# Talışlar

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Tal%C4%B1%C5%9Flar
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Talışlar, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tal%C4%B1%C5%9Flar (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Dances_of_Talysh_people_in_Iran.jpg/1280px-Dances_of_Talysh_people_in_Iran.jpg)
* (А. В. Севрюгин (? - 1933), public-domain)*

- **Grup:** Talışlar
- **Bölge:** İran; Azerbaycan; Rusya
- **Nüfus:** 700.000 – 1.000.000; 200.000 – 300.000; 2529 (2010)
- **Diller:** Talışça
- **Dinler:** İslam (Sünni ve Şii)
- **Yerel ismi:** Tolışon • تالشان
- **Popülasyon:** 912.000
- **İlgili gruplar:** Diğer İran halkları (Zazalar, Tatlar, Gilekler) vb.

**Talışlar** veya **Talişler** ([Talışça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tal%C4%B1%C5%9F%C3%A7a): *Tolışon,* تؤلشؤن), [Azerbaycan Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'nin güneydoğu rayonları [Lenkeran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lenkeran_%28rayon%29), [Astara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astara_%28rayon%29), [Masallı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Masall%C4%B1_%28rayon%29), [Lerik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lerik_%28rayon%29)[^1][^2] ve [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC) ve [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'ın kuzeydoğu eyaletleri [Gilan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gilan_%28il%29) ve [Erdebil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdebil_%28il%29)'de[^3] yaşayan [İrani](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_halklar%C4%B1) bir halktır.[^4][^5][^6]

Talışlar, [Hazar Denizi'nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi) güneybatı kıyısında yer alan [Talış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tal%C4%B1%C5%9F_%28b%C3%B6lge%29) olarak adlandırılan bölgede yaşamaktadır. Bölge, [Talış dilini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tal%C4%B1%C5%9F%C3%A7a) konuşan [yerli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yerli_halklar) Talış halkının [anavatan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anavatan)ıdır. Talışların büyük ataları İrani bir kabile olan [Kadusiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kadusiler) olarak kabul edilir. Bu varsayımın nedeni, Talışların şimdi Kadusi kabilesinin yaşadığı bölgenin bir bölümünde yaşamalarıdır.[^7][^8][^9]

## Dil

Talışların dili [Talışçadır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tal%C4%B1%C5%9F%C3%A7a). Talışçaya en yakın diller ise kuzey İran boyunca konuşulan [Tatça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tat%C3%A7a_%28%C4%B0ran%29) ve [Zazaca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zazaca)dır. Söz konusu üç dil, kuzeybatı İran dilleri içinde [Eski Azerice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice_%28%C4%B0ran_dili%29) ile ilişkili Adharic (Azeri) dilleri grubu içinde sınıflandırılmaktadır. Talışça, Zazaca ve Tatça ile birlikte eski İran özelliklerini günümüze kadar koruyabilmiş en arkaik kuzeybatı İran dillerinden biridir.[^10] Dil [Hazar Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi)'nin güneybatı kıyıları boyunca konuşulmakta olup *kuzey*, *güney* ve *merkez* olmak üzere üç ana lehçeden oluşmaktadır. Kuzey Talışça Azerbaycan'ın güney vilayetlerinde, merkezi ve güney Talışça ile kuzeybatı İran'da Hazar kıyılarında konuşulmaktadır.

## Din

Talışların yaşadığı [Talış](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tal%C4%B1%C5%9F_%28b%C3%B6lge%29) bölgesi, Hazar Denizinin güneyindeki dağlık, ormanlık ve ücra konumu nedeniyle [Safevîlerin İran'ı Şiileştirmesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AElerin_%C4%B0ran%27%C4%B1_%C5%9Eiile%C5%9Ftirmesi) sürecinden uzak kalmıştır. Bu nedenle Talışların [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da kalan kısmı ve Azerbaycan'ın bazı köylerinde yaşayanları [Sünni](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCnnilik) iken Azerbaycan'ın diğer bölümlerindeki Talışlar [Şii](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik) inancını benimsemiştir.[^11][^12][^13]

## Tarih

Eski zamanlarda, [Kadusiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kadusiler) burada yaşıyordu (antik [Yunanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanca) Καδούσιοι, Kadoúsioi, [Lat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latince). Cadusii) - komşularıyla sürekli savaş içinde olan güçlü bir [İskit](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler)[^14] kabilesi kadusiler, [Hazar Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi)'nin batı tarafında, [Aras](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aras)'ın güneyinde, Medya'nın [Atropatena](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atropatena) eyaletinde (modern [İran Azerbaycanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Azerbaycan) ve [Gilan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gilan_%28il%29) bölgesinde) yaşadı. Savaşcı bir kabile olup kısa bir kılıç veya mızrak kullanırken; [Herodot](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herodot)'a göre onlar mükemmel dart atıcılarıydılar dağlık yerlerde atlılar yerine savaşırlardı.

