# Türkistan > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Türkistan, https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrkistan (CC-BY-SA-4.0) ![Türkistan, Orta Asya'da, Özbekistan, Kazakistan, Türkmenistan, Tacikistan, Rusya, Moğolistan ve Çin topraklarının bir kısmını kapsayan çoğunlukla Türk halklarının yaşadığı coğrafî bir bölgedir.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/07/Turkestan.png) *Türkistan, Orta Asya'da, Özbekistan, Kazakistan, Türkmenistan, Tacikistan, Rusya, Moğolistan ve Çin topraklarının bir kısmını kapsayan çoğunlukla Türk halklarının yaşadığı coğrafî bir bölgedir. (public-domain)* **Türkistan** (ترکستان, *Türklerin oturduğu yer*), [Orta Asya'](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)da batıda [Hazar Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi) ve [Aşağı İdil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Volga)'den başlamak üzere doğuda [Moğolistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folistan)'daki [Altay Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Da%C4%9Flar%C4%B1)na, güneyde [Kopet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kopet_Da%C4%9Flar%C4%B1)-[Hindukuş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hinduku%C5%9F_Da%C4%9Flar%C4%B1)-[Kunlun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kunlun_Da%C4%9Flar%C4%B1) Dağlarına, kuzeyde [Aral](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aral_G%C3%B6l%C3%BC) ve [Balkaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balka%C5%9F_G%C3%B6l%C3%BC) göllerinin ötesinde [Kırgız bozkırı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1z_bozk%C4%B1r%C4%B1)na kadar uzanan [yüzölçümü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alan) 6.000.000 km²'den geniş coğrafi ve tarihi bir bölgedir.[^1] Nüfusu 2001 yılı itibarıyla yaklaşık 43.210.802'dur. Tarih boyunca, Türkistan birçok farklı kültüre ev sahipliği yapmıştır. Hunlar, Çinliler, Araplar, Persler, çeşitli Türk devletleri ve Moğollar bu bölgeyi kontrol eden önemli medeniyetler arasında yer alır. Ayrıca, Kara Hitay İmparatorluğu da Türkistan'ın büyük bir kısmını kapsayan bir egemenlik kurmuştur. Bu çeşitli egemenlik dönemleri, bölgenin kültürel çeşitliliğini ve karmaşık etnik yapısını oluşturmuştur. ## Türkistan kelimesinin kökeni ve terimbilimi "Türkistan" (ترکستان) terimi hiçbir zaman tek bir ulus devlete atıfta bulunmamıştır.[^2] Bu kelimeyi ilk olarak İranlı coğrafyacılar Türk halklarının yerini tanımlamak için kullanmışlardır.[^3] ## Coğrafyası ![Doğu Türkistan Bayrağı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Flag_of_the_East_Turkistan_Government-in-Exile.svg/1280px-Flag_of_the_East_Turkistan_Government-in-Exile.svg.png) *Doğu Türkistan Bayrağı (Orijinal: East Turkistan Government in Exile Vektör: RealJaCrispy, CC-BY-SA-4.0)* ![Güney Türkistan Bayrağı](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Flag_of_South_Turkistan.svg/1280px-Flag_of_South_Turkistan.svg.png) *Güney Türkistan Bayrağı (Mahdison, CC-BY-SA-4.0)* Bölge, [Batı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_T%C3%BCrkistan) ve [Doğu Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan) olarak ikiye ayrılır. ### Batı Türkistan Bugünkü [Özbekistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekistan), [Türkmenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenistan), [Kırgızistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan), [Tacikistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tacikistan) ve [Kazakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan)’ın büyük bir kısmını kapsar. Bu bölge, Türkistan’ın batı kısmı olarak kabul edilmiştir ve büyük ölçüde Türk halklarının yaşadığı bir alandır. [Afganistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan)’ın kuzey bölgelerinde de bu etki görülmektedir, özellikle [Mezar-ı Şerif](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mez%C3%A2r-%C4%B1_%C5%9Eer%C3%AEf) çevresinde yoğunlaşan bu kısma "Güney Türkistan" da denmektedir. Tarihsel olarak [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara), [Semerkant](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semerkant) gibi şehirler Batı Türkistan'ın merkezleri arasında sayılır. Ayrıca, İran'ın kuzey kesiminde [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan), [Mazenderan](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2zenderan), [Türkmen Sahrası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmen_Sahras%C4%B1) ve [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan) bölgelerinde tarih boyunca büyük bir Türk nüfusu yaşamıştır. Bugün bu bölgeler 800 bin km²’lik bir alanı kapsamakta, 40 milyon civarında Türk nüfusa ev sahipliği yaptığı tahmin edilmekte ve "İran Türkistanı" olarak adlandırılmaktadır. İran'ın nüfus sayımlarında Türk etnik grupların nüfusu ayrı bir