# Tevfik Esenç > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Tevfik_Esen%C3%A7 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Tevfik Esenç, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tevfik_Esen%C3%A7 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/51/Tevfik_Esen%C3%A7_Gravestone.jpg) * (Rhona Fenwick, CC0-1.0)* - **Kendi dilinde adı:** Зэйшъуэ Тэуфикъ - **Doğum tarihi:** 1904 - **Doğum yeri:** Hacıosman, Manyas - **Ölüm tarihi:** 7 Ekim 1992 - **Ölüm yeri:** Hacıosman, Manyas - **Milliyet:** Ubıh Çerkes - **Vatandaşlık:** Osmanlı; Türkiye - **Meslek:** Devlet memuru - **Tanınma nedeni:** Ubıhçayı anadil olarak konuşan son kişi - **Eş:** Emine Esenç **Tevfik Esenç** (Зэйшъуэ Тэуфикъ; 1904, [Hacıosman, Manyas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1osman%2C_Manyas) - 7 Ekim 1992, [Hacıosman, Manyas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1osman%2C_Manyas)), [Ubıhça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ub%C4%B1h%C3%A7a)yı konuşan [son kişi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asya_k%C3%B6kenli_%C3%B6l%C3%BC_diller_listesi) olarak bilinmektedir.[^1][^2] Esenç, "81 sessiz harften oluşan bir Kafkas dilini dünyada konuşan tek kişi" olarak [Guinness Dünya Rekorları Kitabı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Guinness_D%C3%BCnya_Rekorlar%C4%B1)'na girmiştir.[^3] Tevfik Esenç, Ubıhça'nın yanı sıra [Adigece](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adigece) ve [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) biliyordu.[^4] 1992'deki ölümünden sonra aktivistlerin çabalarına rağmen Ubıhça [ölü dil](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96l%C3%BC_dil) haline gelmiştir. Bu ölü dil günümüzde Tevfik Esenç'in kaynak kişi olduğu çalışmalar sayesinde bilinmektedir. ## Yaşamı Ataları [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'ye [Çerkes Soykırımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkes_Soyk%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1) sonucunda gelen Esenç, [Hacıosman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1osman%2C_Manyas) ([Ubıhça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ub%C4%B1h%C3%A7a): *Lak°'ạ́ṡ°a* ; Хьунджэхьаблэ) köyünde [Ubıhça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ub%C4%B1h%C3%A7a) konuşan ebeveynleri tarafından büyütülmüş ve bir dönem muhtarlık yapmıştır. Ardından İstanbul'da memurluk yapmış, bu dönemde Fransız dilbilimci [Georges Dumézil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Georges_Dum%C3%A9zil) ve [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) Kafkasolog [Giorgi Şaraşidze](https://turkipedia.org/tr/wiki/Giorgi_%C5%9Eara%C5%9Fidze) ile Ubıhça hakkında çalışma fırsatı bulmuştur. Bu dönemde Dumezil ve Şaraşidze, Esenç'in Ubıhça hakkındaki bilgisini yazıya geçirdiler ve Ubıhça konuşurken sesini kaydettiler.[^5] Esenç ile Ubıhça hakkında [Hans Vogt (dilbilimci)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hans_Vogt_%28dilbilimci%29),[^6] [George Hewitt](https://turkipedia.org/tr/wiki/George_Hewitt),[^7] [Vyaçeslav Çirikba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vya%C3%A7eslav_%C3%87irikba) ve A. Sumru Özsoy da çalışmalar yapmıştır.[^8] "Bir rüya gördüm, anlatsam da anlamazsınız" sözüyle bilinen Esenç,[^9] iyi bir hafızaya sahipti. Onu ziyarete gelen dilbilimcilerin hedeflerini hızlı bir şekilde anlayan Esenç, yalnızca Ubıh dilinin değil, aynı zamanda Ubıh-Çerkes mitolojisinin, kültür tarihinin ve geleneklerinin de birincil kaynağıydı. Ubıhça'nın yanı sıra Adigece konuşuyor olması iki akraba dil arasında kıyasları kolaylaştırdı. Esenç, Ubıhça'nın temiz bir versiyonunu konuşuyordu, onun Ubıhca lehçesi, Dumézil tarafından var olan standart "edebi" Ubıh diline en yakın şey olarak görülüyordu.