# Türk kültürü > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Türk kültürü, https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC (CC-BY-SA-4.0) **Türk kültürü**, kökeni [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya_tarihi)'nın kültürel birikimine dayanan bir kültürdür. [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) döneminden itibaren [Doğu Akdeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akdeniz) ve [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam_k%C3%BClt%C3%BCr%C3%BC) kültürleri ile etkileşim halinde olup Modern [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'ye kadar gelişti. ## Sanat ### Mimari #### Anadolu Selçuklu ![Gök Medrese (Sivas)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Sivas_Gok_Medrese_front_in_1997_043.jpg/1280px-Sivas_Gok_Medrese_front_in_1997_043.jpg) *Gök Medrese (Sivas) (Dosseman, CC-BY-SA-4.0)* [Anadolu Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) [Kervansaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kervansaray), [Cami](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cami) ve Saray mimarisinin yanında [Çini](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ini), [bezeme](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCsleme) ve kabartma figür usullerini de geliştirmiştir. [Kervansaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kervansaray) ve sarayların yapımında en çok kullanılan malzeme taştır. Taş; [din](https://turkipedia.org/tr/wiki/Din)i, [sivil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivil) ve [ticari](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ticaret) eserlerde sıkça kullanılmıştır. Özellikle taş [bezeme](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCsleme) sanatı 13. yüzyıl [Konya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konya) ve [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas) şehirlerinde sıklıkla kullanıldı ve gelişti. [Çini](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ini) sanatı saray ve dini mimaride en çok kullanılan usullerden biridir. Gelişen bu sanat daha sonraki dönemde [Osmanlı mimarî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_mimarisi)sinde yer bulacaktır. [Bozkır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozk%C4%B1r) stili hayvan figürleri özellikle çift başlı kartal ve kaplan olmak üzere [cami](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cami) kabartmalarında kullanılmıştır.[^1] #### Erken Dönem Osmanlı Mimarisi ![Orhan Gazi Camii (Bursa)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Bursa_Gazi_Orhan_Camii_Exterior_7558.jpg/1280px-Bursa_Gazi_Orhan_Camii_Exterior_7558.jpg) *Orhan Gazi Camii (Bursa) (Dosseman, CC-BY-SA-4.0)* ![Topkapı Sarayı (İstanbul)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Topkapi_Palace_%28Topkap%C4%B1_Saray%C4%B1%29%2C_Istanbul%2C_Turkey_%289603571659%29.jpg/1280px-Topkapi_Palace_%28Topkap%C4%B1_Saray%C4%B1%29%2C_Istanbul%2C_Turkey_%289603571659%29.jpg) *Topkapı Sarayı (İstanbul) (l0da\_ralta, CC-BY-2.0)* Erken dönem mimarisinin ilk kayda değer yapıları [İznik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0znik) ve [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa) şehirlerinde inşa edilmiştir. [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa)'daki [Orhan Gazi Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhan_Gazi_Camii_%28Bursa%29) [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) dini mimarisinin ilk önemli yapısıdır. [Anadolu Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) mimarisindeki tonoz usulü yerine kubbeler kullanılmıştır. Bunun yanında hisarlar, hanlar, hamamlar, medreseler ve [zaviye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zaviye)lerde inşa edilmiştir. Kervansaraylardan ziyade ticaret konaklama hizmetlerini karşılayacak iki katlı hanlar tercih edilmiştir.[^2] #### Klasik Dönem Osmanlı Mimarisi XV. yüzyılın ortalarında belirginleşen klasik dönem mimarisinde sivil mimaride ahşap, dini ve ticari mimaride ise taş tercih edilmiştir. [İstanbul'un Fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi)nden sonra [Roma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_Roma_mimarisi) ve [Rönesans](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C3%B6nesans) mimarisi önem kazanmıştır. Buna rağmen Osmanlı'da belli bir ortak mimari stil görülmemiştir.[^3] [Mimar Sinan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mimar_Sinan) dönemin önemli mimarlarındandır. [Sedefkar Mehmet Ağa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sedefk%C3%A2r_Mehmed_A%C4%9Fa), [Mimar Davud Ağa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mimar_Davud_A%C4%9Fa) ve [Dalgıç Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dalg%C4%B1%C3%A7_Ahmed_Pa%C5%9Fa) dönemin önemli mimarları olarak kabul edilir. Dönemin ünlü mimarlarının çoğu [Mimar Sinan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mimar_Sinan)'ın öğrencileridir. #### Batılılaşma Dönemi 18. yüzyılın başında [III. Ahmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Ahmed) ile başlayan Batılılaşmaya yönelme dönemin mimari anlayışına da etkide bulunmuştur. [Lale Devri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lale_Devri)ndeki mimari değişim sadece saray ve zengin konaklarına yansıdı. Mahalle ölçeğindeki değişim ancak 19. yüzyılda gerçekleşebildi.