# Türklerde su kültürü

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrklerde_su_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Türklerde su kültürü, https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrklerde_su_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC (CC-BY-SA-4.0)

Tarih boyunca tüm kültürlerde olduğu gibi insan yaşamını ve yerleşimini belirleyici öğelerinden birisi [tuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuz) ise diğeri de [su](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su) olmuştur.

Günümüzden 2500 yıl kadar önce [Uygur Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar) [Doğu Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan)'ın [Turfan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turfan) bölgesinde 'kariz' denen yer altı su kanalları yapmıştır. Bu yer altı su kanalarının uzunluğu 5000 km'yi bulmaktadır. Bu karizlerin bir kısmı günümüzde de kullanılabilmektedir. Yatay yer altı kanalı olan karizler ile binlerce yıldır çöl ortasında oluşturulan tarım alanları sızıntı ve buharlaşma olmadan yer çekimi gücü ile çalışan bir sistemle sulanmıştır. Orta Asya'da kariz olarak adlandırılan yapıya Anadolu'da da rastlanmaktadır. Anadolu'da bilinen kariz yapılara [Gaziantep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gaziantep), [Şanlıurfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa), [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van) ve [İskilip](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skilip) kentlerinde rastlanmıştır ve bunlarda günümüzde hala kullanılmaktadırlar. Anadolu'da *kariz* yerine *kehriz* ve benzeri yöresel isimler kullanılmıştır.

Türkiye'de su hizmetleri, [Selçuklu Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1)ndan [cumhuriyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye) dönemine kadar [vakıflar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vak%C4%B1f) eliyle yürütülmüştür. 1926 yılı 10 Mayıs tarihli [Resmi Gazete'de](https://turkipedia.org/tr/wiki/T.C._Resm%C3%AE_Gazete) yayınlanan 831 sayılı 'Sular Kanunu' [yasa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kanun)sı ile bütün su vakıfları mal varlıkları ile birlikte [belediye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belediye)lere devredilmiştir.

### Anadolu Türk Şehirciliğinde Su Yapıları

#### Hamamlar

Anadolu'da hamam olarak nitelenebilecek en eski yapı kalıntısı [Boğazköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fazkale)'de Tapınak V'de kazılar sırasında bulunan yapı sisteme göre yıkanma odası olarak nitelenmiştir.

#### Sebiller

([Ar.](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a): **سبيل**) Su dağıtım yerleri. *Kutsal günlerde karşılık beklemeden hayır için dağıtılan içme suyu* veya *Genellikle camilere bitişik özel bir biçimde yapılmış, karşılık beklemeden hayır için içme suyu dağıtılan taş yapı, sebilhane*.[^1]

#### Kuyular

Genellikle kırsal çorak yerlerde, yeraltı suyundan yararlanmak üzere su katmanına varıncaya kadar derinliğine insan eliyle kazılan, genellikle silindir biçiminde, çevresine duvar örülen, suyundan yararlanılan çukurlar.

#### Yunaklar

Yörelere göre değişen; halk dilinde *hamam*, *çamaşır yıkanan yer*, *çamaşır evi* ve *akarsuların az derin bir yerinde, buğday ya da arpa yıkamak amacıyla, iri taşları yan yana sıralamak yöntemiyle oluşturulan havuzcuk* anlamındadır.[^2]

#### Sarnıçlar

[Divânu Lügati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk)'te *deve derisinden yapılan su tulumu; ağaçtan oyulmuş kap* ve şimdi *Yağmur suyu biriktirmeye yarayan yer altı su deposu* anlamındadır.[^3] [Bizanslılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) döneminde üstü açık ve kapalı olmak üzere çok sayıda sarnıç yapıldığı bilinmektedir. Forchheimer 1893 tarihinde yazdığı kitapta, bu sarnıçlar hakkında ayrıntılı bilgiler vermektedir. Açık sarnıçlar genellikle şehrin yüksek yerlerinde bulunmaktadır.

### Osmanlı Devri Su Ölçüleri ve Su Tesisi Terimleri

Osmanlı devrinden bu yana kaynak sularının (tatlı su: mâai leziz) çeşmelere dağıtımında geleneksel olarak kullanılan ölçü sistemi vardır:

## Ayrıca bakınız

- [İçme suyu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0%C3%A7me_suyu) şebekesi

[^1]: TDK Büyük Türkçe Sözlük <http://tdkterim.gov.tr/bts/?kategori=verilst&kelime=sebil&ayn=tam>
[^2]: TDK Büyük Türkçe Sözlük <http://tdkterim.gov.tr/bts/?kategori=verilst&kelime=sebil&ayn=tam>
[^3]: TDK Büyük Türkçe Sözlük <http://tdkterim.gov.tr/bts/?kategori=verilst&kelime=sebil&ayn=tam>