# Türkiye başbakanı > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_ba%C5%9Fbakan%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Türkiye başbakanı, https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrkiye_ba%C5%9Fbakan%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) - **Makam:** Türkiye Cumhuriyeti; Başbakanı - **Fors:** Başbakanlık amblemi.png - **Forsbüyüklüğü:** 125px - **Birim:** Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık - **Statü:** Hükûmet başkanı - **İkamet:** Başvekâlet Binası; (1925–1937); Başbakanlık Merkez Binası; (1937–2014); Çankaya Köşkü; (2014–2018) - **Atayan:** Türkiye cumhurbaşkanı; (TBMM üyeleri arasından) - **Görevsüresi:** 4 yıl (dönem sınırı yok) - **Açılış:** Mustafa Kemal Atatürk (TBMM Hükümeti); İsmet İnönü (T.C. Hükümeti) - **Oluşum:** 2 Mayıs 1920 (TBMM Hükümeti); 29 Ekim 1923 (T.C. Hükümeti) - **Son:** Binali Yıldırım - **Kaldırılma:** 9 Temmuz 2018 - **Önceli:** Osmanlı İmparatorluğu Sadrazamı - **Ardılı:** Makam kaldırıldı - **Website:** (arşiv) **Türkiye Cumhuriyeti başbakanı**, [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de 1920-2018 yılları arasında [hükûmetin](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_h%C3%BCk%C3%BBmetleri_listesi) ve [bakanlar kurulu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bakanlar_kurulu)nun başkanı olarak görev yapan milletvekiline verilen ünvândı. Başbakan, cumhurbaşkanı tarafından [Türkiye Büyük Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) üyeleri arasından seçilirdi. Başbakanlık, [2017 anayasa değişikliği referandumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/2017_T%C3%BCrkiye_anayasa_de%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fi_referandumu)nun ardından yapılan [2018 genel seçimleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/2018_T%C3%BCrkiye_genel_se%C3%A7imleri) ile birlikte kaldırıldı. ![5 Ağustos 2015 tarihine kadar kullanılan Başbakanlık arması](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Seal_of_Prime_Ministry_of_the_Republic_of_Turkey_%28until_2015%29.svg/1280px-Seal_of_Prime_Ministry_of_the_Republic_of_Turkey_%28until_2015%29.svg.png) *5 Ağustos 2015 tarihine kadar kullanılan Başbakanlık arması (Randam, public-domain)* ## Tarihçe ### Osmanlı Dönemi #### 1. Dönem [Sultan II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud) devlet teşkilâtında giriştiği ıslahat sırasında [Sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) [Ra­uf Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Emin_Rauf_Pa%C5%9Fa)'nın ünvanını 30 Mart 1838 ta­rihli bir hatt-i hümâyunla "başvekil" olarak değiştirdi. Bu ünvan padişahın ölümünden sonra 3 Temmuz 1839'da [Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa)'nın sadrazam tayin edilmesiyle sona erdi. #### 2. Dönem [Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan) [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in 4 Şubat 1878'de [Ahmed Vefik Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Vefik_Pa%C5%9Fa)'yı *baş­vekil* tayin etmesi ise [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nde 1876'dan beri yürürlükte bulunan [meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Me%C5%9Frutiyet)in bir gereği sayılabilir. Gerçekten Ahmed Vefik Paşa bu makamı mes'ûliyyet-i vükelâ usulünün memlekette yerleşmesi için sadâretin başve­kâlete değişmesi şartıyla kabul etmişti. Ancak [padişah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Padi%C5%9Fah) 14 Şubat 1878'de [Meclis-i Meb'ûsan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan)'ı dağıttığı halde başve­killiği kaldırmadı. #### 3. Dönem 18 Nisan 1878'de [Ahmed Vefik Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Vefik_Pa%C5%9Fa)'nın yerine tayin ettiği [Sâdık Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_S%C3%A2d%C4%B1k_Pa%C5%9Fa) da aynı unvanı kullandı. 