# Toju (il) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Toju_(il) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Toju (il), https://tr.wikipedia.org/wiki/Toju_%28il%29 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/16/Tyva_Todzhinsky_kozhuun.png) * (СафроновАВ, CC-BY-SA-3.0)* - **Birimin adı:** Toju ili - **Rusça adı:** Тоджинский кожуун (Rusça) - **Diğer dildeki adı:** Тожу кожуун (Tuva Türkçesi) - **Diğer dil:** Tuva Türkçesi - **Federal bölge:** 20px Tuva Cumhuriyeti - **Başkent:** Toora-Hem - **Yüzölçüm:** 44100 - **Yüzölçüm sırası:** 1 - **Nüfus:** 6170 - **Millet:** Tuva Türkleri - **Dil:** Tuva Türkçesi **Toju İli** ([Tuva Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvaca): Тожу кожуун / Toju kojuun) — [Tuva Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Cumhuriyeti)nde 17 idari bölgeden biridir. İdari bölgenin yönetim merkezi — [Toora-Hem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toora-Hem). Öbür yerleşimler — Saldam, Adır-Kejig, Çazılar, İy, Irban, Sıstıg-Hem. ## Coğrafya Alanı bakımından Tuva'da Toju kojuun 1.sırada yer alır. Alanı — 44,100 km² (Tuva Cumhuriyetindeki en büyük yüzölçüme sahip). ### Relyef Bölge [Toju vadisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toju_vadisi)nin etrafıni kaplayan Batı ve Doğu [Sayan Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sayan_Da%C4%9Flar%C4%B1) be bu dağların uzantılarına sahiptir. Vadide - bitki örtüsü olarak tayga bitki örtüsü olan dağlık olanlarada görülen [tundra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tundra) vardır. ### Su kaynakları Su kaynakları epeyce boldur. Akarsuları : Biy-Hem, Hamsara ([Ham-Sıra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hams%C4%B1ra)), Ulug-Oo, Sıstıg-Hem, Kiji-Hem vb. Gölleri: Toju (Azas), Noyon-Höl (Noyongöl), [Ak Attıg göl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak_Att%C4%B1g_g%C3%B6l). Şelaleler: Biy-Hem şelalesi. ## Nüfus Bölge nüfusu - 6.1 bin kişi (2007 ). Etnik nüfus olarak [Tuva Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvalar) — [Toju Tuvaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toju_Tuvalar%C4%B1) olarak tanınırlar. Ayrıca Tuva Türklerinden başka [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) ve Moğol kökenli [Buryatlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buryatlar) da vardır. ## Yönetim birimleri Bölge 6 köy idaresine bölünmüş olup toplam 16 yerleşim yeri vardır. Kırsal alan yönetimleri ve merkez köyleri şöyledir: - Azas kırsal alan yönetimi - Adır-Kejig köyü; - İy kırsal alan yönetimi - İy kasabası; - Sıstıg-Hem kırsal alan yönetimi - Sıstıg-Hem beldesi; - Toora-Hem kırsal alan yönetimi - [Doora-Hem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toora-Hem) beldesi; - Çazılar kırsal alan yönetimi - Çazılar beldesi; - Irban kırsal alan yönetimi - Irban beldesi. ### İdari merkezler - [Adır-Kejig](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ad%C4%B1r-Kejig_%28k%C3%B6y%29) - [İy](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0y_%28belde%29) - [Sıstıg-Hem](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1st%C4%B1g-Hem_%28belde%29) - [Doorа-Hem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Door%D0%B0-Hem_%28belde%29) - [Çazılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87az%C4%B1lar_%28belde%29) - [Irban](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irban_%28belde%29) ## Ekonomi