[^4] #### Modern Türkiye ![Türk Tarih Kurumu binası](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Turkish_Historical_Association_building%2C_S%C4%B1hhiye%2C_Ankara.jpg/1280px-Turkish_Historical_Association_building%2C_S%C4%B1hhiye%2C_Ankara.jpg) *Türk Tarih Kurumu binası (Reality006, CC-BY-SA-3.0)* 1927-1939 yıllarındaki mimari anlayış eleştirilmiş ve ikinci ulusal mimarlık akımı hakim olmuştur. [II. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)nın getirdiği ekonomik kriz sebebiyle 1939 yılından itibaren [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)’deki mimari faaliyetler 1950'deki [liberalizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Liberalizm) dönemine kadar durağan kalmıştır. 1950 sonlarına kadar uluslararası mimari üslup kullanılmıştır ve betonarme tasarımlar artmıştır.[^5] 1960'lı yıllarda [OECD](https://turkipedia.org/tr/wiki/OECD) ve [Avrupa Ekonomik Topluluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa_Ekonomik_Toplulu%C4%9Fu) ile ilişkilerin geliştirilmesi mimari kültürüne de yansımıştır. Bu dönemde yüksek yapılar, holding binaları ve bürolar artış göstermektedir. Kırsal göçün etkisiyle şehirlerde kontrolsüz büyüme yaşanmış ve bu durum kentleşmede konut sorunu meydana getirmiştir.[^6] ### Sinema ![İlk Türk filmi Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı, ilk Türk Sinemacısı Fuat Uzkınay tarafından, 14 Kasım 1914'te, Yeşilköy, İstanbul'da çekilmiştir.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Ayastefanos_Rus_Abidesi_patlama_an%C4%B1.jpg/1280px-Ayastefanos_Rus_Abidesi_patlama_an%C4%B1.jpg) *İlk Türk filmi Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı, ilk Türk Sinemacısı Fuat Uzkınay tarafından, 14 Kasım 1914'te, Yeşilköy, İstanbul'da çekilmiştir. (public-domain)* [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'da ilk film gösterimi 1896'da Bertrand adlı iki [Fransız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zlar)'ın sarayda yaptığı yayınlar ile başlamış; aynı yılda [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) ve [Beyoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyo%C4%9Flu)'nda da halka film gösterilmiştir. Gösterilen filmler genel olarak güldürü türündedir. Halkın rağbet etmesi üzerine [Sigmund Weinberg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sigmund_Weinberg) 1908'de [Pathé Sineması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pathe_Sinemas%C4%B1)'nı açtı. Daha sonradan [Beyoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyo%C4%9Flu)'nda [Palas Sineması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Palas_Sinemas%C4%B1) ve [Majik Sineması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taksim_Sahnesi) açıldı. 1914'te ise Kemal Seden ve Ali Seden kendi salonlarını açtılar. Aynı yıl Murat ve Cevat beyler tarafından "Milli Sinema" kuruldu. İzmir'de açılan ilk sinemalar ise Asri Sinema, Ankara Sineması, Lale Sineması, Milli Sinema ve [Elhamra Sineması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elhamra_Sinemas%C4%B1_%28%C4%B0zmir%29) olmuştur. Bir Türk'ün çektiği ilk film ise "[*Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayastefanos%27taki_Rus_Abidesinin_Y%C4%B1k%C4%B1l%C4%B1%C5%9F%C4%B1)" adlı belgesel filmdir. [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) sıralarında [Enver Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_Pa%C5%9Fa) [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alman_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) seyahatinden sonra "Ordu Film Dairesi"ni kurmuştur.[^7][^8] İlk konulu [Türk filmleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_filmleri_listesi%3A_A-Z) [''Leblebici Horhor Ağa''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Leblebici_Horhor_A%C4%9Fa_%28film%2C_1916%29) ve [*Himmet Ağa'nın İzdivacı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Himmet_A%C4%9Fa%27n%C4%B1n_%C4%B0zdivac%C4%B1) olmasına rağmen bunlar yarım kalmış veyahut sonradan tamamlanmıştır. Tamamlanan eserler ise 1917'de [Müdâfaa-i Milliye Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCd%C3%A2faa-i_Milliye_Cemiyeti) tarafından çekilen [*Pençe*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pen%C3%A7e_%28film%2C_1917%29) ve [*Casus*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Casus_%28film%2C_1917%29) adlı filmlerdir. Cumhuriyet dönemi sinemasında ise taşralı halkı eğitmek için sinemanın propaganda gücünden yararlanılmıştır. [''Ateşten Gömlek''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ate%C5%9Ften_G%C3%B6mlek_%28film%2C_1923%29) filmi Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında çevrilmiş en iyi öykülü film olarak kabul görmüştür. 1950'li yıllarda film üretimi artmış ve Türk sinemasının "[altın çağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_sinemas%C4%B1)" olarak kabul edilen 1960-1975'li dönemin temelini hazırlamıştır. 