# Türkmenler

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Türkmenler, https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrkmenler (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Independence_Day_Parade_-_Flickr_-_Kerri-Jo_%28215%29.jpg/1280px-Independence_Day_Parade_-_Flickr_-_Kerri-Jo_%28215%29.jpg)
* (Kerri-Jo Stewart from Vancouver, Canada, CC-BY-2.0)*

- **Grup:** Türkmen
- **Nüfus:** 8—14 milyon; 6,120,854 (2022); 1 milyon; 1 milyon; 206,189; 113,762; 41,328 (2021); 25.000; 7.709; 166,000; 5.000; 340
- **Bölge:** Türkmenistan; İran; Afganistan; Özbekistan; Türkiye; Rusya; Tacikistan; Ukrayna; Pakistan; Amerika Birleşik Devletleri; Azerbaycan
- **Diller:** Türkmence
- **Dinler:** Ağırlıklı olarak Sünnî İslâm
- **İlgili gruplar:** Salarlar, Yörük, Türkiye Türkmenleri, Azerbaycan Türkmenleri, Suriye Türkmenleri, Irak Türkmenleri ve İran Türkmenleri
- **Toplam:** 9 milyon

**Türkmenler** ([Türkmence](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence): Türkmenler, Түркменлер, توركمنلر, \[tʏɾkmønˈløɾ\]) Orta Asya'da bulunan bir [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) etnik grubudur, ağırlıklı olarak [Türkmenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenistan), kuzey ve kuzeydoğu [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran) ile kuzeybatı [Afganistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan) bölgelerinde bulunurlar. [Özbekistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekistan), [Kazakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan) ve [Kuzey Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya)'da ([Stavropol Krayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Stavropol_Kray%C4%B1)) da oldukça büyük Türkmen grupları bulunur. Türk dillerinin [Doğu Oğuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_O%C4%9Fuz_dilleri)[^1] kolunun bir parçası olarak sınıflandırılan Türkmen dilini konuşurlar.[^2]

![Türkmen kadın (Sergey Prokudin-Gorski, 1911)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b8/Gorskii_04412u.jpg/1280px-Gorskii_04412u.jpg)
*Türkmen kadın (Sergey Prokudin-Gorski, 1911) (Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii , digital rendering for the Library of Congress by Walter Frankhauser / WalterStudio, public-domain)*

## Çağdaş Türkmenler

Modern Türkmenlerin tamamı, [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'nın büyük bir kesimini içine alan Batı [Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan) yöresindeki Oğuzların soyundan gelmektedirler. Oğuz kabileleri [7. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/7._y%C3%BCzy%C4%B1l)da [Altay Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Da%C4%9Flar%C4%B1)'ndan [Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya) [step](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozk%C4%B1r)leri üzerinden batıya hareket etmişler ve Güney [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) ve [İdil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Volga) içlerine kadar girmişlerdir.

## Etimoloji

"Türkmen" kelimesi, [İbn Kesir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn_Kesir) gibi bazı müelliflere göre imanlı Türk anlamına gelir.[^3] [İranlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ranl%C4%B1lar), Müslüman [Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar)ı [şaman](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaman)cı olanlardan ayırmak için *Türkî iman* (inanmış Türk) demekteydi. Başka kaynaklarda ise, Türklerin şaman geleneklerinden kopup İslamiyete geçmelerinden sonra Araplar tarafından *Terk-i iman* (imanını terk etmiş) yani eski şaman inançlarını terk etmelerinden dolayı bu ismin verildiği söylenir.[^4] Bu da süreç içinde Türkman ve nihâyet Türkmen'e çevrilmiştir. [Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar)'a "Türkmen" veya "Turkoman" denir. Son zamanlarda Türkmen terimi Müslüman Türk demektir. Fransız [Türkolog](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkoloji) [Jean Deny](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jean_Deny) görüşüne göre ise “*men*” kuvvet ekidir ve Türkmen “*Türkler'in de Türk'ü', *soyca Türk* ya da *soyu Türk* ve *öz be öz Türk*” anlamına gelmektedir.Kaynak belirt* Tarihi Türk dili'nde -men eki ile biten sözcüklerle mukayese edildiğinde Türkmen sözcüğünün anlamı hakkında daha netlik kazanıyor. Eski Uygur Türkçesi'nde kölmen: gölcük, su birikintisi anlamındadır. Buradaki -men eki küçüklük ifade eder. Buna dayanarak Türkmen sözünün anlamı Türk'ün küçük topluluğudur[^5].