28 Mayıs 1878'de [Mütercim Rüşdü Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCtercim_R%C3%BC%C5%9Fd%C3%BC_Pa%C5%9Fa) sadrazam tayin edildiği zaman başvekil unvanı kaldırıldı. [Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan) [Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid), [Tunuslu Hayreddin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tunuslu_Hayreddin_Pa%C5%9Fa)'yı *mes'ûliyyet-i vükelâ* usulüne taraftarlığı yüzünden sadâretten uzaklaştırdığı halde halefi [Ârifî Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_%C3%82rif%C3%AE_Pa%C5%9Fa)'yı 29 Temmuz 1879'da baş­vekil sıfatıyla tayin etti. Ondan sonra ta­yin edilen [Said](https://turkipedia.org/tr/wiki/Said_Pa%C5%9Fa), [Kadri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmed_Kadri_Pa%C5%9Fa), [Abdurrahman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_Nureddin_Pa%C5%9Fa) ve [Ahmed Vefik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Vefik_Pa%C5%9Fa) paşalar da başvekil ünva­nını kullandılar. Bu ünvanının kul­lanılması bu üçüncü dönemde öncekile­re nisbetle daha uzun sürmüş ve [Küçük Said Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BC%C3%A7%C3%BCk_Said_Pa%C5%9Fa)'nın 3 Aralık 1882'de [sadra­zamlığa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) tayinine kadar üç buçuk yıl de­vam etmiştir. ### Kurtuluş Savaşı Dönemi [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin yenilmesi üzerine [İstanbul hüküme­ti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)nin ülke bütünlüğünü korumada âciz kalması, Anadolu'da [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'nın öncülüğünde [Millî Mücadele](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nin başlamasına sebep olmuştur. 23 Nisan 1920'de [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'da [Türkiye Büyük Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) açılmış ve işleri yürütmek için üyeleri meclis tarafından seçilen İcra Ve­killeri Heyeti kurulmuştur. Meclis reisi İcra Vekilleri Heyeti'nin de başıydı. Bu hükûmet tarzı, 10 Ocak 1921 tarihli Teşkilât-ı Esâsiyye kanunu ile düzenlendi. ### Cumhuriyet Dönemi Millî Mücadele zaferle neticelendikten sonra 29 Ekim 1923'te [Cumhuriyetin ilan edildiği gün](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye%27de_cumhuriyetin_ilan%C4%B1), [Türkiye Büyük Millet Meclisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) Teşkilât-ı Esâsiyye kanununun bazı maddelerini değiştirdi. 12. maddeye gö­re reisicumhur tarafından atanan ve İcra Vekilleri Heyetine başkanlık eden Başvekalet makamı kurulmuştur.[^1] 10 Ocak 1945 tarihinde, [20 Nisan 1924 tarihli Teşkilâtı Esasiye Kanunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Te%C5%9Fk%C3%AEl%C3%A2t-%C4%B1_Es%C3%A2siye_Kanunu_%281924%29)'nun anlamda değişiklik yapılmaksızın Türkçeleştirilmiş hali olan 4695 sayılı Anayasa kabul edilerek İcra Vekilleri Heyetinin adı Bakanlar Kurulu, Başvekaletin adıysa Başbakanlık olarak değiştirilmiştir.[^2] Ancak 1952 yılında, 4695 sayılı Anayasa ilga edilerek 1924 Anayasası'nın ilk hali tekrar yürürlüğe konulmuş; Başbakanlık makamının adı yeniden Başvekalet olmuştur.[^3] 1924 Anayasası'nı yürürlükten kaldıran [1961 Anayasası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_Cumhuriyeti_Anayasas%C4%B1_%281961%29)'nın kabulünden 2018'e kadar Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kavramları kullanılmıştır.[^4] [Başbakanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_ba%C5%9Fbakanlar%C4%B1_listesi), 1925-1937 yıllarında Başvekâlet Binası'nı, 1937-2014 yıllarında Başbakanlık Merkez Binası'nı çalışma yeri olarak kullandı. 2014-2018 yılları arasında [Cumhurbaşkanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_cumhurba%C5%9Fkan%C4%B1)nın resmî konutu olan [Çankaya Köşkü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ankaya_K%C3%B6%C5%9Fk%C3%BC) kullanıldı. 2018'de başbakanlık ve bakanlar kurulu kaldırılarak yürütme yetkisi tamamen cumhurbaşkanına verilmiştir. ## Ayrıca bakınız - [Türkiye cumhurbaşkanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_cumhurba%C5%9Fkan%C4%B1) - [Türkiye cumhurbaşkanı yardımcısı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_cumhurba%C5%9Fkan%C4%B1_yard%C4%B1mc%C4%B1s%C4%B1) - [Türkiye başbakan yardımcısı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_ba%C5%9Fbakan_yard%C4%B1mc%C4%B1s%C4%B1) - [Türkiye Başbakanlık müsteşarları listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_Ba%C5%9Fbakanl%C4%B1k_m%C3%BCste%C5%9Farlar%C4%B1_listesi) [^1]: 491 sayılı Teşkilâtı Esasiye Kanunu. Ceride-i Resmiye, 71, 24 Mayıs 1340. [^2]: 4695 sayılı Anayasa. T.C. Resmî Gazete, 5905, 15 Ocak 1945. [^3]: 5997 sayılı 491 sayılı Teşkilâtı Esasiye Kanununun tekrar meriyete konulması hakkında Kanun. T.C. Resmî Gazete, 8297, 31 Ağustos 1952 [^4]: 334 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. T.C. Resmî Gazete, 10859, 20 Temmuz 1961.