# Tarih Öncesi Türkler

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarih_%C3%96ncesi_T%C3%BCrkler
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Tarih Öncesi Türkler, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tarih_%C3%96ncesi_T%C3%BCrkler (CC-BY-SA-4.0)

**Etnik grup bilgi kutusu|grup=İlk Türkler (MÖ. 20.yy.-MÖ. 3.yy.)|toplam=|diller=**[**İlk Türkçe**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrk%C3%A7e)**|dinler=**[**Tengrizm**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tengricilik)**|ilgili\_gruplar=**[**Yassı Gömüt Kültürü**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yass%C4%B1_G%C3%B6m%C3%BCt_K%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)** veya **[**Pazırık kültürü**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paz%C4%B1r%C4%B1k_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)** **[**Geyik-Taşı Kültürü**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Geyik-Ta%C5%9F%C4%B1_K%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)** veya **[**Arjaan kültürü**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arjaan_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)**, **[**Karakol kültürü**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakol_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC)**|bölgeler=**[**Altay-Sayan bölgesi**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay-Sayan_b%C3%B6lgesi)** (tahmini)**

**İlk Türkler**, **Erken Türkler**, **Pre-Türkler**, **Pre-Proto-Türkler**, **İlk Ön Türkler** ya da **Tarih Öncesi Türkler**, [Ön Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrkler)in ilk izlerine MÖ 20. yüzyıllarda kaya resimleriyle rastlanan,[^1] yazılı kayıtlarla izi sürülemeyen ve yalnızca arkeolojik kazılar ve genetik çalışmalarla bilgisi edinilen tahmini atalarıdır.[^2] Literatürde Ön Türkler olarak da adlandırılmışlardır.[^3]

## Farklı yaklaşımlara göre İlk Türkler

[Filologların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filoloji) ve [etnologların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etnoloji) İlk Türk tanımı birbiriyle eş değer değildir.[^4] Türk [protohistorya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Protohistorya)sının başlangıcı milattan sonra 8. yüzyıla dayandırılırken[^5][^6] [prehistorya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarih_%C3%B6ncesi)sının başlangıcı çok daha eskiye dayandırılabilir.[^7]

### Arkeolojiye göre İlk Türkler

Protohistorya döneminde kültür ya da uygarlıklar henüz yazıyı geliştirmemiştir ama prehistoryadan farklı olarak başka kültürler onun varlığını kendi yazılarında belirtmişlerdir.[^8][^9] Bu tanımlamaya göre [Yassı Gömüt Kültürü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yass%C4%B1_G%C3%B6m%C3%BCt_K%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) bir İlk Türk toplumu sayılırken, [Xiongnular](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu) veya [Tinglingler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dinlin) bir Ön Türk toplumu sayılabilir.

### Türkolojiye göre İlk Türkler

Bazı [Türkologlara](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkoloji) göre İlk Türkçe (Pre-Turkic), [Ön Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrk%C3%A7e)nin [Lir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ogur_%C3%B6be%C4%9Fi) ve [Şaz grubuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaz_T%C3%BCrk%C3%A7esi) ayrılmadan önceki dönemini ifade eder. Ancak bu dönem bazı akademisyenlerce zaten Ön Türkçe dönemi olarak adlandırılır.[^10] Ünlü Türkolog [Talât Tekin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tal%C3%A2t_Tekin) (1969),[^11] bu dönemi *Pre-Turkic* ya da *Common Altaic* olarak tasnif etmiştir. A. Róna-Tas (1970),[^12] bu dönemi *Early Ancient Turkic* olarak adlandırmıştır. Sanping Chen (1998),[^13] *Pre-Turkic* ya da *Proto-Turco-Chuvash* demiştir. Juha Janhunen (1999),[^14] *Pre-Proto-Turkic* tasnifini kullanmıştır.

[^1]: Elmas, Hüseyin. Meliha Yılmaz’ın Resimlerinde Varlık Bulan Petroglifer. 2019. <https://avesis.gazi.edu.tr/yayin/edad31db-fb2e-4c4c-8aa0-9bcfbae09ad4/meliha-yilmazin-resimlerinde-varlik-bulan-petroglifer>
[^2]: Tanyıldızı, Aylin. TÜRKLER - Cilt 1 / İlk Çağ. 1 Ocak 2002, s. 619, 597. <https://www.academia.edu/39875761/T%C3%9CRKLER_Cilt_1_%C4%B0lk_%C3%87a%C4%9F>
[^3]: Elmas, Hüseyin. Meliha Yılmaz’ın Resimlerinde Varlık Bulan Petroglifer. 2019. <https://avesis.gazi.edu.tr/yayin/edad31db-fb2e-4c4c-8aa0-9bcfbae09ad4/meliha-yilmazin-resimlerinde-varlik-bulan-petroglifer>
[^4]: Clauson, Gerard. Turk, Mongol, Tungus. Percy Lund, Humphries, 1960. <https://books.google.com.tr/books/about/Turk_Mongol_Tungus.html?id=uy1CMwEACAAJ&redir_esc=y>
[^5]: Shimin, Geng. On the fusion of nationalities in the Tarim Basin and the formation of the modern Uighur nationality. 1984, s. 1-14. <http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02634938408400484>
[^6]: Ağaoğlu, Levent. Archaeology of the First Turks by Prof Dr Şevket Dönmez. 20 Haziran 2022. <https://www.booksonturkey.com/archaeology-of-the-first-turks-by-prof-dr-sevket-donmez/>
[^7]: Seregin N.N., Matrenin S.S., 2024. Altay v predtyurkskoe vremya: istoricheskie sud’by nositeley dyalyanskoy traditsii obryadovoy praktiki [Altai in the Pre-Turkic Period: Historical Fate of the Nomads of the Dyalyan Tradition of Ritual Practice]. Nizhnevolzhskiy Arkheologicheskiy Vestnik [The Lower Volga Archaeological Bulletin], vol. 23, no. 1, pp. 84-101. DOI: <https://doi.org/10.15688/nav.jvolsu.2024.1.5>
[^8]: Timothy Taylor. Thracians, Scythians, and Dacians, 800 BC-AD 300. 1994.
[^9]: The Oxford Illustrated History of Prehistoric Europe. 2001.
[^10]: Karademir, Fevzi. TÜRK DİLİNİN TARİHÎ DÖNEMLERİNİ ADLANDIRMA SORUNU. 15 Haziran 2016, s. 0-0. <https://dergipark.org.tr/tr/pub/teke/issue/26927/256144>
[^11]: Tekin, Talât. Zetacism and Sigmatism in Proto-Turkic. 1969, s. 51–80. <https://www.jstor.org/stable/23682748>
[^12]: Róna-Tas, A.. Some Problems of Ancient Turkic. 1970, s. 209–229. <https://www.jstor.org/stable/23657341>
[^13]: Chen, Sanping. Turkic or Proto-Mongolian? A Note on the Tuoba Language. 2005, s. 161–174. <https://www.jstor.org/stable/41928391>
[^14]: Janhunen, Juha. Laryngeals and pseudolaryngeals in Mongolic Problems of phonological interpretation. 1999, s. 115–131. <https://www.jstor.org/stable/41928176>