Türkiye Komünist Partisi (Hafi)

Hafi, yani gizli Türkiye Komünist Partisi ya da Türkiye Bolşevik Komünist Partisi^{[1]Akbulut, Erden. Hafî TKP ve THİF Genel Sekreteri SALİH HACIOĞLU Belgelerle Yaşam Öyküsü. Sosyal Tarih Yayınları, Aralık 2020.}, Kurtuluş Savaşı sırasında Anadolu'da faaliyet göstermiş komünist bir partidir. İstanbul Hükümetini yani Hürriyet ve İtilaf Fırkasını İngiliz politikasının aleti olarak görmekte, Kuva-yı Milliye Hükümetini ise eski İttihatçıların komünizmden yana görünmeye çalışarak aslında aldatıcı bir milliyetperverliği temsil ettiğini düşünmekteydi. TKP her iki hükümetle de ilgisinin bulunmadığını ilan etmiştir. Başta Yeşil Ordu Cemiyetinin bir kolu olarak kurulan parti, Ağustos 1920'de Mustafa Suphi'nin Bakü'de kurduğu TKP'ye bağlılığını açıklar.^{[1]Akbulut, Erden. Hafî TKP ve THİF Genel Sekreteri SALİH HACIOĞLU Belgelerle Yaşam Öyküsü. Sosyal Tarih Yayınları, Aralık 2020.[2]Zengin, Ersoy. Türkiye İşçi Hareketleri Tarihinde İmalat-ı Harbiye İşçileri. Belgi Dergisi, 9 Aralık 2016.} Ayrıca partinin kurucuları arasında yabancı uyruklu solcular bulunmaktaydı ve Sovyet Rusya ile güçlü bir ilişkisi olduğu görülmekteydi.

Hakkında

Yeşil Ordu Cemiyeti Ankara Komitesinin kurmakla görevlendirilen Salih Hacıoğlu önderliğindeki grup, teşkilatın tüzüğünü yetersiz bulur ve bazı noktalarda komünist ilkelerle çeliştiğini fark eder. Bunun üzerine yeni bir program ve tüzük hazırlayıp bunu Yeşil Ordu umumî merkezine sunar. Ancak bu yeni program kabul edilmez ve Yeşil Ordu genel merkezi, Ankara komitesinin faaliyetlerini geçici olarak durdurmasını ister. Bu grup da bu isteği yerine getirmeyerek faaliyetlerine Hafi Komünist Partisi veya Türkiye Bolşevik Komünist Partisi ismiyle bağımsız olarak devam ederler.^{[1]Akbulut, Erden. Hafî TKP ve THİF Genel Sekreteri SALİH HACIOĞLU Belgelerle Yaşam Öyküsü. Sosyal Tarih Yayınları, Aralık 2020.}

Parti 14 Haziran 1920'de Ankara'da kuruldu. Partinin kuruluşuna Ankara Hükûmeti nezdindeki ilk resmi Sovyet temsilcisi olan Şerif Manatov önayak oldu. Partinin ileri gelen üyeleri arasında Baytar Binbaşı Salih Hacıoğlu, Muallim Mustafa Nuri, Şeyh Kudbettin ve Ziynetullah Nevşirvanov vardı. Ayrıca meclisteki Tokat mebusu Nazım Resmor'un önderliğindeki Halk Zümresi'nden de partiye katılanlar olmuştur (10-15 üye).^{[3]Tunçay, Mete. Türkiye'de sol akımlar 1908-1925 (Cilt 1). Bilgi Yayınevi, 1967, s. 177-185.[4]Sungur Savran. Türkiye’nin Bolşevik partisi: Türkiye Komünist Fırkası. Devrimci Marksizm.}

Gizli TKP, görüşlerini önce Haziran ayında ilan edilen 25 maddelik nizamnamesinde açıkladı. Bu nizamnameye göre:^{[3]Tunçay, Mete. Türkiye'de sol akımlar 1908-1925 (Cilt 1). Bilgi Yayınevi, 1967, s. 177-185.}

Bütün beşeriyete refah ve saadet temin edecek olan cihan inkılâbının Türkiye'de bir an evvel husulpezir olmasını temin ve sosyalizmi tesis için Türkiye'de bir Komünist yani Bolşevik Partisi teşekkül etmiştir. (m. 1)

Kapitalizm ve emperyalizm tegallübünden bütün mazlum milletlerin ve sınıfların kurtulması için bütün kuvvetiyle mücadele edecek olan (m. 2) Türkiye Bolşevikleri Rusya şûra teşkilatının esaslarını, yalnız usül-ü idare meselesinde (m. 3) değil, genel siyaset plânında da aynen kabul etmişlerdir.

