# Tac Mahal > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Tac_Mahal > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Tac Mahal, https://tr.wikipedia.org/wiki/Tac_Mahal (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1f/Taj_Mahal_N-UP-A28-a.jpg/1280px-Taj_Mahal_N-UP-A28-a.jpg) * (Asitjain, CC-BY-SA-3.0)* - **Orijinal ad:** ताजमहल; تاج محل - **Yapı türü:** Anıt mezar - **Mimari tarz:** Babür mimarisi - **Konum:** Agra, Uttar Pradeş, Hindistan - **Başlama:** 1632 - **Tamamlanma:** 1654 - **Yükseklik:** 74 metre - **Zemin alanı:** 176.900 m2 - **Mimar:** Üstad İsa Muhammed Efendi, Üstad Ahmed Lahori ve diğer mimarlar **Tac Mahal** (ताजमहल), [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan)'ın [Uttar Pradeş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uttar_Prade%C5%9F) eyaletindeki [Agra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Agra) şehrinde, [Yamuna Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yamuna_Nehri)'nin sağ kıyısında yer alan fildişi beyazı [mermerden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mermer) inşa edilmiş bir [anıt mezardır](https://turkipedia.org/tr/wiki/An%C4%B1t_mezar).[^1] Yapının inşası, [Babür İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bab%C3%BCrl%C3%BCler)'nun beşinci hükümdarı [Şah Cihan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Cihan) tarafından 1631 yılında, vefat eden eşi [Mümtaz Mahal](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCmtaz_Mahal)'in mezarını barındırması amacıyla başlatıldı. Ayrıca Şah Cihan'ın mezarı da burada bulunmaktadır. Türbe, içinde bir [cami](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cami) ve misafirhanenin de yer aldığı 17 hektarlık bir [külliyenin](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BClliye) merkezinde yer almakta olup, üç tarafı [mazgallı surlarla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mazgall%C4%B1_siper) çevrili düzenli bahçelerle çevrilidir. Anıt mezarın inşası 1648 yılında tamamlanırken, külliyenin diğer bölümlerindeki çalışmalar yaklaşık beş yıl daha sürdü. Türbede düzenlenen ilk tören, Şah Cihan'ın 6 Şubat 1643'te Mümtaz Mahal'in ölümünün 12. yıl dönümü dolayısıyla gerçekleştirdiği anma töreniydi. Tac Mahal Külliyesi'nin tamamının ise 1653 yılında bitirildiği kabul edilmektedir. İnşaatın maliyetinin dönemin hesaplamalarına göre yaklaşık 32 milyon [Hint rupisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan_rupisi) olduğu tahmin edilmekte olup, bu tutar 2015 yılı değerleriyle yaklaşık 52,8 milyar Hint rupisine (827 milyon ABD doları) karşılık gelmektedir. Yapı kompleksi, [Hint-İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-%C4%B0slam_mimarisi) ve [Babür mimarisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bab%C3%BCr_mimarisi) geleneklerini bir araya getirmektedir. Farklı geometrik şekillerin ve sembollerin kullanıldığı simetrik bir tasarıma sahiptir. Anıt mezar, yarı değerli taşlarla süslenmiş beyaz mermerden inşa edilirken, külliyedeki diğer yapılar dönemin Babür mimarisine uygun olarak [kırmızı kumtaşından](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumta%C5%9F%C4%B1) yapıldı. İnşaat projesinde, imparatorun baş mimarı [Üstad Ahmed Lahori](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Cstad_Ahmed_Lahori)'nin başkanlığındaki bir mimarlar kurulunun yönetiminde 20.000'den fazla işçi ve zanaatkâr görev aldı. Külliye; [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) kubbe tasarımcısı İsmail Efendi, İranlı mimarlar Ustad İsa, İsa Muhammed Efendi ve Puru, baş hattat Amanat Han Şirazi, alem dökümcüsü Kazım Han ile yapı denetçileri Muhammed Hanif, Mir Abdülkerim ve Mukkarimat'ın da yer aldığı çok uluslu bir mimar ve ustalar ekibi tarafından tasarlanıp inşa edildi. Tac Mahal, 1983 yılında "Hindistan'daki İslam sanatının mücevheri ve dünya mirasının evrensel hayranlık uyandıran başyapıtlarından biri" olarak tanımlanarak [UNESCO Dünya Mirası listesine](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCnya_Miras%C4%B1_listesi) alındı.[^2] Babür mimarisinin en seçkin örneklerinden biri ve [Hindistan tarihinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan_tarihi) simgelerinden biri olarak kabul edilmektedir. Ülkenin en önemli turistik cazibe merkezlerinden biri olan Tac Mahal'i her yıl beş milyondan fazla kişi ziyaret etmektedir.