Terken Hatun (Ahmed Sencer'in eşi)

Terken Hatun, Büyük Selçuklu Sultanı Ahmed Sencer'in eşi ve çocuklarının annesidir. Selçuklu tarihinde iz bırakan kadınlardan biridir.^{[1]author., Kaçın, Bülent, 1978-. Selçuklu hatunları : Büyük Selçuklu Devleti hanedan üyelerinin siyasî evlilikleri.[2]Osman., Turan. Selçuklular tarihi ve türk-islâm medeniyeti.. 1965.} Bazı kaynaklarda Türkan Hatun olarak geçmektedir.

Hayatı

Terken veya Türkan Hatun'un Karahanlı Hanedanı'ndan olduğu bilinmektedir.^{[1]author., Kaçın, Bülent, 1978-. Selçuklu hatunları : Büyük Selçuklu Devleti hanedan üyelerinin siyasî evlilikleri.[2]Osman., Turan. Selçuklular tarihi ve türk-islâm medeniyeti.. 1965.[3]Türk Tarihinde Terkenler. Selçuk Üniversitesi, 2011.} Batı Karahanlı Hükümdarı Kadir Han Cibril, Melikşah'ın oğulları arasında yaşanan taht kavgalarından istifade ederek Horasan'ı ele geçirmek için harekete geçti. Ancak Horasan emiri Melik Sencer ile yaptığı savaşı kaybetti ve esir alınıp öldürüldü. Bu olaylar sonrasında iki devlet arasındaki ilişkileri kuvvetlendirmek maksadıyla Sultan Ahmed Sencer ve Terken Hatun evlendirilmiştir.^{[1]author., Kaçın, Bülent, 1978-. Selçuklu hatunları : Büyük Selçuklu Devleti hanedan üyelerinin siyasî evlilikleri.} Dönem kaynaklarında ikisinin birbirlerini çok sevdiği bilgisi yer almaktadır. Bu yüzden Sultan Sencer diğer Selçuklu Sultanları'ndan farklı olarak Terken Hatun hayattayken ikinci bir evlilik yapmamış, eşinin ölümünden sonra da siyasi amaçlı Gürcistan Kralı I. Demetre'nin kızı Rusudan ile evlilik yaptı^{[4]Sencer'in kaç çocuğu var? Sultan Ahmet Sencer'in çocukları - Yeni Akit.[5]Sultan Sencer kimdir, nasıl öldü?. 16 Kasım 2020.} ama bu evlilik Sultan Sencer'in ölümü sebebiyle çok kısa sürdü.^{[5]Sultan Sencer kimdir, nasıl öldü?. 16 Kasım 2020.}

'Yeryüzü Melikesi' unvanına sahip Terken Hatun Selçuklu Devleti'nde öne çıkan kadınlardan biridir.^{[2]Osman., Turan. Selçuklular tarihi ve türk-islâm medeniyeti.. 1965.} Kendisine ait büyük iktalara, divan teşkilatına ve askerlere sahip olduğu bilinir. Aynı zamanda Sultan Sencer üzerinde etkisi büyüktür.^{[1]author., Kaçın, Bülent, 1978-. Selçuklu hatunları : Büyük Selçuklu Devleti hanedan üyelerinin siyasî evlilikleri.[2]Osman., Turan. Selçuklular tarihi ve türk-islâm medeniyeti.. 1965.} Terken Hatun eşi Sultan Sencer ile birlikte seferlere katılmıştır. 1141 yılında Karahitaylar üzerine yapılan ve Selçuklu'nun kaybettiği Katvan Savaşı'nda^{[6]Altay, Köymen, Mehmet. İkinci imparatorluk devri. Türk Tarih Kurumu, 1984.} Terken Hatun'un esir düştüğü bilinmektedir.^{[1]author., Kaçın, Bülent, 1978-. Selçuklu hatunları : Büyük Selçuklu Devleti hanedan üyelerinin siyasî evlilikleri.} Sultan Sencer çok sevdiği eşini kurtarmak için Karahitay'lara 500 bin dinarı fidye olarak vermiştir.^{[1]author., Kaçın, Bülent, 1978-. Selçuklu hatunları : Büyük Selçuklu Devleti hanedan üyelerinin siyasî evlilikleri.[2]Osman., Turan. Selçuklular tarihi ve türk-islâm medeniyeti.. 1965.[3]Türk Tarihinde Terkenler. Selçuk Üniversitesi, 2011.}

Daha sonra Oğuz İsyanı yaşanmış ve Sultan Ahmed Sencer Oğuz'lar tarafından esir alınmıştır.^{[3]Türk Tarihinde Terkenler. Selçuk Üniversitesi, 2011.[6]Altay, Köymen, Mehmet. İkinci imparatorluk devri. Türk Tarih Kurumu, 1984.} Bu esaret sırasında kimi kaynaklara göre devleti Terken Hatun eşi Sultan Sencer adına idare etmiş^{[4]Sencer'in kaç çocuğu var? Sultan Ahmet Sencer'in çocukları - Yeni Akit.} kimi kaynaklarda ise Sultan Sencer ile birlikte esir düşmüştür.^{[3]Türk Tarihinde Terkenler. Selçuk Üniversitesi, 2011.} Terken Hatun 1156'da Sultan Sencer'in esaretten kurtulmasından hemen önce hayatını kaybetmiştir.^{[3]Türk Tarihinde Terkenler. Selçuk Üniversitesi, 2011.} Merv şehrine defnedilmiştir. Sultan Sencer ise bir yıl sonra 1157'de ölmüş ve Merv'deki türbesine defnedilmiştir.^{[3]Türk Tarihinde Terkenler. Selçuk Üniversitesi, 2011.[6]Altay, Köymen, Mehmet. İkinci imparatorluk devri. Türk Tarih Kurumu, 1984.}

Çocukları

Sultan Sencer ile Türkan Hatun'un iki oğlu ve dört kızı toplamda altı çocuğu bulunmaktaydı. Oğulları Melikşah ve Tuğrulşah çocuk yaşlarda ölmüştü. Kızları Gevher Neseb Hatun'u Sultan Sencer, yeğeni Sultan Mahmud’a vererek yeğenini damadı yaptı ve veliahdı ilan etti. Gevher Neseb Hatun ölünce de, yeğeni Sultan Mahmud’a diğer kızı Mahmelek Hatun’u verdi. Kızlarından Emire Hatun, Halife (1118 -1135) Müsterşid Billah ile evlendi. Bu suretle Halife de Sultan Sencer'in damadı oldu. Kızı Melike Hatun’u ise Karahanlı Büyük Kağanı (1102– 1130) Arslan Muhammed Han’a verdi (bundan doğan II. Mahmud Han, sonradan altı yıl büyük babası Sultan Sencer’e saltanat naibi olacaktır)^{[3]Türk Tarihinde Terkenler. Selçuk Üniversitesi, 2011.[7]Sancar, Türk Ansiklopedisi. Millî Eğitim Bakanlığı, 1980, s. 132.}