# TCG Peyk

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/TCG_Peyk
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: TCG Peyk, https://tr.wikipedia.org/wiki/TCG_Peyk (CC-BY-SA-4.0)

**TCG *****Peyk*** ya da [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)ndaki adıyla ***Peyk-i Şevket***, Osmanlı donanması ve sonrasında [Türk Deniz Kuvvetleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Deniz_Kuvvetleri)'nde hizmet gören [''Peyk-i Şevket'' sınıfının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Peyk-i_%C5%9Eevket_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_torpido_kruvaz%C3%B6r%C3%BC) [öncü gemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96nc%C3%BC_gemi)si olan [torpido kruvazörüdür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kruvaz%C3%B6r). 1906-1907 yıllarında [Kiel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiel), [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alman_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'daki [Germaniawerft](https://turkipedia.org/tr/wiki/Germaniawerft) tersanesinde inşa edilmiş ve Kasım 1907'de Osmanlı donanması hizmetine girmişti. Geminin ana silahı üç 450 mm [torpido tüpü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Torpido_t%C3%BCp%C3%BC) ve bir çift 105 mm toptan oluşuyordu ve gemi hıza ulaşabiliyordu.

Gemi, 1911-12 [Trablusgarp Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablusgarp_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın başlangıcında İngiliz kontrolündeki [Süveyş](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCvey%C5%9F)'te enterne edildi ve sonuç olarak savaşta yer almadı. 1913'teki [Birinci Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Balkan_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında Osmanlı başkenti İstanbul'u tehdit eden Bulgar birliklerini bombaladı. [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda 29 Ekim 1914'te [Wilhelm Souchon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wilhelm_Souchon) komutası altında yapılan [Karadeniz Baskını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz_Bask%C4%B1n%C4%B1)'nda yer aldı. *Peyk-i Şevket*, [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda [Çanakkale Caphesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale_Sava%C5%9F%C4%B1_deniz_harek%C3%A2tlar%C4%B1)'nde [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k) [denizaltı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Denizalt%C4%B1)sı tarafından 6 Ağustos 1915 tarihinde [Silivri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silivri) açıklarında torpidolanarak ağır hasar gördü. Kruvazör, [Selimpaşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selimpa%C5%9Fa%2C_Silivri)-[Celaliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Celaliye%2C_B%C3%BCy%C3%BCk%C3%A7ekmece) arasında, Güvercinlik'te baştankara olmayı başarmıştır. 1917 tarihinde onarım gördükten sonra tekrar hizmete girerek [Deniz Harp Okulu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deniz_Harp_Okulu) öğrencilerinin eğitimi için okul gemisi olarak kullanıldı. Onarımı 1917'ye kadar sürdü, savaşın son yılında [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'de asker gemilerine [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'ya kadar eşlik etti. Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasının ardından 1924'te *Peyk****adını alan gemi, 1936-1938 yılları arasında ***[***Gölcük Tersanesi***](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6lc%C3%BCk_Donanma_Tersanesi)***'nde onarım gördü ve onarımdan dolayı geminin tonajı arttı. 1944'te İhtiyat Filo'ya alınana kadar ***[***Türk Deniz Kuvvetleri***](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Deniz_Kuvvetleri)***'nde hizmet vermeye devam etti. 1948 yılında hizmet dışına çıkarıldı ve 1953-54'te hurdaya ayrıldı.***

## Tasarım

![Peyk-i Şevket sınıfı iki torpido kruvazöründen biri seyir halindeyken. (1907-09)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2c/Berk-i_Satvet_class_cruiser.png)
*Peyk-i Şevket sınıfı iki torpido kruvazöründen biri seyir halindeyken. (1907-09) (public-domain)*