Türkmen adı Murat İliyev tarafından, Türk men “ben Türküm”, Türk men “Türk insanı”, Tyurkman, Tyurkban \> Türkmen “Türkler'in yurdu”, Türk iman \> Türkmen “İmanlı Türk”, Tirkeman \> Türkmen “ok atıcı halk”, Türkmen “Türklerin esası, hakiki Türk”, Türk-manend \> Türkmen “Türk'e benzer” gibi değişik anlamlarında açıklanmıştır.[^6]

## Türkmen dili

[Türkmence](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence), Türkçenin Oğuz grubundan bir dildir. Dil, Türkmenistan'daki yaklaşık 7 milyon konuşuru ile resmî dil olup, çevresindeki Afganistan ile İran'ın sınır bölgelerinde de konuşulur.

## Genetik

![Bayramalı yakınlarında geleneksel kıyafetli Teke Türkmen ailesi (Sergey Prokudin-Gorski, 1911)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/67/Teke_Family.jpg)
*Bayramalı yakınlarında geleneksel kıyafetli Teke Türkmen ailesi (Sergey Prokudin-Gorski, 1911) (Garagoz88, CC-BY-SA-4.0)*

[Haplogrup Q-M242](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haplogrup_Q-M242_%28Y-DNA%29) genellikle [Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya), [Güneydoğu Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCneydo%C4%9Fu_Asya) ve [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'da bulunur. Bu haplogrup, Türkmenlerde en çok rastlanan baba soyudur.

Viola Grugni *(ve diğerleri)* 2012 yılında yaptığı çalışmasında, İran'ın [Gülistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClistan_%28il%29) bölgesinden alınan Türkmen örneklerinde Q-M242 haplogrubunun sıklığını %42.6 (29/68) oranında bulmuştur.[^7] Di Cristofaro *(ve diğerleri, 2013)*, [Cüzcan'dan](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCzcan_%28il%29) alınan Türkmen örneklerinde Q-M25 sıklığını %31.1 (23/74), Q-M346 sıklığını %2.7 (2/74) oranında bulmuş ve [İran Türkmenleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_T%C3%BCrkmenleri)nde toplamda %33.8 (25/74) Q-M242 YDNA'sının olduğunu tespit etmiştir.[^8] 2018 yılında yapılan başka bir araştırma, Türkmenistan Türkmenlerinden alınan örneklerde Q-M25 haplogrubunu %50 (22/44) oranında bulmuştur. Haplogrup Q, en yüksek sıklığa %73 oranında [Karakalpakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakalpakistan) Türkmenlerinde (özellikle [Yomut boyunda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yomut)) ulaşmaktadır.[^9]

## Resimler

\<gallery\> Dosya:Yomud Turkmen.jpg|Yomud Türkmen geleneksel kıyafetleri, Cheliken, 20'ci yy'lın başlarında. Dosya:Turkman girl in national dress.jpg|Geleneksel elbiseli Türkmen kızı. Dosya:Университет (РТСУ) в Душанбе (4).jpg \</gallery\>

## Ayrıca bakınız

- [Kafkas Türkmenleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya_T%C3%BCrkmenleri)
- [Atal Türkmenleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atal_T%C3%BCrkmenleri)
- [Afganistan Türkmenleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan_T%C3%BCrkmenleri)
- [Azerbaycan Türkmenleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler)
- [Türkiye Türkmenleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_T%C3%BCrkmenleri)
- [Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar)
- [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)
- [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)

[^1]: Documents: The Croatian National Resistance/HNO/Odpor/Otpor. 20 Temmuz 2006. <http://www.pavelicpapers.com/documents/odpor/index.html>
[^2]: Turkmen. <https://celcar.indiana.edu/materials/language-portal/turkmen/index.html>
[^3]: البداية والنهاية/الجزء الحادي عشر. <http://ar.wikisource.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%8A%D8%A9_%D9%88_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9_-_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A1_11>
[^4]: Dr. Hikmet Kıvılcımlı
[^5]: Uygur Türkçesi,Prof. Dr. Aysu Ata, Doç. Dr. Mehmet Mahur Tulum,Ankara 2013, Anadolu Üniversitesi yayınları s.86
[^6]: İlliyev, Murat (2010), Türk tarihinde şecere geleneği: Türkmen şecereleri örneği Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslâm Tarihi Ve Sanatları (İslâm Tarihi) Anabilim Dalı, Ankara, s.12 <http://acikarsiv.ankara.edu.tr/browse/5949/Murat%20%C4%B0lliyev%20Doktora%20Tezi.pdf>
[^7]: Grugni, Viola. Ancient Migratory Events in the Middle East: New Clues from the Y-Chromosome Variation of Modern Iranians. 18 Tem 2012, s. e41252. <https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0041252>
[^8]: Cristofaro, Julie Di. Afghan Hindu Kush: Where Eurasian Sub-Continent Gene Flows Converge. 18 Eki 2013, s. e76748. <https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0076748>
[^9]: Gene pool of Turkmens from Karakalpakstan in their Central Asian context (Y-chromosome polymorphism). <https://www.researchgate.net/publication/310645015_Gene_pool_of_Turkmens_from_Karakalpakstan_in_their_Central_Asian_context_Y-chromosome_polymorphism>