kategori olarak verilmediği için kesin rakamlar bulunmamaktadır. ### Doğu Türkistan [Doğu Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan), [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'e bağlı olan, daha çok [Uygur Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar)nin yaşadığı [Sincan Uygur Özerk Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sincan_Uygur_%C3%96zerk_B%C3%B6lgesi) topraklarına verilen isimdir. ## Demografisi Nüfusun çoğunluğunu bölgenin asli unsuru olan [Türk halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1), ([Azeriler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeriler), [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler), [Özbekler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekler), [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar), [Uygurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar), [Kırgızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar), [Karakalpaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakalpaklar)) ve ikinci sırada [İran halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_halklar%C4%B1) ([Tacikler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tacikler), [Afganlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganlar), [Farslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farslar)) oluşturur. Bunun haricinde uzun süren [Rus İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) hakimiyeti boyunca yerleşen [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar), [Ukraynalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukraynal%C4%B1lar), [Almanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanlar) ve [SSCB](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi) döneminde sürgün edilerek yerleştirilen [Kırım Tatarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarlar%C4%B1), [Ahıska Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1ska_T%C3%BCrkleri) gibi pek çok etnik grup yaşamaktadır. [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in) tarafından ise [Doğu Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrkistan)'ın kontrolü için çok sayıda [Çinli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87inliler) bölgeye yerleştirilmiştir.[^4] Bütün istila, işgal, sömürgelere rağmen yine de Türkistan coğrafyasında Türkler nüfus çoğunluğuna sahiptir. Kazakistan'da Türk nüfusu hızlı artış[^5] gösterip % 70'i geçmiştir. Özbekistan'da % 90'ı, Kırgızistan'da % 90'i, Türkmenistan'da % 95'i, Tacikistan'da % 25'i, Doğu Türkistan'da % 55'i, Tuva'da % 85'i aşmış durumda bulunan Türk nüfus oranı yer alır.[^6] ## Tarihçe ### Rusya İmparatorluğu [Çarlık Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) bölgeden bir dönem **Туркестан** (Okunuşu=Turkéstan) diye bahsetmiştir. ### Rus Devrimi 1917'de eski [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara_Emirli%C4%9Fi), [Hive](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Hokand](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hokand_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) hanlıkların topraklarında *Türkistan* adında özerk yapı oluşturmuşlardı. ## Kültürel etkileri Kazak Türklerinin millî şairi [Magcan Cumabay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma%C4%9Fcan_Cumabay)'ın Türkistan[^7] şiiri bütün Türkistan coğrafyası ve Türk Dünyasında iyi bilinir. Mehmet Buğra'nın Vatan Bizimdir (Vatan Bizningdir)[^8] adlı şiirinde de Türkistan en iyi şekilde tasavvur edilir. ## Ayrıca bakınız - [Soğdiana](https://turkipedia.org/tr/wiki/So%C4%9Fdya) - [Maveraünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir) - [Harezm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harezm) - [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan) - [Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar) - [Türk halkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) - [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) - [Türk devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_devletleri_listesi) - [Türk dünyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_d%C3%BCnyas%C4%B1) - [Türk birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_birli%C4%9Fi) ## Dış bağlantılar - [Türkistan belgeleri, edebiyatı, Teksas Teknoloji Üniversitesi](http://aton.ttu.edu) [^1]: Cevat R. Gülsoy, 'Türkistan', Türk Ansiklopedisi, C. 32, Millî Eğitim Basımevi, Ankara, 1983, s. 309. [^2]: Lands and Peoples: The world in color, s. 163. [^3]: Soviet Affairs Study Group. Central Asian Research Centre. [^4]: Doğu Türkistan'ı tanıyor muyuz?. 11 Temmuz 2009. [^5]: Kazakistan nüfus değişimi http://web.firat.edu.tr/sosyalbil/dergi/arsiv/cilt11/sayi1/099-114.pdf [^6]: Ülke wikipedileri [^7]: Türkistan şiiri http://www.turkbirlik.gen.tr/lang-tr/medeniyet/siir/122-kazakca-siirler/485-turkistan.html [^8]: Arşivlenmiş kopya.