# Türk göçleri > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_g%C3%B6%C3%A7leri > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Türk göçleri, https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_g%C3%B6%C3%A7leri (CC-BY-SA-4.0) **Türk göçleri**, [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) boylarının ve [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)nin 6. ve 11. yüzyıllar arasında [Avrasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrasya)'daki yayılma sürecini ifade etmektedir. 6. yüzyılda [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler), şimdiki [Moğolistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folistan)'da bulunan [Cücenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCcenler)'i devirip her yöne genişleyerek [Avrasya bozkırları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrasya_stepleri)na Türk kültürünü yaydılar. [Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) 8. yüzyılda sona ermesine rağmen, [Uygur Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygur_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Karahan Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahanl%C4%B1lar), [Hazarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazarlar) ve [Kumanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanlar) gibi çok sayıda Türk hanlıkları yer almaya devam etti. Bazı Türkler sonunda [Karahoca (Gaochang)](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahoca_Uygur_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Kansu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kansu_Uygur_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) [Uygurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar)ı gibi yerleşik hayata geçiş yaptı. [Selçuklu Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) 11. yüzyıldan itibaren [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'ya yerleşerek burada kalıcı Türk yerleşimi ve varlığını ve sonunda [Anadolu Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)nin oluşmasını sağladı. Büyük Türk nüfusa sahip modern milletler arasında [Kırgızistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zistan), [Türkmenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenistan), [Özbekistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekistan) ve [Kazakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan) bulunmaktadır. Ayrıca Türk nüfusu, [Çuvaşya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87uva%C5%9Fistan), [Başkurdistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkurdistan), [Tataristan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tataristan), [Kırımlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarlar%C4%B1), [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'deki [Uygurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar) ve [Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sibirya)'daki [Yakutistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yakutistan) gibi diğer ülkelerde de mevcuttur. ## Köken ![Avrupalı yazarlar tarafından görüldüğü şekliyle MS 450 civarında Hun İmparatorluğu. Yıldız, göçebe Hunların, dağlık bir bölgede bir tür bozkır ülkesi olan Macar ovasında kamp için seçtikleri yeri işaretler.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/43/Huns_empire.png) *Avrupalı yazarlar tarafından görüldüğü şekliyle MS 450 civarında Hun İmparatorluğu. Yıldız, göçebe Hunların, dağlık bir bölgede bir tür bozkır ülkesi olan Macar ovasında kamp için seçtikleri yeri işaretler. (No machine-readable author provided. .:Ajvol:. assumed (based on copyright claims)., public-domain)* Türk halklarının anavatanları ve dillerinin kökeni ile ilgili öneriler, [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) bozkırlarından [Kuzeydoğu Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzeydo%C4%9Fu_Asya)'ya ([Mançurya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Man%C3%A7urya)) kadar geniş bir yelpazeye yayılmaktadır.[^1] Yunusbayev'e göre genetik kanıtlar, Güney Sibirya ve Moğolistan yakınlarındaki bölgenin Türk etnik kökeninin "İç Asya Anavatanı" olarak bir kökene işaret etmektedir.[^2] Benzer şekilde, Juha Janhunen, Roger Blench ve Matthew Spriggs gibi birkaç [dilbilimci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dilbilim), Moğolistan'ın erken Türk dilinin anavatanı olduğunu öne sürmektedir.