### Genel özellikler

[''Peyk-i Şevket'' sınıfı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Peyk-i_%C5%9Eevket_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_torpido_kruvaz%C3%B6r%C3%BC), [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) tarafından [torpido kruvazörü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kruvaz%C3%B6r) olarak sınıflandırılmış;kdş|*Fleets of the World - 1915*|s=140 ancak bazı kaynaklarda torpido [gambot](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gambot) olarak da anılmıştı.kdş|Gardiner|Gray|s=392 *Peyk-i Şevket*, 80,1 m uzunluğunda, 8,4 m [genişliğinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Geni%C5%9Flik_%28denizcilik%29) ve 4,6 m [su çekimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_%C3%A7ekimi)ndeydi. Deniz denemeleri esnasında [deplasmanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deplasman_%28denizcilik%29) Dönüştürme|775|LT, 1938'de ise Dönüştürme|850|LT idi. Gemide biri [ön kumanda kulesinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanda_kulesi) hemen arkasında, diğeri daha geride iki direk vardı. [Baş kasara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9F_kasara)sı ön bacanın altına dek uzanıyordu, kıç güverte ise ana direğin ardında ve daha aşağısındaydı. Çelik gövdeli bir gemiydi ve zırh koruması taşımıyordu. Mürettebatı 125 subay ve denizciden oluşuyordu, 1915'te 145'e yükseltildi.kdş|Gardiner|Gray|s=392kdş|Langensiepen|Güleryüz|ss=148-149

Gemi, gücünü her biri bir [vida pervaneyi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pervane) çeviren bir çift Germania [dikey üçlü genleşme buhar motorundan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bile%C5%9Fik_buhar_motoru) alıyordu. Germaniawerft tarafından üretilen kömürle çalışan dört Schulz [su borulu kazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_borulu_kazan)ı iki bacaya bağlıydı. Motorlar Dönüştürme|5100|ihp üretebiliyordu ve tasarlanan azami hız Dönüştürme|21|kn idi, gemi denemelerde Dönüştürme|22|kn hıza ulaştı. 1915'e gelindiğinde, yetersiz bakım ve yoğun kullanım hızını Dönüştürme|18|kn seviyesine düşürmüştü. *Peyk-i Şevket* Dönüştürme|244|MT kömür kapasitesine sahipti ve Dönüştürme|3240|nmi seyir menzili vardı.kdş|Gardiner|Gray|s=392kdş|Langensiepen|Güleryüz|ss=148-149

*Peyk-i Şevket* tonajına göre ciddi bir silah teçhizatına sahipti. Geminin ana silahı üç 450 mm [torpido tüpü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Torpido_t%C3%BCp%C3%BC)ydü. Biri pruvada su üstüne, diğer ikisi [geminin ortasında](https://turkipedia.org/tr/wiki/Denizcilik_terimleri) güverteye monteli döner kundaklara monte edilmişti. Bir çift [seri ateşli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seri_ate%C5%9Fli_top) 105 mm 40 kalibre top baş kasara ve kıç güvertede silah kalkanlarıyla korunan tekli kundaklarda bulunuyordu. Bu silahlara ek olarak altı adet 57 mm 40 kalibre top, iki adet 37 mm top ve iki [makinalı tüfek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makineli_silah) taşıyordu.kdş|Gardiner|Gray|s=392kdş|Langensiepen|Güleryüz|s=149

### Modernizasyon

Gemi 1936-1938 arasında Gölcük Tersanesi'nde yeniden inşa edildi. Hem [baş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bodoslama) hem de kıç yeniden inşa edildi, yeni bir eğimli pruva tasarımına geçildi. Üst yapısı da yeniden inşa edildi. Eski toplar bir çift 88 mm 45 kalibre top ve dört 37 mm 40 kalibre top ile değiştirildi.kdş|Gardiner|Gray|s=392kdş|Langensiepen|Güleryüz|s=149

## Hizmet geçmişi

![Osmanlı donanmasında 1914'te görev yapan büyük gemilerin silüetleri. Peyk-i Şevket sınıfı, ikinci satırda dördüncü gemidir.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Ottoman_Fleet_1914.png/1280px-Ottoman_Fleet_1914.png)
*Osmanlı donanmasında 1914'te görev yapan büyük gemilerin silüetleri. Peyk-i Şevket sınıfı, ikinci satırda dördüncü gemidir. (Fred T. Jane, public-domain)*