1971-1980 arasındaki siyasi ve ekonomik olaylar sinema kültürünü de etkilemiştir. 1990'lı yıllar sinema sektörü için bir kriz dönemi olmuş ve bu dönemde film üretimi oldukça azalmıştır.[^9] 2000'li yıllarda köklü değişimler olmuş, filmlere ayrılan bütçeyle birlikte seyirci sayısı da artmıştır. Dram türünde [Nuri Bilge Ceylan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuri_Bilge_Ceylan), [Zeki Demirkubuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeki_Demirkubuz) filmleri dünya çapında bilinmektedir. ### Müzik #### Türk Müziğinin Orta Asya Kökenleri ![Eski Uygur duvar resmi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/80/Uygur_M%C3%BCzik.png) *Eski Uygur duvar resmi (Bahaeddin Ögel, CC-BY-SA-4.0)* [Eski Altay](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrkler) kültürlerinden doğan [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) müzik aletleri ve sanatı 9 ve 10. yüzyıl [Uygur Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygur_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) döneminde gelişme göstermiştir. Telli çalgı olarak [Dombra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dombra), Tobşur, [Kopuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kopuz); vurmalı çalgı olarak [Davul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Davul); yaylı çalgı olarak Kıyak ve Iklık; üflemeli çalgı olarak da [Kuray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuray) ve [Kaval](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaval) kullanılmıştır.[^10] Bunlardan [Davul'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/Davul) dini ritüellerde ve savaşlarda; Kıyak ve [Kopuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kopuz)a [ozan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ozan)ların destan anlatımlarında ihtiyaç duyulmuştur. Telli çalgıların tel malzemesi at kılı veya koyun bağırsağından yapılır. Tellerin renklerin ak veya kara oluşu dini bir sembolü ifade etmektedir.[^11][^12] [Eski Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_T%C3%BCrkler) müzik kültürü özellikle [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_tarihi) ile etkileşim halinde olmuştur. [Hunlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu)dan elde edilen [Sancak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sancak) ve [Davul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Davul) [Çinliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_tarihi)ce ganimet sayılmış ve [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_tarihi) askeri geleneğine [davul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Davul) girmiştir.[^13] Davul özellikle Göktürklerde bir hakimiyet belgesi haline gelmiştir.[^14] #### Anadolu Türk Halk Müziği [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'da [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) kültürünün yayılmasından itibaren gelişme gösteren ve halk tabakasında yaygın olan geleneksel müzik türüdür. [Koşma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C5%9Fma_%28edebiyat%29), [Destan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Destan), [Varsağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varsa%C4%9F%C4%B1), [Mani](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ni_%28edebiyat%29), [Semai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semai), [Kalenderî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalender%C3%AE) gibi [şiir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiir) türleri [ozan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ozan) ve [aşıklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1k_halk_edebiyat%C4%B1) tarafından [Saz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Flama) ve [Bağlama](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Flama)yla icra edilmiştir.[^15] Geleneksel üsluplara uyan şiirler Türk ezgisiyle icra edildiği zaman [türkü](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%BC) (Türki/ Türk'e ait) adını alır. 17. yüzyılda yaşamış olan [Karacaoğlan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karacao%C4%9Flan) ve [Köroğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6ro%C4%9Flu) ise Türk halk müziği için bir sembol haline gelmiştir. #### Türk Sanat Müziği ve Osmanlı İmparatorluğu ![Osmanlı minyatüründe tasvir edilmiş kadın çalgıcılar](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f0/Surname_17b.jpg) *Osmanlı minyatüründe tasvir edilmiş kadın çalgıcılar (Levni, public-domain)* 15-16. yüzyıllarda dönemin usta müzisyenlerinin başkent [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a getirilmesi saray müziğine katkı sağlamış ve gelişmesine yol açmıştır. [Tekke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tekke)lerde önemli bir konumda olan "[Dedeler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dede_%28Alevilik%29)" müzik sanatına oldukça ilgi göstermiştir. Bu ilginin sonucunda müzik kuramları üzerinde çalışmalar geliştirilmiştir ve çalışmalar kısa sürede [Tekke](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tekke) Müzisyenleri arasında yaygınlaşmıştır. Tüm bu olaylar karşısında yeni bir bakış açısının doğması; ilk [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) Nazariyat Kitapları ve müzik konusu ile ilgili çalışmaların artmasına sebep olmuştur. 