Bölgedeki başlıca uğraşlar — (dağlarda) başlıca uğraş alanı [avcılık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avc%C4%B1l%C4%B1k) ve [geyik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Geyik) yetiştiriciliğidir. Sıstıg-Hem (Sıstıg akarsuyu) üzerimnde — [altın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n) çıkarılır. ## Ulaşım [Toora-Hem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toora-Hem) başkent Kızıl ile düzenli bir hava yolu ulaşımına sahiptir. Akarsu üzerinden tekne seferleri de yapılacaktır. ## Görülecek Ender görülen kunduz türü burada bulunmaktadır. ## Ünlüler Mihail Buhtuyev Artemyeviç - Sovyetler Birliği kahramı (doğumu 23 Kasım 1925 tarihi, Karagaş kasabası)[^1] ## Ayrıca bakınız - [Toju Tuvaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toju_Tuvalar%C4%B1) - [Toju ağzı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toju_a%C4%9Fz%C4%B1) - [Türk halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) - [Tuva Devlet Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Devlet_%C3%9Cniversitesi) - [Tuva nüfusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_n%C3%BCfusu) - [Bay-Tayga (il)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bay-Tayga_%28il%29) - [Tuva Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvaca) - [Tuva Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvalar) - [Tuvalılar listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuval%C4%B1lar_listesi) ## Dış bağlantılar - [Tuva Cumhuriyeti Devlet Sitesinde Toju Bölgesi ile ilgili bilgiler](http://gov.tuva.ru/%28A%28cTkYiwYRzQEkAAAAOGRlNDQ5N2UtNjdlYy00MzJjLTkzNDMtNTI1ZTZhMWZkNGMxe0ibY7xVpeQ3saJ1PUDkEimFCEg1%29S%28jglcsfr32fm1cl55rastz1b3%29%29/page.aspx?id=226&AspxAutoDetectCookieSupport=1) - [Fotoğraflar](http://strana.ru/places/2694662) - [Uzaydan Toju haritası](http://karta-russia.ru/tyva_todzhinskiy/) - [Tuva Türkçesi Toju diyalektiği hakkında kitap](http://www.twirpx.com/file/470990/) - [Toju fotoğrafı](http://www.rosfoto.ru/shop/photo/17281) - [Toju fotoğrafları](http://images.esosedi.ru/panoramio/7494618/index.html#lat=52184195&lng=96561241&z=17&mt=1&v=1) - [Sovyetler Birliği devri Tuva ve Toju haritası](http://geoman.ru/geography/item/f00/s09/e0009217/index.shtml) - [Uydudan Toora-Hem haritası](http://maps.google.com/maps?q=%D0%A2%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B0-%D0%A5%D0%B5%D0%BC,&ie=UTF8&ll=52.546296,96.377563&spn=0.431757,1.352692&oe=utf-8&client=firefox-a&hnear=Toora-Khem,+Rusya&gl=tr&t=h&z=10/) - [Toora-Hem dolayında bir video](http://www.youtube.com/watch?v=sYA_IJbLDm8) - [Toora-Hem Fotoğrafları](https://web.archive.org/web/20161013090303/http://www.panoramio.com/photo/19175403) - [Bölgenin görünümü](http://www.tuvaonline.ru/2011/06/27/teplohod-zarya-otpravilsya-v-svoy-pervyy-tehnicheskiy-reys-na-todzhu.html) - [Toora-hem Meteorolojik tahminler](http://www.meteo-gid.ru/prognoz/rossiya/respublika-tyva/toora-hem.html) - [Azas Devlet Tabiat koruma kurumu. Toju bölgesi, Toora-Hem, Agbaana caddesi. no 20](http://www.altai-sayan.ru/members_of_the_association.php?ELEMENT_ID=1768) - [Tuva Devlet istatistikleri](http://gov.tuva.ru/%28A%28lXANXIQUzQEkAAAAZDljZjY2MjMtNjU3ZS00YTEwLTg2NjItMTY2NzgwZGEwZGI1FamWTLJwu89SLDaaCAgJzp7q-W41%29S%28gnf4sf55kc4imoedxjl2znvd%29%29/page.aspx?id=16) [^1]: Sovyetler Birliği'nde Mihail Buhtuev Artemievich Kahramanı: ülke Kahramanları -->.