# Türkeş Devleti > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Türkeş Devleti, https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti (CC-BY-SA-4.0) - **Kendi dilindeki adı:** 𐱅𐰇𐰼𐰏𐰾 - **Tam adı:** On-Ok'lar Devleti - **Yaygın adı:** Türkeş Devleti - **Yönetim biçimi:** Monarşi - **Kuruluş yılı:** 699 - **Yıkılış yılı:** 766 - **Öncel:** Batı Göktürk Kağanlığı; Kutluk Devleti - **Ardıl:** Oğuz Yabguluğu; Karluk Kağanlığı - **Başkent:** Suyab - **Din:** Tengricilik - **Yönetici:** Üç Elig (kurucu); Sakla; Suluk Çor; Kül Çor - **Yönetici yılları:** 699-706; 706-711; 717-738; 738-766 **Türkeş** veya **Türgiş** ([Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e): 𐱅𐰇𐰼𐰏𐰾:𐰉𐰆𐰑, Türügeš budun, 'Türgeş halkı';[^1] [Basitleştirilmiş Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basitle%C5%9Ftirilmi%C5%9F_%C3%87in_karakterleri): 突骑施; [Geleneksel Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Geleneksel_%C3%87in_karakterleri): 突騎施, [Pinyin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pinyin): Tūqíshī, [Wade–Giles](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wade-Giles): t'u-ch'i-Shih; [eski Tibet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tibet%C3%A7e): du-Rgyas[^2]) bir Türk boyları konfederasyonuydu. Bir zamanlar [Batı Türklerinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) [On-Ok](https://turkipedia.org/tr/wiki/On-ok) seçkinleri üzerindeki [Tulu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tulu) kanadına ait olan Türkeşler, Batı Göktürk Kağanlığının çöküşünden sonra bağımsız bir güç olarak ortaya çıktı ve 699'da bir kağanlık kurdu. Türkeş Kağanlığı, [Karluklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karluklar)ın onları yendiği 766 yılına kadar sürdü. Türkeş ve Göktürkler evlilik yoluyla ilişkiliydi.[^3] ## I. Türgiş Devleti Türgiş'ler, [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)in "On-Ok" boyundandı. [Issık Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Iss%C4%B1k_G%C3%B6l) civarında kuruldular. [Göktürk İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)nun kurucusu [Bumin Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bumin), 552 yılında İstemi'yi "On-Ok" boyuna "Bey" olarak tayin etti. 630 yılında [Göktürk İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) yıkılınca, dönemin beyi "[Baga Tarkan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baga_Tarkan)" devletinin bağımsızlığını ilan etti. Bütün On-Ok boyundan gelenleri devletine çağırdı. Kısa sürede, bütün On-Ok'lar bu devlette birleştiler ve 140.000 kişilik güçlü bir ordu topladılar. Günümüz [Kırgızistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan) topraklarının büyük kısmını, hakimiyetine aldılar. Ancak, [Göktürk Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) tekrar kurulunca, eski toprakları olan bu bölgeyi almak istediler. Türgişler ise, bu bölgeyi [Göktürk İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)na geri vermeyince Türgiş-Göktürk savaşları başladı. [Tonyukuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk) komutasındaki Göktürk ordusuna yenildiler. Böylece, "I.Türgiş Devleti" yıkıldı ve [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)'e bağlandı. ## II. Türgiş Devleti Türgişler, tekrar bağımsızlığına kavuşmak için isyan edince [Kül Tigin](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCl_Tigin) kumandasındaki orduya yenildiler. 717 yılında, Türgişlerin başına geçen [Suluk Çor](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suluk_%C3%87or) yönetiminde tekrar isyan ettiler ve bu sefer bağımsızlığına kavuştular. [Balasagun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balasagun) şehrinde kuruldular. Sulu Çor zamanında, [Emevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emev%C3%AEler) orduları [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'da ilerliyordu. Türgişler, [Emevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emev%C3%AEler) hakimiyetine girmemek için kuvvetli bir direniş gösterdiler. [Semerkant](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semerkant) yakınında "[Kül Çor](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6l_%C3%87or)" kumandasındaki Türkeş birlikleri, [Emevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emev%C3%AEler) ordularını yendi. 724 yılında [Emevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emev%C3%AEler)ler, [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'dan çekildiler. Bunu fırsat bilen Türgişler, [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara) ve civarını da ele geçirdiler. Ancak, 732 yılında bu bölgeyi [Emevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emev%C3%AEler)lere bırakmak zorunda kaldılar. ## İç Savaş ve yıkılış [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in), Türgişlerin güçlenmesini istemiyordu ve içeride kargaşa yaratmaya çalışıyordu. Bunun sonucu olarak Türgişlerin kağanı Sulu Çor, 738 yılında kendi kumandanı Kül Çor tarafından öldürüldü. Bundan sonra devlette iç savaş patlak verdi. Halk "Sarı" ve "Kara" olarak ikiye ayrıldı. Kanlı çatışmalar, savaşlar sonucu olarak Kül Çor komutasındaki "Sarı Türgişler" galip geldi. Kül Çor, adını Baga Tarkan olarak değiştirdi ve kendini Türkeşlerin kağanı ilan etti. "Kara Türgişler"in başında ise Tumoça adlı bir komutan vardı. [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in), bu grubu desteklemekteydi. Bunun üzerine "Kara Türgişler" de bağımsızlığını ilan etti. Böylece, aynı [Göktürk İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)nda olduğu gibi ikiye bölündüler: "Sarı Türgiş Devleti", "Kara Türgiş Devleti". Ancak, bu iki devlet de birbiriyle savaşa başlayınca [Karluklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karluklar) bunu fırsat bildi ve bu iki devlete saldırdı. İç savaştan ve birbiriyle savaşmaktan yorgun çıkmış bu iki devleti de kolayca işgal ettiler (766). Böylece Türgişler, tamamen [Karluklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karluklar)'ın hakimiyetine girdiler. ## Türgiş Yazıtları Son olarak tarihi yazıtlar Fergana vadisi ile Koçkor ovasında bulunmuştur. Özellikle Koçkor'da tespit edilen runik yazılı yeni anıtlar göçebe ve yerleşik Türk kabilelerine dair yeni bilgilerin elde edilmesine kaynaklık etmiştir.[^4] ## Dış bağlantılar - [Türkeşler (Türgişler)](http://www.turktarihim.com/T%C3%BCrke%C5%9Fler_T%C3%BCrgi%C5%9Fler.html) [^1]: Arşivlenmiş kopya. [^2]: (PDF) An Old Tibetan document on the Uighurs: A new translation and interpretation. [^3]: Muharrem Ergin (1975), Orhun Abideleri (in Turkish), p. 80. [^4]: Rysbek,ALİMOV,"KOÇKOR'DAKİ TÜRGEŞ YAZITLARI",Türkoloji Makaleleri