## Kültür

[Safevilerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler) Taliş'teki Şii dini propagandası kampanyası, bölgenin dağlık ve uzak konumu nedeniyle yarım kaldı. Bu nedenle İran ve Azerbaycan Cumhuriyeti'ndeki Talişlerin önemli bir kısmı Sünni İslam'a mensuptur. Taliş'in İran kısmındaki Talışların çoğunluğu Sünni ve Nakşibendi tarikatına mensuptur. Öte yandan, yaklaşık yirmi dört dağ köyü hariç, Taliş'in Azerbaycan kısmındaki Talışlıların çoğunluğu Şii'dir.[^15]

Hem İran hem de Azerbaycan'daki Talişlerin kendine özgü bir [İran kimliğine](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ranl%C4%B1lar) sahip olmalarına rağmen Azerbaycan'daki önemi oldukça büyüktür. Azerbaycan'daki kimlikleri [İranlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ranl%C4%B1lar) ile Türkler arasındaki çatışma üzerine kuruludur.[^16]

Azerbaycan adına sürekli olarak sadakatsiz muameleye maruz kalmaları sonucunda güçlü bir öz kimlik duygusu geliştirdiler.Azerbaycan'da Talişlilerin İran kimliğinin gelişmesinin ana itici güçlerinden biri, Sovyet döneminden sonra ülkede Pan-Türkist ideolojinin yükselişiydi. Azerbaycan'da Talışi kimliği son birkaç on yılda önemli ölçüde arttı. [Talış-Muğan Özerk Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tal%C4%B1%C5%9F_Mu%C4%9Fan_%C3%96zerk_Cumhuriyeti) kaldırıldıktan sonra bile Azerbaycan'daki ve Rusya diasporasındaki Talışlılar bağımsız bir Talış devletinin kurulabileceği ihtimaline sıkı sıkıya inanıyorlar.[^17][^18]

[^1]: One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups. 30 Temmuz 2000, s. 673. <http://books.google.com.tr/books?id=NwvoM-ZFoAgC&pg=PA674&dq=%22Talysh%22&hl=tr&sa=X&ei=npfZUvSzK46v7AbqkYCoBQ&ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22Talysh%22&f=false>
[^2]: Dünden Bugüne Kafkasya. 2006, s. 59. <http://books.google.com.tr/books?id=aKG7AAAAIAAJ&q=%22tal%C4%B1%C5%9Flar%22&dq=%22tal%C4%B1%C5%9Flar%22&hl=tr&sa=X&ei=CJ7ZUvqwMrGe7AauiYC4Bg&ved=0CC0Q6AEwAA>
[^3]: Ethnic groups of Africa and the Middle East. Ekim 2011, s. 283. <http://books.google.com.tr/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA283&dq=%22Talysh%22&hl=tr&sa=X&ei=npfZUvSzK46v7AbqkYCoBQ&ved=0CF4Q6AEwBw#v=onepage&q=%22Talysh%22&f=false>
[^4]: Madatli, E.. Issues of Formation of the Azerbaijan People, its Language and Culture in Iranian Historiography. 1 Aralık 2016, s. 219-230. <http://dx.doi.org/10.46869/2707-6776-2016-2-13>
[^5]: Douglas Jackson, W. A.. Russian Land, Soviet People: A Geographical Approach to the U.S.S.R. By James S. Gregory. New York: Pegasus, 1968. 947 pp. $15.00.. Haziran 1970, s. 345-346. <http://dx.doi.org/10.2307/2493421>
[^6]: Dünden Bugüne Kafkasya. 2006, s. 59. <http://books.google.com.tr/books?id=aKG7AAAAIAAJ&q=%22tal%C4%B1%C5%9Flar%22&dq=%22tal%C4%B1%C5%9Flar%22&hl=tr&sa=X&ei=CJ7ZUvqwMrGe7AauiYC4Bg&ved=0CC0Q6AEwAA>
[^7]: Borjian, Habib. Talish and the Talishis (The State of Research). 2005, s. 43-72. <http://dx.doi.org/10.1163/1573384054068169>
[^8]: KASRAVI, AḤMAD. <http://dx.doi.org/10.1163/2330-4804_eiro_com_11056>
[^9]: Хохлов, А.Н.. TVER, TVER REGION AND NEIGHBOUR TERRITORIES IN THE MIDDLE AGES ISSUE 11. Crossref, 9 Ocak 2019. <http://dx.doi.org/10.25681/iaras.2018.978-5-9906508-3-1>
[^10]: Paul, Ludwig. The Pozition of Zazaki the West Iranian Languages. Open Publishing, 1998. <https://www.azargoshnasp.net/languages/zazaki/zazakipositionof.pdf>
[^11]: Minahan, James. religion of majority of Talysh: One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups, Greenwood, 2000, p.674. <https://books.google.com/books?id=NwvoM-ZFoAgC&pg=PA676&dq=%22their+shi%27a+muslim+religion%22&hl=en&sa=X&ei=ZqS0VIz4FeTjsASr3oCAAQ&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=%22their%20shi'a%20muslim%20religion%22&f=false,>
[^12]: Clifton/Deckinga/Lucht/Tiessen (2005), "Sociolinguistic Situation of the Talysh in Azerbaijan ". SIL Electronic Survey Reports 2005. p. 5 <http://www.sil.org/silesr/2005/silesr2005-009.pdf>
[^13]: The Unreached Peoples Prayer Profiles. Kcm.co.kr. <http://kcm.co.kr/bethany_eng/clusters/8071.html>
[^14]: Borjian, Habib. Talish and the Talishis (The State of Research). 2005, s. 43-72. <http://dx.doi.org/10.1163/1573384054068169>
[^15]: Asatrian, Garnik; Borjian, Habib (2005). "Talish and the Talishis (The State of Research)". Iran and the Caucasus. Brill. 9 (1): 43–72.
[^16]: Arakelova, Victoria. The Talishis on Opposite Banks of the Araxes River: Identity Issues. 30 Kasım 2022, s. 407-417. <https://brill.com/view/journals/ic/26/4/article-p407_7.xml>
[^17]: Arakelova, Victoria. The Talishis on Opposite Banks of the Araxes River: Identity Issues. 30 Kasım 2022, s. 407-417. <https://brill.com/view/journals/ic/26/4/article-p407_7.xml>
[^18]: Ter-Abrahamian, Hrant (2005). "On the Formation of the National Identity of the Talishis in Azerbaijan Republic". Iran and the Caucasus. Brill. 9 (1): 121–144.