15. yüzyıl'da [Yusuf Kırşehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_K%C4%B1r%C5%9Fehri)'nin [Edvar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edvar) veya [Musiki Risalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musiki_Risalesi) isimli eseri yeni bir ekol yaratmıştır.[^16][^17] Bu dönemde telli çalgı olarak [Santur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Santur), [Kanun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kanun_%28%C3%A7alg%C4%B1%29), [Ud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ut), [Tambur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tambur), [Lavta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lavta) ve [Keman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Keman); vurmalı çalgı olarak Zil, [Def](https://turkipedia.org/tr/wiki/Def) ve [Kudüm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nakk%C3%A2re); yaylı çalgı olarak [Kemençe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kemen%C3%A7e), [Kabak Kemane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kabak_kemane) ve [Rebab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rebap); üflemeli çalgı olarak da [Ney](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ney) kullanılmıştır. Osmanlı Klasik ve Halk Musikîsinde çoğu telli/sapı çalgıların kökeni olan Kopuz'un kullanımı 18. yüzyıla kadar devam edebilmiş, 10 ila 16. yüzyıl arası çok revaçta olan [Ud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ut) çalgısının yerini 19. yüzyıl sonunda yeniden almak üzere 17. yüzyıldan itibaren [Tambur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tambur)'a bırakmış, [Santur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Santur) ise 20. yüzyılda Klasik Musikî'ye girmiştir.[^18] Çalgıların kökeni [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya), [İtalya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0talya), [Orta Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Do%C4%9Fu) ve [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'a dayanır. 16-17. yüzyıllarda Türk Musikî'si oldukça gelişme göstermiştir. [Kutb-ı nâyî Osman Dede](https://islamansiklopedisi.org.tr/osman-dede-nayi) , [Buhûrîzâde Mustafa Itrî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buh%C3%BBr%C3%AEz%C3%A2de_Mustafa_Itr%C3%AE) ve [Köçek Derviş Mustafa Dede](https://islamansiklopedisi.org.tr/mustafa-dede-efendi-kucek) önemli isimler bu devirde yaşamıştır. [III. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Selim) dönemindeki saray çaplı musiki kültürü dönemin kapanmasıyla geleneksel müzik önemini kaybetmeye başlamıştır. ![1530 yılında bir sünnet düğününde sahne alan köçekler ve müzisyenler. (Süleymanname)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/S%C3%BCleymanname_ottoman_ensemble_%281530%29.JPG) *1530 yılında bir sünnet düğününde sahne alan köçekler ve müzisyenler. (Süleymanname) (Esin Atıl, Arifi, public-domain)* #### Romantik Dönem [Hacı Arif Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Arif_Bey) ile keder ve karamsarlık teması yaygın olmakla birlikte batılılaşma hareketleri de yoğunluk göstermiştir. Bu ekolü bazı [müzikbilimci](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCzikoloji)ler uygunsuz bulmuştur. Romantik dönemin seçkin bestecileri [Hacı Arif Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Arif_Bey) (1831-1884) [Şevki Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eevki_Bey) (1860-1891), [Nikoğos Ağa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nigo%C4%9Fos_A%C4%9Fa) (1836-1885), [Tanburi Ali Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Efendi_%28tamburi%29) (1836-1902), [Giriftzen Asım Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Giriftzen_As%C4%B1m_Bey) (1851-1929) ve [Ahmet Rasim Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Rasim_Bey) (1864-1932)'dir.[^19] #### Reform Dönemi 20. yüzyılda [Hüseyin Sadettin Arel](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Sadeddin_Arel) ile başlayan bu dönemin başlıca özelliği Türk Musikîsi'ndeki hataların düzeltilmesi ve topyekûn batılılaşma yerine düzenli şekilde çağdaşlaşmaktır.