Türkiye Bolşevikleri köy, nahiye, kaza, sancak ve merkez şûrâları vasıtasıyle cemiyet hayatında hakikî bir halk hükümet-i cumhuriyesini vücuda getirecek ve sosyalizmi yerleştirinceye kadar fukara-i kasibeden müteşekkil olan şuraların diktatörlüğünü vaz eder. (m. 4)

Şûra hükümetlerinin intihabında şimdilik burjuva ve mütegallibe sınıfını hakk-ı intihaptan mahrum edilecektir. (m. 5)

Temellük-ü şahsiye kaldırılarak, arazi, bankalar, fabrikalar, ticarethaneler, mebani, demiryollar, vapurlar velhasıl bütün servet ve sanayi menbaları (m. 9), harici ticaret ve mübadele tamamıyla (m. 10) millileştirilecek, her yerde kooperatifler açıldıktan sonra serbesti-î ticaret de lâğv olunacaktır.

İstihlâkat eşyasından bile gereğinden fazlasına el konulacaktır. (m. 11)

Herkes için çalışma mecburiyeti getirilecektir. (m. -3)

Paranın kalktığı güne kadar geçici mali ıslahat yapılacaktır hemen bilvasıta vergiler mülga olacak, gelir vergisi geometrik diziyle müterakki olarak alınacak, gerekirse burjuvaziye tazminat namı altında yeni bir vergi de konulacaktır. (m. 20)

Askerlik (m. 7-8), adalet (m. 16-17), eğitim (m. 13: be, cim, dal, ha şerhleri) alanlarında çok radikal reformlar yapılmasını isteyen TKP, laikliğe taraftardır. (m. 14)

Servet-i umumiyeden seyyanen müstefit olunmasını talep eder. (m. 9 ve 12)

Türkiye Bolşevikleri yalnız elinin veya fikrinin emeği olarak yaşayan köylü, rençber, amele, memur ve hademe gibi beşeriyetin hakikî fukara-i kâsibesini partinin en sağlam taraftar ve anasırı olarak tanır. (m. 22)

TKP'ye göre, doktorlar gibi, bütün hastane ve eczaneler de herkes için meccanen hizmet görecektir. (m. 21)

İdarî ve siyasî her türlü gizli saklı ve entrikalı işlerden ve maske altında hareket etmekten nefret eden (m. 23) Türkiye Bolşevikleri her memleketteki komünist sosyalist teşkilatlarıyla sıkı bir ittifak akd ederek onlarla birlikte hareketi (m. 6) ve sosyalistliği kabul eden diğer milletler ile Türkiye arasında alelusul siyasi hudut ve gümrük muamelâtını lağv ederler. (m. 18)

Üçüncü Enternasyonale merbut olan TKP (m. 6), Moskova'da münakit Üçüncü Enternasyonal'in Bakü Kongresinin kararları vasıl oluncaya kadar şu mezkûr esaslar dahilinde halkı tenvir ve irşat a devam edecektir. (m. 25)

Ardından 14 Temmuz 1920 tarihli beyannamesinde ise İngiliz politikasının aleti olan Hürriyet ve İtilafçıların İstanbul hüküme­tine de, eski İttihat ve Terakkicilerin kurduğu Ankara Hükûmeti'ne de karşı olduklarını belirtti. Merkez Komitesi, 6-7 Ekim 1920'deki toplantısında nizamnamesine 7 maddelik bir ek yaptı. 18-19 Kasım 1920'deki toplantıda ise Fatma (Hacıoğlu), Cemile Nevşirvanova ve Cemile'nin kardeşi Rahime TKP'nin genel merkez üyeliğine seçildi.^{[5]Akyol, Hüseyin. Türkiye'de Sol Örgütler. Phoenix, Eylül 2010, s. 49.} Partinin üye sayısının 138'e ulaştığı belirtiliyordu.

Anadolu'da ve Ankara'da Bolşevik devrimle alakalı konferanslar veren ve Mustafa Kemal Paşa ile de görüşen Manatov'un, açıktan Bolşevik ihtilali lehindeki propagandaları, Ankara Hükümetince zararlı sayılır ve Eylül ayı sonlarında Eskişehir'de aralarında Salih Hacıoğlu'nun kaleme aldığı “Eski Dünya Ne İdi, Yeni Dünyada Neler Oluyor” isimli broşürün de yer aldığı propaganda belgelerini halka dağıttığı gerekçesiyle tutuklanır. Sonrasında Ankara'ya nakledilir ve 6 Ekim'de sınır dışı edilir.^{[1]Akbulut, Erden. Hafî TKP ve THİF Genel Sekreteri SALİH HACIOĞLU Belgelerle Yaşam Öyküsü. Sosyal Tarih Yayınları, Aralık 2020.}

Ankara hükümetinin resmi Türkiye Komünist Fırkası'nı kurup komünist faaliyetleri denetim alma girişiminden ve Manatov'un sınır dışı edilişinden sonra daha resmi bir zeminde faaliyet sürdürme isteğinden ötürü, Gizli TKP, Yeşil Ordu Cemiyeti ve Halk Zümresi'nin bir kısmıyla birleşti ve faaliyetlerine resmi olarak 7 Aralık 1920'de kurulan Türkiye Halk İştirakiyyun Fırkası'nda devam etti.^{[5]Akyol, Hüseyin. Türkiye'de Sol Örgütler. Phoenix, Eylül 2010, s. 49.}