluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marangozluk) gelir.[^3] ## Barınak Geleneksel Toju Tuva barınağı [çum](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87um) tipinde [çadırlardır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tipi_%28%C3%A7ad%C4%B1r%29) ve bunlar [huş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hu%C5%9F) ağacı kabuğuyla kaplı sırıklara [sığın](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1%C4%9F%C4%B1n) geyiğinin derisiyle kaplanmasıyla yapılır.[^4] ## Şenlikler [Yılbaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1lba%C5%9F%C4%B1) (шагаа [*şagaa*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eagaa)), [keçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ke%C3%A7e) alışveriş festivalleri, [düğün](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BC%C4%9F%C3%BCn), [doğum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fum) töreni, saç kesme töreni ve [Lamaizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tibet_Budizmi) (Tibet Budizmi) gerekleri ile [güreş](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCre%C5%9F) (хуреш *hureş*), [at yarışı](https://turkipedia.org/tr/wiki/At_yar%C4%B1%C5%9F%C4%B1) gibi şenlikler Toju tuvalarının bir araya gelip eğlendikleri etkinliklerdir.[^5] ## Bibliyografya - Chadamba, Z. B. Тоджинский диалект тувинского языка (Tuva dilinin Toju dialekti). Kızıl: Tuvknigoizdat, 1974 - Вайнштейн 1961 – Вайнштейн С.И. Тувинцы-тоджинцы. Историко-этнографические очерки. - М., 1961. - Donahoe 2002 - Donahoe B. "Hey, You! Get offa my Taiga!" : comparing the sense of property rights among the Tofa and Tozhu-Tyva. – Halle/Saale: Max Planck Inst. for Social Anthropology Working Paper Series No. 38, 2002. - Donahoe 2004 - Donahoe B. A line in the Sayans: history and divergent perceptions of property among the Tozhu and Tofa of South Siberia. - Bloomington: Indiana University, 2004. - Donahoe 2006 - Donahoe B. Who owns the Taiga?: inclusive vs. exclusive senses of property among the Tozhu and Tofa of southern Siberia. - In Sibirica (5:1), 2006. - P.87-116. - Донахо 2008 – Донахо Б. Тувинцы-тоджинцы: очерк современной культуры // Тюркские народы Восточной Сибири / Отв. ред. Д.А. Функ, Н.А. Алексеев. М., 2008. С. 186-204. [^1]: http://www.severcom.ru/nations/item32.html Информация о тоджинцах на сайте Совета Федерации РФ [^2]: http://www.severcom.ru/nations/item32.html Информация о тоджинцах на сайте Совета Федерации РФ [^3]: http://www.severcom.ru/nations/item32.html Информация о тоджинцах на сайте Совета Федерации РФ [^4]: http://www.severcom.ru/nations/item32.html Информация о тоджинцах на сайте Совета Федерации РФ [^5]: http://www.severcom.ru/nations/item32.html Информация о тоджинцах на сайте Совета Федерации РФ