[^20] Çağdaşlaşmanın ön planda olduğu bu dönemde [Hüseyin Sadettin Arel](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Sadeddin_Arel)'in öğrencileri [İstanbul Türk Mûsikîsi Konservatuarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_T%C3%BCrk_M%C3%BBsik%C3%AEsi_Konservatuar%C4%B1)'nı kurmuştur. ## Edebiyat ### İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı ![Göktürk süvarisi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b4/Bf42006a4061db0f19a890a4e58d670b-1.jpg) *Göktürk süvarisi (CC-BY-SA-4.0)* [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam)iyet öncesi döneme ait ilk kayda değer metinler [Orhun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1) ve [Yenisey Yazıtlarıdır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenisey_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1d%C4%B1r). [Türk Runiki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk_yaz%C4%B1s%C4%B1) ile taş kitabelere kazınan bu metinlere genel olarak siyasi olaylar kaydedilmiştir. Bu dönemde yaygın olan şiir türleri genel olarak sözlü ürünler olan [Sav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tez)lar, [Sagu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sagu)lar ve [Koşuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ko%C5%9Fuk)lar oluşur. Yazılı edebiyat kültürü 8-9. yüzyıl [Uygur Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygur_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) döneminde oldukça yaygınlaşmıştır ve masallar, dini öğretiler ve [Hece Ölçüsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hece_%C3%96l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC)nün bulunduğu ilk yazılı eserler ve şairler bu dönemde ortaya çıkmıştır.[^21] [Arpın Çor Tigin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Apr%C4%B1n_%C3%87or_Tigin) bilinen ilk Türk şair olarak kabul edilmektedir.[^22] Bu dönemde [Kül Tarkan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCl_Tarkan), [Singku Seli Tutung](https://turkipedia.org/tr/wiki/Singku_Seli_Tutung), [Asıg Tutung](https://turkipedia.org/tr/wiki/As%C4%B1g_Tutung), [Kalım Keyşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kal%C4%B1m_Key%C5%9Fi) ve [Çuçu](http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/cucu#:~:text=Ad%C4%B1%20bilinen%20ilk%20T%C3%BCrk%20%C5%9Fairlerindendir,Bu%20%C5%9Fairin%20eserlerine%20de%20rastlanmam%C4%B1%C5%9Ft%C4%B1r.)[^23] gibi şairler çıksa da bir kısmının kendi şiirleri bulunamamıştır. Fal kitabı olup [Türk Runiki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk_yaz%C4%B1s%C4%B1) kullanılan [Irk Bitig](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irk_Bitig) ilk Türkçe kitap niteliğindedir. Ardından Budist öğretileri konu alan [Altun Yaruk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altun_Yaruk), [Sekiz Yükmek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sekiz_Y%C3%BCkmek), [Kalyanamkara ve Papamkara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyanamkara_ve_Papamkara_Hik%C3%A2yesi) adlı eserler gelmektedir. [Yaratılış Destanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarat%C4%B1l%C4%B1%C5%9F_Destan%C4%B1_%28Altay%29), [Türeyiş Destanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCreyi%C5%9F_Destan%C4%B1), [Göç Destanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6%C3%A7_Destan%C4%B1), [Bozkurt miti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozkurt_%28mitoloji%29) ([Aşina](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fina),[^24] [Suoguo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suoguo)[^25]) ve [Uygurca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurca) [Oğuz Kağan Destanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_Ka%C4%9Fan_Destan%C4%B1)[^26] bu dönemde yazılmıştır. Destanlarda genel olarak kurt, geyik, ışık, demircilik, ağaç, ok-yay ve dağ motifleri kullanılmıştır.[^27] ### Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı İslamiyet'in Türkler arasında yayılmasından sonra oluşan kültürel ortam Türk edebiyatınıda etkilemiştir. Bu durumdan dolayı yazılan [Oğuz Kağan Destanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_Ka%C4%9Fan_Destan%C4%B1) gibi milli destanlara İslami ögeler eklenmiştir. [Şu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eu_Destan%C4%B1) ve [Satuk Buğra Destanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Satuk_Bu%C4%9Fra_Han_Destan%C4%B1)'da aynı dönemde yazılmıştır. Bu dönemdeki etkili yazarlar ve eserler [Yusuf Has Hacib](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Has_Hacib)'in [Kutadgu Bilig](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutadgu_Bilig) mesnevi ve siyasetnamesi; [Edip Ahmet Yükneki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edip_Ahmet_Y%C3%BCkneki)'nin [Atabetü'l-Hakayık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atebet%C3%BC%27l-Hakay%C4%B1k) ahlak ve dini öğretisi; [Kaşgarlı Mahmut](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud)'un [Divanu Lugati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk) sözlüğüdür. [Divanu Lugati't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk) eseri içinde içeriğinde Türkçe atasözleri ve Türk boylarının yazılmasından dolayı önemli bulunmaktadır ve ilk Türkçe ansiklopedik sözlük niteliğindedir. Şairler ve yazarlar aruz ölçüsünü tercih etmiştir. Geleneksel hece ölçüsü halk kitlesinde yaşamaya devam etmiştir. Bu dönem 12. yüzyıla kadar sürmüştür. ### İslami Dönem Türk edebiyatı ![Cülus töreni (II. Osman)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Sultan_Osman_II_C%C3%BClus.jpg/1280px-Sultan_Osman_II_C%C3%BClus.jpg) *Cülus töreni (II. Osman) (CC-BY-SA-4.0)* **11-13. yüzyıl**da [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'dan şeyh, derviş ve halk ozanlarının [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'ya göç etmesi [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) [Türk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1)nın temelini oluşturmuştur. Bunun sonucu gelişen [tasavvuf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tasavvuf)i düşünce ve [vahdetivücut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sufi_metafizi%C4%9Fi) fikirleri [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) mutasavvıflarının divanlarında yer verdiği baş konu olmuştur.