[^3] 2007 yılında ise [Dünyanın Yeni Yedi Harikası](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCnyan%C4%B1n_Yeni_Yedi_Harikas%C4%B1) girişimi kapsamında seçilen yapılardan biri oldu. Tac Mahal ile onu çevreleyen bahçeler ve diğer yapılar, Hindistan Arkeoloji Araştırması tarafından yönetilen "Ulusal Öneme Sahip Anıt" statüsündedir. ## Tarihçe ### Mümtaz Mahal'in ölümü ![Anıtsal giriş kapısı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/The_main_gateway_%28darwaza%29_to_the_Taj_Mahal.jpg/1280px-The_main_gateway_%28darwaza%29_to_the_Taj_Mahal.jpg) *Anıtsal giriş kapısı (Matthew T Rader, CC-BY-SA-4.0)* ![Hat örneği](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Taj_Mahal_Calligraphy_Example.jpg/1280px-Taj_Mahal_Calligraphy_Example.jpg) *Hat örneği (Bjørn Christian Tørrissen, CC-BY-SA-3.0)* 1601 yılında Babürlüler tarafından fethedilen [Burhanpur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Burhanpur) şehri, [Dekkan sultanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dekken_sultanl%C4%B1klar%C4%B1)na karşı girişilen askerî harekâtlarda üs olarak kullanılmaktaydı. Eşine seferlerde eşlik eden Mümtaz Mahal, 1631 yılında bir ayaklanmayı bastırmak için çıktığı sefer sırasında da Burhanpur'a eşi ile birlikte gitmişti.[^4] On dördüncü çocuğuna hamile olan Mümtaz Mahal, 17 Haziran 1631'de çocuğun doğumu sırasında öldü. Cenazesi altı ay sonra Agra'ya taşınmıştır.[^5] ### Yapımı Türbe, iki yanında simetrik yapılar olarak inşa edilmiş cami ve konuk evi ile anıtsal giriş kapısından olan yapılar bütünü içinde yer alır. 1632'de inşasına başlanan eser, çevre düzenlemesi ve diğer yapılarla birlikte 1652'de tamamlanmıştır.[^6] Türbenin inşaatı için mimar ve ustalardan oluşan bir heyet kuran hükümdar, Osmanlı, İranlı, Suriyeli usta ve sanatkârlarla birlikte mahallî Hint ustalara da görev vermişti. [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'tan hattat, [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara)'dan kakma ustası, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_%28il%29)'dan kubbe ustası, [Semerkant](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semerkant)'tan minare yapımcısı, [Kandahar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kandehar)'dan taş ustası, [Şiraz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiraz)'dan çizim ustası getirilmişti.[^7] Tac Mahal'in esas mimarının kim olduğu hakkında birçok görüş ileri sürülmüştür. Kimileri *Venedikli Jeromino Veroneo* adlı bir İtalyan'ın[^8][^9] veya [*Bordeaux*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bordeaux)*lu Augistin* adlı bir Fransız'ın,[^10] kimileri de Osmanlı mimarı Mehmet İsa Efendi'nin yapının esas mimarı olduğunu ileri sürmüştür. 17. yüzyıldan kalma "*Divan-ı Mühendis*" adlı bir el yazmasında *Lutfullah Mühendis el-Lâhûrî*, babası Üstad Ahmed'in Tac Mahal'in mimarı olduğundan bahseder. Bu el yazmasının bulunuşundan sonra 1930'larda "Nâdirü'l-asr" Üstad Ahmed'in yapının asıl mimarı olduğu görüşü kabul görmüştür.[^11][^12] Şah Cihan'ın gözde mimarı Üstad Ahmed, Tac Mahal'e ilişkin efsanelerde sıklıkla anlatıldığı gibi gözleri kör edilip elleri kesilerek işkence görmemiş;[^13] yapının tamamlanışından 9 yıl sonra Lahor'da ölmüştür.[^14] ## Mimari özellikleri Tac Mahal'in yapımında parlak, ince mavi damarları olan beyaz mermer kullanılmıştır. Aynı mermerden yapılan ve yerden yüksekliği 82 metre olan kubbe, Mimar İsmail Efendi tarafından yapılmış ve 1648 yılında tamamlanmıştır. Yapıdaki yazıları yazan [Hattat Settâr Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hattat_Sett%C3%A2r_Efendi)'dir. ![Tac Mahal anıt mezarının 1863-1869 yılları arasında Samuel Bourne tarafından çekilen fotoğrafı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Sambourneagra1860s.jpg/1280px-Sambourneagra1860s.jpg) *Tac Mahal anıt mezarının 1863-1869 yılları arasında Samuel Bourne tarafından çekilen fotoğrafı (Samuel Bourne, 1834–1912, public-domain)* ![Tac Mahal](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/Taj_Mahal_after_sunset_2%2C_Agra%2C_India.jpg/1280px-Taj_Mahal_after_sunset_2%2C_Agra%2C_India.jpg) *Tac Mahal (Vyacheslav Argenberg, CC-BY-4.0)* [Kubbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubbe) üzerinde altınlı bir alem vardır. Türbenin beyaz mermerden 4 [minare](https://turkipedia.org/tr/wiki/Minare)si vardır. Anıtın dört yanına Hattat Settâr Efendi tarafından Yasin suresinin tamamı yazılmıştır. İnşaatta çok sayıda ustanın yanı sıra, günde 20 bin işçinin çalışmasıyla türbe 1643'te, çevresindeki avlu ve yapılar 1649'da bitirildi. Tac Mahal, 20 yılda 1652'de bütünüyle tamamlandı. 