[^10] Ubıh dili ile ilgili çalışmalarını bitirdikten sonra son kaydında şunları söylemiştir:[^11] ““Büyük dostum Profesör Şaraşidze... Çok Laf Yalansız Olmaz, Çok Mal Çobansız Olmaz (Ubıh Atasözü). Hata yaptımsa da kusura bakmayın. Ubıhçanın sonunu böyle bitiriyorum. Bundan sonra benden fazla Ubıhça bilen birisini bulursam yine onunla da konuşurum. Ubıhça bugünden sonra sensin. Bugünden sonra anlatacak, konuşacak sensin. Bunları okuyanlara sesleniyorum; daha doğrusunu, daha gerçeğini bilen varsa söylesinler, çok memnun olurum. Allah size iyilikler, güzellikler versin! Ubıh dili burada sona eriyor.” Esenç, 7 Ekim 1992 gecesi 88 yaşındayken öldü; eşi Emine ile birlikte doğum yeri olan Hacıosman'ın köy mezarlığına defnedildi. ## Etkileri ve hakkında yapılan çalışmalar [İsmet Arasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smet_Arasan), Tevfik Esenç'i ve Ubıh dilinin trajedisini anlatan [Son Sesler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Son_Sesler) adlı belgesel filmi Eylül 1987'de tamamladı. [Bagrat Shinkuba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bagrat_%C5%9Einkuba)'nın *The Last of the Departed* kitabı da 1990 yılında *Son Ubıh* adıyla Türkçe yayınlandı. ## Dış bağlantılar - [Circassian World'deki Tevfik Esenç sayfası](https://web.archive.org/web/20080914051739/http://www.circassianworld.com/tevfikesench.html) - [Ubıhça'ya ait örnek ses dosyaları, Lacito Archive'den](https://web.archive.org/web/20081011004937/http://lacito.vjf.cnrs.fr/archivage/languages/Ubykh.htm) - YouTube: [Tevfik Esenç Ubıhça bir öykü anlatıyor](http://www.youtube.com/watch?v=vRj-8oCmnkU) - [Tevfil Esenç hakkında dilbilirim e-dergi'de yer alan yazı](https://web.archive.org/web/20100327030504/http://www.dilbilirim.com/dilbilirim-e-dergi-subat-2010-cikti/) - [Ubıhlar ve Ubıhça üzerine kapsamlı bir web kaynağı.](http://www.ubihya.tr.gg) - Son Sesler belgeseli, [1.](http://www.dailymotion.com/swf/x70nxi) ve [2.](http://www.dailymotion.com/swf/x70o1v) bölüm. [^1]: 29 yıl önce yok olan bir dilin ve son temsilcisi Tevfik Esenç'in hikayesi: "Bir Rüya Gördüm, Anlatsam da Anlamazsınız". Independent Türkçe, 18 Mart 2021. [^2]: circassianworld. Tevfik Esenç – the last person able to speak the Ubykh language. Circassian World, 4 Eylül 2013. [^3]: Türk Bayrağı Guinness Rekorlar Kitabı’nda. [^4]: Duvar, Gazete. Bir dilin ölümüne tanıklık etmek: Tevfik Esenç'in anısına. Gazeteduvar, 10 Eylül 2020. [^5]: circassianworld. Tevfik Esenç – the last person able to speak the Ubykh language. Circassian World, 4 Eylül 2013. [^6]: (see his ‘Dictionnaire de la Langue Oubykh ’, 1963, Universitetsvorlaget) [^7]: the recordings are available on the Net; his account of his meetings in 1974 has been published — 'Encountering Ubykh(s)’, in Arxeologija i ètnografija pontijsko-kavkazskogo regiona 5, 195-204, 2016: Krasnodar; see also his 'The labialised sibilants of Ubykh (North West Caucasian)’, in Revue des Etudes Géorgiennes et Caucasiennes, 2, 1986, 21-30) [^8]: E. F. K. Koerner. First Person Singular III: Autobiographies by North American Scholars in the Language Sciences. John Benjamins Publishing, 1 Ocak 1998, s. 33. [^9]: 29 yıl önce yok olan bir dilin ve son temsilcisi Tevfik Esenç'in hikayesi: "Bir Rüya Gördüm, Anlatsam da Anlamazsınız". 18 Mart 2021. [^10]: circassianworld. Tevfik Esenç – the last person able to speak the Ubykh language. Circassian World, 4 Eylül 2013. [^11]: Duvar, Gazete. Bir dilin ölümüne tanıklık etmek: Tevfik Esenç'in anısına. Gazeteduvar, 10 Eylül 2020.