[^28] [Ahi Evran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C3%AE_Evran), [Ahmet Yesevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Yesev%C3%AE), [Sultan Veled](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan_Veled), [Ahmet Fakih](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Fakih), [Yunus Emre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunus_Emre) bu dönemin başındaki ilk temsilciler olarak kabul edilmektedir. **14. yüzyıl**da Türkçe eser ve şiir sayısı artmış ve tasavvufi-ahlaki konu özelliklerini korunmuştur. Birinci [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) beylikleri döneminde [Kırşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C5%9Fehir_%28il%29) bazı şairlerin yetiştiği [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) kültür ve geleneklerinin yaşatıldığı bir kültür merkezi olarak kabul edilmektedir. Bu dönemde [Hoca Dehhani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hoca_Dehh%C3%A2n%C3%AE), [Aşık Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1k_Pa%C5%9Fa), [Gülşehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCl%C5%9Fehr%C3%AE), [Şeyyad Hamza](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyyad_Hamza), [Şeyhoğlu Mustafa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyho%C4%9Flu_Mustafa), [Kadı Burhaneddin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kad%C4%B1_Burh%C3%A2neddin) ve [Seyyid Nesimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nes%C3%AEm%C3%AE) şair ve yazarlar yaşamıştır. **15. yüzyıl**da Klasik [Türk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1)nın temeli atılmıştır. Bu dönem [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1)nin oldukça geliştiği ve yeni ekollerin girdiği bir dönem olarak kabul edilmektedir. [Hüseyin Baykara](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Baykara) ve [Ali Şir Nevai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C5%9E%C3%AEr_Neva%C3%AE) [Türk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1) ve [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)nin gelişmesine büyük katkı yapmıştır. [Şeyhi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%AE), [Ahmet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Pa%C5%9Fa), [Sinan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sinan_Pa%C5%9Fa) divan edebiyatında; [Eşrefoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C5%9Frefo%C4%9Flu_R%C3%BBm%C3%AE) ve [Kaygusuz Abdal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaygusuz_Abdal) ise halk edebiyatında önemli isimler olarak kabul görülür. **16. yüzyıl**da klasik üslup şairler ve yazarlar tarafından sıklıkla kullanılmış ve gelişmiştir. [Kaside](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaside), [gazel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazel), [kıt'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1t%27a), [müstezat](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCstezat), [tuyug](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuyu%C4%9F), [rübai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rubai), [musammat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musammat), [mesnevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesnevi) gibi alanlarda önemli eserler verilmiştir. Nesirdeki gelişme ise ancak bu dönemde gerçekleşebilmiştir. [Fuzuli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuz%C3%BBl%C3%AE), [Baki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baki), [Zati](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%A2t%C3%AE), [Hayali Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hay%C3%A2l%C3%AE_Bey), [Bağdatlı Ruhi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdatl%C4%B1_R%C3%BBh%C3%AE), [Taşlıcalı Yahya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fl%C4%B1cal%C4%B1_Yahya) divan edebiyatında; [Pir Sultan Abdal](https://turkipedia.org/tr/wiki/P%C3%AEr_Sultan_Abdal) ve [Köroğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6ro%C4%9Flu) ise halk edebiyatında önemli ustalar olarak kabul edilir. Bu dönem klasik üslubun olgunluk çağı olarak tanımlanır. **17-18. yüzyıl**da oluşan siyasi istikrarsızlık edebiyat ortamınada yansımıştır. Bu dönemde [hiciv](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hiciv) ve hezel alanında eserler artmış ve dönemin sosyokültürel sorunlarından dolayı müstehcen olacak yönde değişiklik göstermiştir. Şairler geleneksel divan