305x580 metre ölçülerinde dikdörtgen avluda yer alan Tac Mahal, dört cephesinin ortalarında 33 metre yüksekliğindeki taç kapılarıyla 75 metre yüksekliğindeki anıt kubbeyi çevreliyor. İç mekânı örten 30 metre yüksekliğindeki alt kubbeyle üst kubbe arasında türbe mekânı kadar ölü hacim var. Mümtaz Mahal ve [Şah Cihan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Cihan)'ın sandukaları üst katta, kubbenin altındadır. Sandukaların bulunduğu yerdeki kubbede insan ağzından çıkan her ses 7 kez yankılanacak şekilde bir akustiğe sahiptir. Şah'ın ve eşinin asıl lahitleri ise, en alt katta bulunmaktadır. Tac Mahal'in yüz binlerce akik, sedef ve firuze gömülü olan duvarlarında ayrıca 42 zümrüt, 142 yakut, 625 pırlanta ve 50 adet çok iri inci vardır. ## Yapı ile ilgili efsaneler ### Siyah Tac Mahal Şah Cihan'ın Yamuna Nehri kıyısında Tac Mahal'in tam karşısına kendisi için siyah mermerden bir anıt mezar yaptırmayı planladığına ancak oğlu tarafından tahttan indirildiği için bu planı gerçekleştiremediğine inanılır. Bu iddia ilk defa, 1665'te Agra'ya giden seyyah [Jean-Baptiste Tavernier](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jean-Baptiste_Tavernier)'in yazılarında yer almıştır.[^15] Tac Mahal'in tam karşısındaki Mehtap Bağı'nda 2006 yılında arkeologlar tarafından siyah mermerler bulunması, bu iddianın inanırlığını arttırmıştır ancak daha sonra yapılan çalışmalarda bu mermerlerin bir yazlık saraya ait olduğu ortaya konmuştur.[^16] ### İskelenin sökülmesi efsanesi Yaygın bir efsaneye göre kubbeyi desteklemek için yapılan iskele, kubbeden daha fazla masraf ve iş gücü gerektirmişti. İnşaatın bitimine yakın Şah Cihan'a iskeleyi sökmenin 5 yıl alacağı bilgisi verilmesi üzerine [Şah Cihan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Cihan), herkesin söktüğü tuğlanın kendisine kalacağı şeklinde bir emir yayınlamış ve iskele bir gecede sökülmüştü. ## Dünyanın yeni yedi harikasından biri New7Wonder adlı İsviçre merkezli bir vakfın, [Dünyanın Yedi Harikası](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCnyan%C4%B1n_Harikalar%C4%B1)'na alternatif olarak [Dünyanın Yeni Yedi Harikası](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCnyan%C4%B1n_Yeni_Yedi_Harikas%C4%B1)'nı cep telefonu ve internet oylarıyla belirlemek için başlattığı yarışma sonucunda Tac Mahal Anıt Mezarı, 7 Temmuz 2007'de ilan edilen listede yer almıştır. ## Dış bağlantılar - [Tac Mahal](http://www.greatbuildings.com/buildings/Taj_Mahal.html) [^1]: Beksaç, A. Engin. Tac Mahal. Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Cilt 39, Yıl 2010. [^2]: Taj Mahal. UNESCO web sitesi. [^3]: Amir, Syed. A tale of two cities… and one woman. thefridaytimes.com, 19 Haziran 2015. [^4]: Amir, Syed. A tale of two cities… and one woman. thefridaytimes.com, 19 Haziran 2015. [^5]: Amir, Syed. A tale of two cities… and one woman. thefridaytimes.com, 19 Haziran 2015. [^6]: Beksaç, A. Engin. Tac Mahal. Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Cilt 39, Yıl 2010. [^7]: Macun, İnci. Hindistan'da Türk Müslüman Mimari. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt: 33 Sayı: 1.2, Yıl 1990. [^8]: DuTemple, Lesley A.. The Taj Mahal. Lerner Publications Company, s. 23. [^9]: Italian Architect of Taj Mahal Myth. tajmahal.org.uk sitesi. [^10]: DuTemple, Lesley A.. The Taj Mahal. Lerner Publications Company, s. 23. [^11]: Yasin, Mohammed. Readin In Indian History. Atlantic Publishers and Distributors, 1988, s. 90. [^12]: Mystery of Italian ‘designer’ hanged in Lahore. Dawn gazetesi, 10 Nisan 2011. [^13]: Mystery of Italian ‘designer’ hanged in Lahore. Dawn gazetesi, 10 Nisan 2011. [^14]: Yasin, Mohammed. Readin In Indian History. Atlantic Publishers and Distributors, 1988, s. 90. [^15]: Khan, I. N. Black Taj Mahal: The Emperor's Missing Tom. Bloomsbery India, 2014. [^16]: Ellie, Zolfagharifard. Taj Mahal reveals its secrets: Remains of emperor Shah Jahan’s summer palace found opposite 350-year-old wonder. dailymail.co.uk sitesi, 3 Temmuz 2014.