# Türkmen mitolojisi
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmen_mitolojisi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Türkmen mitolojisi, https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrkmen_mitolojisi (CC-BY-SA-4.0)
[Türkmen'lerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) efsanevi karakterleri arasında, hayvanlar dünyasıyla ilgili olarak, hayali kanatlı sürüngenlerin - yılanlar, api ejderhaları, bir düzine sumsar, kurgusal ve efsanevi temsilcisi bulunan kuşlardan sonra ikinci sırada yer aldıkları söylenmelidir.[^1]
[Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) mitolojisinde Aždarha, Yuha, Api gibi ve daha birçok mitolojik karakter bulunur.
## Olay örgüsü
Aždarha [arap](https://turkipedia.org/tr/wiki/Araplar) dilinden gelen terimle ilgili olarak, hiç şüphesiz [Türkmenistan'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenistan) dahil olmak üzere Orta Asya'nın gerçek büyük yılanlarından birinin adıdır. [Mahtumkulu Firaki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahtumkulu_Firaki) de dahil olmak üzere klasik [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) şiirinde "[yılan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Y%C4%B1lan)" terimi mecazi olarak şu veya bu güzel kadının uzun siyah saçlarına atıfta bulunmak için kullanılır. Bir yılanın görüntüsü eski bir kökene sahiptir. [Antik Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_M%C4%B1s%C4%B1r) mitolojisinde, karanlığın ve kötülüğün sembolü ve Radyum güneşinin düşmanı olan büyük bir yılan olan [Apophis'in](https://turkipedia.org/tr/wiki/Apep) şahsiyeti olduğunu söylenebilir.
Sumsar ([kertenkele](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kertenkele)) - genellikle popüler kültürde popüler bir karakter olarak ortaya çıkan efsanevi bir [ejderha](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ejderha). Büyük olasılıkla, geri kalan türleri büyük [kertenkele](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kertenkele)ler olarak korunan menşeli hayvanların gerçek temsilcilerinin rolünü oynadılar. Api ([engerek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Engerek)) ve sumsar ([kertenkele](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kertenkele)) görüntüleri yurt dışından [Türkmenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenistan) topraklarına getirildiyse, folklor-edebi varlığı sınırlı olurdu.
Aždarha ve Voukha, özellikle Moghadam Brahma gibi karakterler sadece [Türkmen'lerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) ve bazı akrabalarının veya komşu milletlerin milli ve halk eserlerinde büyük ölçüde görülmez.[^2]
[Türkmen'lerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) hikâye ve efsanelerine göre Aždarha, uzun süredir insan görmemiş, hatta [İnsan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nsan) sesi bile duymamış büyük bir [yılan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) şeklinde zorlu yerlerde ve vahşi doğada canlanıyor. Bu süre ve "deneysel" dönem, Genellikle kırk yıllık bir belirleme ve değerlendirmeden sonra, yılan yavaş yavaş boyutunu artırır, bir ejderha olur ve sadece korkutucu bir boyut elde etmekle kalmaz, aynı zamanda ayrıca alışılmadık dönüşünde bir [kurdun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurt) büyülü özelliklerini kazanır ve farklı canlıların şekillerini almaya eğilimlidir.
#### Karakterler ve hikayeler
Çoğu medeniyete göre ejderhalar hazinenin saklandığı yer ve yerlerde yaşar ve onu korurlar. Bir rivayete göre 18-19 yüzyıllar aralığında [Türkmenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenistan)'ın [Ahal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahal) eyaletinde bulunan [Anav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anav) şehrinde bir [dağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F)ın üzerinde sürekli çan sesleri gelirmiş, köylüler bu seslerin ne olduğunu öğrenmek için dağa çıkmışlar. Ve bir [ejderha](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ejderha)nın çan çaldığını görmüşler, baksalar ejderhanın\]i boğazında büyük bir çubuk varmış, ejdarha yardım istemek için çan çalıyormuş. İnsanlardan biri eline bir baston almış ve baston'un eğri ucu ile ejderhanın boğazından çubuğu çıkarmayı başarmış. Ejderha ise insanlara teşekkür etmiş ve dağın içindeki hazinesini insanlara vermiş. İnsanlar ise o hazineyle bir [cami](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cami) inşaat etmiş ve caminin duvarlarına ejderha resimleri ve desenlerini koymuşlar. Ancak 1948 [Aşkabat depremi](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fkabat_depremi)nde yıkıldığı söylenir.
[Gorkut Ata'nın kitabında](https://turkipedia.org/tr/wiki/Korkut_Ata) Salur Kazan, 7 başlı ejderhayla savaşmış ve onu öldürmüştür.
Garahan Döw (Karahan dev), eski türk mitolojisindeki karakterlerden biridir, ten rengi gri olan uzun boylu ve gri bir devdir. [Dev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dev)ler [türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) edebiyatında ve hikâyelerde etkisini oldukça hissettiren bir karakterdir.
[Köroğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6ro%C4%9Flu) destanının Bezirgen kolunda, Bezirgen ölmeden önce [Köroğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6ro%C4%9Flu)'na kız kardeşini Garahan Döw'den korumasını vasiyet etmişti. Daha sonra [Köroğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6ro%C4%9Flu) Garahan Döw ile savaşmış ve onu kılıcıyla ikiye bölmüştür.
Bir [Türkmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler) klasiği olan Akpamyk ([Akpamuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akpamuk)) hikâyesinde de [dev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dev)lerin önemli bir yeri var.[^3] Hikâyede Akpamuk ağabayilerini nihayetinde bulmuştur. Ve onların mağaradaki evlerini temizledikten sonra, ateş yakmaya çalışmış ama başaramamış. Daha sonra karşıdaki bir mağaranın içinde duman çıktığını görmüş ve oraya gitmiştir. İçeride beyaz tüyleri olan bir dev varmış, dev ise kıza neden geldiğini sormuş ve sürekli onu yiyebileceğinden bahsedip durmuş. Ateşin külünden istemiş, [dev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dev) ateşten yararlanabileceğini ama karşılığını alacağını söylemişti. Ertesi gün dev Akpamuk'un mağarasına gelmiş ve onun kapının deliğinden parmağını çıkarmasını ister, Akpamuk parmağını çıkarınca dev onun parmağını ısırıp kanını emmeye başladı, bu her gün tekrarlanıyordu. Akpamuk'un abileri onun çok zayıfladığını fark etti, ertesi gün dev kan içmeye geldiğinde, kızın kardeşleri birden devin üzerine fırladı ve onu parçalara ayırdı ama kafası yuvarlanarak kaçtı kardeşleri kafayı yakalayamadı. Birkaç gün sonra devlerden bir ordu gelmiş ve Akpamuk'un bütün ağabeylerini yemiş sadece kemiklerini bırakmışlardı, sadece Akpamuk saklanmayı başarabildi.
[^1]: Arşivlenmiş kopya.
[^2]: Arşivlenmiş kopya.
[^3]: Arşivlenmiş kopya.