üslubunu uygun görmemeye başlamaları divan edebiyatında değişime yol açmıştır. Ses esasına dayalı açık ve doğal bir anlatım, mahalle tasvirleri ve halk yaşantısı bu değişimlere örnek gösterilir. Bu yüzyıllarda önemli şair ve yazarlar divan edebiyatında [Nef'i](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nef%27%C3%AE), [Nabi](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2b%C3%AE), [Neşati](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ne%C5%9F%C3%A2t%C3%AE) (17. yy.), Atayi, Sabit, [Nedim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ned%C3%AEm) ve [Şeyh Galib](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Galip) (18. yy.); halk edebiyatında ise [Aşık Ömer](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%82%C5%9F%C4%B1k_%C3%96mer) ve [Karacaoğlan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karacao%C4%9Flan) önemli ve son temsilcilerdir. Dönemde yayınlanmış en ünlü eser [Evliya Çelebi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evliya_%C3%87elebi)'nin seyahatnamesidir. Sanat bakımından batı uygarlığına yöneliş gittikçe hızlanmış, [Şeyh Galib](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh_Galip)'den sonra Divan edebiyatı tercih edilmemeye ve yeni edebi akımlar çıkmaya başlamıştır.[^29] ### Batılılaşma dönemi ve Modern Türk edebiyatı #### I. Tanzimat (1860-1876) 1860'dan sonra batılılaşma hareketlerinin güçlenmesi edebiyat dahil birçok alana etki etmiştir. Şiir, roman, tiyatro ve gazetecilik alanında büyük gelişmeler kaydedilmiştir. Geleneksel edebiyattan ilk uzaklaşma [İbrahim Şinasi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Ein%C3%A2si)'nin çalışmaları ile ile başlamıştır. [Mustafa Reşid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Re%C5%9Fid_Pa%C5%9Fa)'nın tavsiyesi üzerine [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris) şehrinde maliye tahsili yaparken bir yandan da edebiyatla ilgilenmiş, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a geri döndüğünde ise [Fransız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zlar)üslubunu ve şiirlerini [*Tercüme-i Manzume*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terc%C3%BCme-i_Manzume) adında yayımlamıştır. Daha sonraları [Ziya Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziy%C3%A2_Pa%C5%9Fa) ve [Namık Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2m%C4%B1k_Kemal) dil, söyleyiş ve biçim bakımında geleneksel şiirden kopmuşlar ve yeni harekete dahil olmuşlardır. Şiir ve kurgusal hikâyelerde klasik aşk teması yerine [Fransız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zlar) tipi yeni temaya uygun vokabüler de benimsenmiştir. [Hece ölçüsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hece_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC) aydınlar tarafından daha çok kullanılmaya başlanmışsa da [aruz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aruz_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC) yaygın ve kabul edilen bir şiir ölçüsü olarak kalmaya devam etmiştir. Batılı roman çevirileri daha sonradan yerli romanlara referans eser olmuştur. İlk batılı roman çevirisi [Yusuf Kamil Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_K%C3%A2mil_Pa%C5%9Fa)'nın [*(Tercüme-i) Telemak*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Les_Aventures_de_T%C3%A9l%C3%A9maque) (1862) adlı eserdir. İçerik bakımından anlaşılmayan yönleri göz ardı edilmiş ve fazlasıyla rağbet görmüştür. Divan edebiyatındaki kuralcı ve ortak olaylar içeren manzum üslubu bırakılmış ve romanlara rağbet gösterilmiştir. İlk yerli roman [Şemsettin Sami](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eemseddin_S%C3%A2mi) tarafından yazılan [''Taaşşukı Talat ve Fitnat''](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taa%C5%9F%C5%9Fuk-%C4%B1_Talat_ve_Fitnat) adlı eserdir. Bu dönemde [Namık Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2m%C4%B1k_Kemal)'in [*İntibah*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ntibah) eseri ilk edebi roman kabul edilmektedir. [Namık Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2m%C4%B1k_Kemal), [Ziya Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziy%C3%A2_Pa%C5%9Fa), [Ahmet Vefik Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Vefik_Pa%C5%9Fa), [Şemsettin Sami](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eemseddin_S%C3%A2mi), [Ahmet Cevdet Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Cevdet_Pa%C5%9Fa) ve [Ahmet Mithat Efendi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Midhat) dönemin etkili yazarlarındandır. #### II. Tanzimat (1876-1895) [Recaizade Mahmut Ekrem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Recaizade_Mahmud_Ekrem) ve [Abdülhak Hamit Tarhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClhak_H%C3%A2mit_Tarhan) toplumsal konulardan çok mistisizm, ölüm-yaşam, tanrı-ruh, varoluşun özellikleri ve sonu gibi konulara yer vermesi bir ayrışma oluşturmuştur ve [realizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Realizm_%28edebiyat%29), [romantizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romantizm) ve [natüralizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nat%C3%BCralizm) gibi akımlar benimsenmiştir. I. Tanzimat'a göre aruz ve ağır dile daha çok önem gösterilmiştir. [Nabizade Nazım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nabiz%C3%A2de_N%C3%A2z%C4%B1m) ([*Karabibik*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karabibik) ve *Zehra*), [Recaizade Mahmut Ekrem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Recaizade_Mahmud_Ekrem) ([*Araba Sevdası*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Araba_Sevdas%C4%B1)) ve[Samipaşazade Sezai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samipa%C5%9Fazade_Sezai) ([*Sergüzeşt*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serg%C3%BCze%C5%9Ft)) dönemin önemli yazar ve şairleridir. Bu dönemde Avrupai edebiyat tarzı temel kazanmıştır ve güçlenmiştir. #### Servet-i Fünun dönemi (1896-1901) Servet-i Fünun'u meydana getirenler arasında [Tevfik Fikret](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tevfik_Fikret), [Cenab Şahabeddin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cenap_%C5%9Eahabettin), [Hüseyin Siyret](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Siret_%C3%96zsever), [Hüseyin Suat](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Suat_Yal%C3%A7%C4%B1n), [Ali Ekrem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Ekrem_Bolay%C4%B1r), [Ahmet Reşit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Re%C5%9Fit_Rey), [Süleyman Nazıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleyman_Nazif), [Halid Rıza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil_R%C4%B1za_Ulut%C3%BCrk) ve [Mehmet Rauf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Rauf) yer alır. 1891'de kurulan fen bilimleri odaklı bu dergi Tevfik Fikret'in yazı işleri müdürlüğüne gelmesinden sonra edebiyat ve sanat dergisi haline gelmeye başladı. Dergi ve getirdiği edebi akım 1901 yılında edebiyatçıların ayrılması ve açılan davalar sebebiyle tekrar fen dergisi haline gelmiştir.[^30] ## Dil Türkiye Türkçesi, [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)nin [Oğuzca](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu) grubuna mensuptur. [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye), [Kıbrıs Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1br%C4%B1s_Cumhuriyeti) ve [Kuzey Kıbrıs](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_K%C4%B1br%C4%B1s_T%C3%BCrk_Cumhuriyeti)'ta ulusal resmî dil statüsüne sahiptir. Yaklaşık 83 milyon konuşuru ile dünyada en çok konuşulan 16. dildir. [^1]: Öney, Gönül. Anadolu Selçuklu mimari süslemesi ve el sanatları: maden sanatı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1992. [^2]: Ayverdi, Ekrem Hakki. Osmanli mimarisi ilk 250 senenin. Baha Matbaasi, 1966. [^3]: Yaşar, Fatma Tunç. The Ottoman Capital in the Making: The Reconstruction of Constantinople in the Fifteenth Century. 1 Eylül 2005, s. 763-774. [^4]: Yıldız, Ülkü. Son dönem Osmanlı mimari anlayışının sosyal yapıya ve mimarlık kurumuna etkileri. 2018. [^5]: Sağsöz, Ayşe. 1938-1960 Yılları Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Mimarlığı. 1 Ocak 2014, s. 941-941. [^6]: ELMALI ŞEN, Derya. 1960-80 Cumhuriyet Dönemi Türk Mimarlığı. 1 Ocak 2014, s. 541-541. [^7]: Onaran, Âlim Şerif. Türk sineması. Kitle Yayıncılık, 1994. [^8]: Scognamillo, Giovanni. Türk sinema tarihi. Metis Yayınları, 1987. [^9]: Türkiye'de Sinema. [^10]: Budak, Ogün Atilla. Türk müziğinin kökeni-gelişimi. Phoenix, 2006. [^11]: Ögel, Bahaeddin. Türk kültür tarihine giriş: Göktürklerden Osmanlılara. Kültür Bakanlığı, 1978. [^12]: Vertkov, k a. Атлас Музыкальных Инструментов Народов СССР. [By] К. Вертков, Г. Благодатов, Э. Язовицкая. [With Plates and Musical Examples.].. 1963. [^13]: Budak, Ogün Atilla. Türk müziğinin kökeni-gelişimi. Phoenix, 2006. [^14]: Kafesoğlu, İbrahim. Türk Milli Kültürü. Ötüken Neşriyat A.Ş., s. 257-258. [^15]: Yücel, Haluk. Türk Halk Müziği üzerine Bir İnceleme. 2011. [^16]: Uslu, Recep. Yusuf Kırşehri Mevlevi’nin Türk Müzik Tarihindeki Yeri: Yeni Sistemcilerin Kurucusu Müzik Teorisyeni. 1 Ocak 2017, s. 655-679. [^17]: Müzik: Osmanlı müzik kültürü. Kültür ve Turizm Bakanlığı Türkiye Kültür Portalı Projesi. [^18]: Taşdelen, Merve Münteha. Osmanlı'da Musiki Sanatı. 1 Ocak 2019. [^19]: Berker, Ercümend. Türk Musikisinde Dönemler. 6 Ocak 1985, s. 147-168. [^20]: Berker, Ercümend. Türk Musikisinde Dönemler. 6 Ocak 1985, s. 147-168. [^21]: Arat, Reşit Rahmeti. Eski Türk şiiri. Türk Tarih Kurumu Basımevi., 1965. [^22]: Türk ansiklopedisi 3. cilt. MEB, 1964, s. 899. [^23]: Divanü Lûgat-it-türk tercümesi: cilt 3. T.D.K., 1998. [^24]: Kuzey Hanedanlar Tarihi. [^25]: Zhou Book. [^26]: Die Legende von Oghuz Qaghan. [^27]: Ögel, Bahaeddin. Türk mitolojisi. Milli Egitim Basimevi, 1971. [^28]: Üstüner, Dr Kaplan. XIV. ve XV. YÜZYIL DİVANLARINDA TASAVVUF. 1 Temmuz 2008, s. 271-294. [^29]: Eski Türk edebiyatı : el kitabı. [Garfiker Yay.], 2006, s. 74-189. [^30]: Akyüz, Kenan. Modern Türk Edebiyatının ana çizgileri: 1860-1923. MAS Matbaacılık, 1982.