18 Ocak 1903'te, Almanya'nın [Kiel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiel) kentindeki [Germaniawerft](https://turkipedia.org/tr/wiki/Germaniawerft) tersanesinden sipariş edildi. Sipariş, tersane ile yapılan ve eski [zırhlı korvet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_z%C4%B1rhl%C4%B1_sava%C5%9F_gemisi) *Asar-ı Tevfik*'in modernizasyonunu da kapsayan bir anlaşmanın parçasıydı.kdş|Langensiepen|Güleryüz|s=12 İki kruvazör, Osmanlı filosunun aktif bir rol oynayamadığı 1897 [Osmanlı-Yunan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29)'nın ardından 1890'ların sonlarında başlayan bir donanma inşa programının parçasıydı.kdş|Langensiepen|Güleryüz|ss=9-11 İnşasına Şubat 1906'da başlanan gemi, o yılın 15 Kasım'ında denize indirildi ve 1907'de inşası tamamlandı. Deniz denemelerini tamamladıktan sonra Osmanlı Donanması'na transfer edildi. 13 Kasım'da [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a ulaştı ve Osmanlı Donanması'nda resmen görevlendirildi.kdş|Langensiepen|Güleryüz|s=149 [Rauf Orbay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rauf_Orbay), 1908'de geminin komutasını aldı ve 1911'e kadar görevde kaldı.kdş|Langensiepen|Güleryüz|s=25 1909'da, o ve kardeş gemisi [*Berk-i Satvet*](https://turkipedia.org/tr/wiki/TCG_Berk), Osmanlı Donanması'nın yirmi yıldan beri yaptığı ilk filo manevrasında yer aldı.kdş|Langensiepen|Güleryüz|s=14 Eylül 1911'de [Trablusgarp Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablusgarp_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın patlak verdiği sırada *Peyk-i Şevket* [Kızıldeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1ldeniz)'deydi; 2 Ekim'de [el-Hudeyde](https://turkipedia.org/tr/wiki/El-Hudeyde) açıklarında İtalyan torpido kruvazörü [*Aretusa*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aretusa_%28torpido_kruvaz%C3%B6r%C3%BC%29) ve [gambot](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gambot) *Volturno* ile karşılaştı. İki İtalyan gemisi *Peyk-i Şevket*'i limana sığınmaya zorladı, rıhtım tesislerini bombaladı ve ardından geri çekildi.kdş|Stephenson|s=62 *Peyk-i Şevket*, daha sonra Birleşik Krallık kontrolündeki [Süveyş](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCvey%C5%9F)'te savaş süresince enterne edildi.kdş|Langensiepen|Güleryüz|s=25 Gemi, [Birinci Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Balkan_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında 1913 yılının Mart ayında, [İkinci Çatalca Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_%C3%87atalca_Muharebesi) esnasında Bulgar ordusu saldırılarına maruz kalan [Çatalca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87atalca) garnizonuna destek vermek için [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'e gönderildi. *Peyk-i Şevket*'in de aralarında bulunduğu Osmanlı donanmasının bombardımanından sonra Bulgarlar 30 Mart'ta geri çekildi.kdş|Erickson|ss=288-289

