# Tofalar > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Tofalar > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Tofalar, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tofalar (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/%D0%93%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8F%D1%80%D1%96%D0%B2_%D0%A2%D0%BE%D1%84%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8_%D0%86%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%82%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%B3%D1%83%D0%B1._%D0%9D%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D1%8C%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%96%D0%BD%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%82_%D0%BF%D0%BE%D1%87_XX_%D1%81%D1%82_%D0%A0%D0%95%D0%9C.jpg) * (public-domain)* - **Grup:** Tofalar; (Тоъфа) - **Nüfus:** 800 (2010); 761 (2010); 18 (2001) - **Bölge:** Rusya; Ukrayna - **Ref:** İrkutsk Oblastı:; 678 (2010); Sankt Peterburg:; 28 (2002); Tomsk Oblastı:; 13 (2002); Krasnoyarsk Krayı:; 12 (2002) - **Diller:** Tofaca, Rusça - **Dinler:** Şamanizm, Hristiyanlık - **İlgili gruplar:** Duhalar, Toju Tuvaları, Tubalar, Tuvalar **Tofalar** ([Tofaca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tofaca): Тоъфа) veya eski literatürde bilinen isimleri ile **Karagaslar**, [Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya)'nın [İrkutsk Oblastı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0rkutsk_Oblast%C4%B1)'nda yaşayan [Türk halkı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1). Halk, kökensel, dilsel ve kültürel açıdan [Tuva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuva_Cumhuriyeti)'nın doğusu ile benzemektedir. Çok eskiden Tuva'dan ayrılmış Tuba Türkleri sanılmaktadır. Türk dillerinde f harfi kullanılmamaktadır, bu yüzden bu ad yabancı olanlar tarafından söylenmiş ve Toba kelimesinden bozmadır. [Ekim Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ekim_Devrimi)nden önce Tofalar [göçebe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6%C3%A7ebelik) halklardandır ve devrim sonrası [Sovyet hükûmeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi_h%C3%BCk%C3%BBmeti) tarafından yerleşim alanları değiştirildi. Genç Tofalar Sovyet okullarında eğitim görüp [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a) öğrendiler ve kültürel gelenekleri yasaklandı.[^1] 2002 nüfus sayımına göre Rusya'da 837 Tofa bulunmaktadır. ## Etimoloji ve geçtiği yerler Çin kaynaklarında Türkçe konuşan ve Türk soylu kavimler, "Topa" olarak adlandırılmıştır.[^2] Günümüzde tarihi Türk topluluklarının göçüp devlet kurduğu bazı yer adları benzerlik taşır. Hindistan'ın [Carkhand](https://turkipedia.org/tr/wiki/Carkhand) eyaletinin [Hazaribag](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazaribag) ilçesinin küçük yerleşim birimlerinden birinin adı Topa olarak geçer. Tuoba adı da Çin'in kuzeyinde bir bölge adı olarak geçmiştir.[^3] ## Nüfus ![Tofa Türklerinde bir çekirdek aile](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Tofalar.jpg/1280px-Tofalar.jpg) *Tofa Türklerinde bir çekirdek aile (Veniukov, L., public-domain)* [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) nüfus sayımlarında Tofaların nüfusu 1926-2002 yılları arasında şu şekildedir. - 1926 - 417 kişi - 1959 - 586 kişi - 1970 - 620 kişi - 1989 - 722 kişi - 2002 - 837 kişi ## Yerleşim Rusya Federasyonu İrkut ili [Alhıg yer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Al%C4%B1gcer), Yukarı Gutara, Nerha yerleşimlerinde yaşamaktadırlar. Birüsa, Kan (Kanag: küçük akarsu demektir) gibi akarsuların olduğu yerdedir. Öncesinde Karagasya (Karagas ülkesi) olarak resmi kayıtlara geçmişken 1934 tarihinden itibaren halkın isteği ile Tofalar ülkesi anlamında Tofalariya adı kullanılmaya başlandı. ![Tofaların yurdu](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2e/Tofalaria.png) *Tofaların yurdu (Сергій Зінченко, CC-BY-SA-4.0)* ## Tarih Tofa Türkleri, eski Türk boylarından gelmektedir. Eski Türk boylarından Tele boyu içinde geçen Dubo adı değişimler sonucu Tuba, Tuha şeklinde adlandırılmıştır. Tofa sözü de bu değişimlerden biridir. Tofalarya bölgesi XVII. yüzyılda Rus işgali ve istilasına uğrar. Sovyetlerin kuruluşuna kadar Tofalar'ın Suglaan adı ile kendi meclisleri bulunmaktaydı. XX. yüzyıla kadar 8 boya sahip olan Tofalar'ın bu yüzyıldan sonra 5 tane boyları bilinmektedir. Tofa boylarının adları: Kaş, Sarıg-Kaş, Çogdu, Kara-Çogdu, Çeptey. ## Ayrıca bakınız - [Tofaca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tofaca) - [Tuvalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuvalar) - [Şorlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eorlar) - [Soyotlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soyotlar) - [Duhalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Duhalar) ## Literatür - Тофалары // Сибирь. Атлас Азиатской России. — М.: Топ-книга, Феория, Дизайн. Информация. Картография, 2007. — 664 с. — ISBN 5-287-00413-3 - Тофалары // Народы России. Атлас культур и религий. — М.: Дизайн. Информация. Картография, 2010. — 320 с. — ISBN 978-5-287-00718-8 - Рассадин В. И. Особенности традиционной материальной культуры саянских оленеводов-тофаларов// Этнологические исследования: Сб. ст. Вып.1. — Улан-Удэ: Изд-во БНЦ СО РАН, 2000. — С.131-148. - Рассадин В. И. Словарь тофаларско-русский и русско-тофаларский/ Тоъфа-орус — орус-тоъфа сооттары: Учеб. пособие для учащихся средних школ. — СПб.: Дрофа, 2005. — 296 с. - Рассадин В. И. Тофалары// Тюркские народы Восточной Сибири. — М.: Наука, 2008. — С. 262-333. ## Dış bağlantılar - [Baykal tabiatı. Tofa Ülkesi](http://nature.baikal.ru/tofalariya/) - [Tofalariya. Gökyüzüne yakın bölge](https://web.archive.org/web/20070311041020/http://taiga.bratsk-city.ru/index.php?id=55) - Galeri [Novosibirsk Devlet Müzesi](https://web.archive.org/web/20060614063143/http://www.sibheritage.nsc.ru/index.php?showcoll=45&media=4) - [Tofa (Karagas) Türkleri ve Dilleri Üzerine](https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/305301) [^1]: Arşivlenmiş kopya. [^2]: Dilaver Cebeci, Türk'e Dair. s. 12 [^3]: http://openlibrary.org/b/OL13544334M/Recherches_sur_les_parlers_T%27o-pa_(5e_si%C3%A8cle_apr%C3%A8s_J.C.)