[I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda birçok görevde bulundu. 29 Ekim 1914 tarihinde [Wilhelm Souchon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wilhelm_Souchon) komutası altında başlatılan [Karadeniz Baskını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz_Bask%C4%B1n%C4%B1)'nda yer aldı. [Muharebe kruvazörü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muharebe_kruvaz%C3%B6r%C3%BC) [*Yavuz Sultan Selim*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yavuz_%28muharebe_kruvaz%C3%B6r%C3%BC%29), kruvazör [*Midilli*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midilli_%28kruvaz%C3%B6r%29) ve [*Hamidiye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamidiye_%28kruvaz%C3%B6r%29), torpido kruvazörü *Berk-i Satvet*, [muhrip](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhrip)ler [*Gayret-i Vataniye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gayret-i_Vataniye) ve [*Muavenet-i Milliye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mu%C3%A2venet-i_Milliye), [*Taşoz*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Foz_%28muhrip%29), [*Samsun*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samsun_%28muhrip%29) gibi gemiler ile birlikte Rus limanlarına saldıran güçte yer alan *Peyk-i Şevket* Varna-Sivastopol bağlantısını kesme görevini makinelerindeki bir arıza nedeniyle yerine getiremedi.kdş|Büyüktuğrul|s=60 3 Ağustos 1914'te *Peyk-i Şevket*, kapsamlı bir bakıma alınmak üzere İstanbul'a gitti. Tam bu sırada Avrupa'da [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın patlak vermesi ve bölgede artan gerginlikler nedeniyle gemi sadece boyanarak cephane, yakıt ve malzemeyle yüklendi.kdş|Langensiepen|Güleryüz|s=28 20 Kasım'da *Peyk-i Şevket* ve *Yavuz Sultan Selim*, [İstanbul Boğazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Bo%C4%9Faz%C4%B1) açıklarında devriye gezdi. Aralık ayında, *Yavuz Sultan Selim*, [hafif kruvazör](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hafif_kruvaz%C3%B6r) *Midilli* ve *Berk-i Satvet* ile birlikte dört asker taşıma gemisinden oluşan konvoya [Rize](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rize)'ye dek eşlik etti.kdş|Langensiepen|Güleryüz|s=46 22 Haziran 1915 15.00'te Birleşik Krallık [denizaltı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Denizalt%C4%B1)sı [HMS ''E12''](https://turkipedia.org/tr/wiki/HMS_E12), [Marmara Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marmara_Denizi)'nde [Çanakkale](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale)'deki Osmanlı garnizonuna cephane taşıyan *Peyk-i Şevket*'e saldırmayı hedefledi ancak Osmanlı savaş gemileri rota değiştirince acilen dalmak zorunda kaldı. 6 Ağustos'ta [HMS ''E11''](https://turkipedia.org/tr/wiki/HMS_E11) gemiyi torpidolayarak ciddi hasar verdi.kdş|Langensiepen|Güleryüz|ss=38-39 Kruvazör, [Selimpaşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selimpa%C5%9Fa%2C_Silivri)-[Celaliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Celaliye%2C_B%C3%BCy%C3%BCk%C3%A7ekmece) arasında, Güvercinlik'te baştankara olmayı başardı.[^1] Gemi 1917'de hizmete döndükdş|Langensiepen|Güleryüz|s=149 ve Temmuz 1918'den itibaren İstanbul ile [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) arasındaki birliklerin eskortu olarak kullanıldı.kdş|Langensiepen|Güleryüz|ss=54, 89 Savaşın son haftalarında, 30 Ekim 1918'de görevden alındı ve İstanbul'da kızağa çekildi.kdş|Langensiepen|Güleryüz|s=149 30 Kasım'da Osmanlı İmparatorluğu [Üçlü İtilaf](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9C%C3%A7l%C3%BC_%C4%B0tilaf) ile [Mondros Mütarekesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mondros_M%C3%BCtarekesi)'ni imzaladı ve çatışmaları sona erdirdi.kdş|Langensiepen|Güleryüz|s=54

[Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun yerini [Türkiye Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin aldığı [Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın sona ermesinin ardından geminin adı 1923'te *Peyk* olarak değiştirildi. O zamanlar gemi, Türk filosu için on yıldan fazla bir süredir devam eden savaşın ardından hâlen aktif hizmette olan birkaç büyük savaş gemisinden biriydi. 1925'ten 1927'ye [Gölcük Tersanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6lc%C3%BCk_Donanma_Tersanesi)'ndeki modernizasyonunun ardından, 1927 yılında yeniden hizmete alındı. 1936-38'de yeniden inşa edildi ve gemide önemli iyileştirmeler yapıldı. Pruvası yeni bir tasarım ile değiştirildi ve üst yapısı yeniden inşa edildi. Gemi, donanma envanterinden çıkartıldığı 1944 yılına kadar hizmete devam etti. Daha sonra [İzmit](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmit)'te kızağa çekildi ve nihayetinde, 1953-1954 yılları arasında Gölcük Tersanesi'nde parçalandı.

[^1]: Çanakkale Deniz Savaşları 1915 - Çanakkale Boğaz Komutanlığı - Deniz Basımevi, Şubat 2008 - Sh.:25