[^3] Robbeets'e göre Türk halkı, bugünkü Güney Sibirya ve Moğolistan'dan günümüz [Mançurya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Man%C3%A7urya)sında bulunan Batı [Liao Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Liao_Nehri) Havzasına kadar uzanan bir bölgede yaşayan insanlardan gelmektedir.[^4] ### Hunlar [Hunlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hunlar), MS 4. ve 6. yüzyıllar arasında [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya), [Kafkaslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) ve [Doğu Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Avrupa)'da yaşayan [göçebe](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6%C3%A7ebelik) bir halktı. Dönemin Avrupalılarına göre, ilk olarak [Volga Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Volga)'nin doğusunda, o sırada [İskit](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0skitler)'in bir parçası olan bir bölgede yaşadıkları bildirildi; Hunların gelişi, [Hint-İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-%C4%B0ranl%C4%B1lar) halkı [Alanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alanlar)'ın batıya doğru göçüyle ilişkilidir. Hunlar genellikle bir Türk halkı olarak kabul edildi ve bazen [Hiung-nu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eyung-nu) ile ilişkilendirildi. Avrupa'da Hunlar zamanla Gotlar, Slavlar ve Alanlar gibi toplulukları bünyesine kattı. Hunlar okuma yazma bilmiyorlardı ([Prokopius](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prokopius)'a göre[^5]) ve Cermen, İran, Türk, bilinmezden ve bir karışımdan türetilen isimleri dışında[^6] onları tanımlayacak dilbilimsel hiçbir şey bırakmadılar.[^7] Örnek olarak, Ultinčur ve Alpilčur gibi -čor ile biten Türkçe isimler, -čoro ile biten [Peçenek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pe%C3%A7enekler) isimleri ve -čoro ile biten [Kırgız](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rg%C4%B1zlar) isimleri gibidir. [Utrigur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Utrigurlar) ve [Onogur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ono%C4%9Furlar) gibi -gur ile biten isimler ve Ultingir gibi -gir ile biten isimler aynı şekillerdeki Türkçe isimler gibidir. Hunların gerçek kimliği hâlâ tartışılmaktadır. Hunların kültürel oluşumuyla ilgili olarak, *Cambridge Ancient History of China* şöyle diyor: "MÖ 8. yüzyıldan başlayarak, İç Asya'da ata binen kırsal topluluklar ortaya çıktı ve savaşçı toplumların kökenini oluşturdu." Bunlar, [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'den [Moğolistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folistan)'a uzanan ve Yunanlar tarafından İskitler olarak bilinen "atlı kırsal halklar" kuşağının bir parçasıydı.[^8] ## Göktürk göçü (5.-8. yy.) ![Göktürk Kağanlığı (6. Yüzyıl)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/Gokturk_empire_at_its_greatest_extent.png) *Göktürk Kağanlığı (6. Yüzyıl) (Turk Bitig, CC-BY-SA-4.0)* ![Tang'ın Batı Türklerine seferi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a9/Conquest_of_Western_Turks.png) *Tang'ın Batı Türklerine seferi (SY, CC-BY-SA-4.0)* ### Tinlingler ve Türkler Türk veya Türküt'e ilk atıf, 6. yüzyıl Çin kaynaklarında *Tūjué* (突厥) olarak geçmektedir. [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)nin en eski kanıtı ve "Türk" ün bir isim olarak kullanılması, 8. yüzyılın başlarında Göktürkler'in [Orhun yazıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)ndan gelmektedir. 'Türk' dillerini konuşan pek çok grup, asla kendi kimlikleri için Türk ismini benimsemedi. Göktürk egemenliğine giren ve onun siyasi kültürünü ve ortak dilini benimseyen halklar arasında "Türk" adı her zaman tercih edilen kimlik değildi. Bu nedenle Türk, o dönemde bulunan tüm Türk halklarında kullanılmadı, sadece [Doğu Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na atıfta bulunurken, [Batı Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Tinlingler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiele) kendi kabile isimlerini kullandılar. Türk boylarının gemişlemesi ve dağılımı bir arada olmadı. Göktürk İmparatorluğu'nda [Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgarcas%C4%B1) gibi çevre Türk halkları ve hatta [Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu) ve [Karluklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatayca) gibi merkezi olanlar, göç eden tüccarlar, askerler ve kasaba halkıyla beraber kendi başlarına göç ettiler. Türk topluluklarının anavatanlarından ilk göçlerinin kesin tarihi bilinmemektedir. Daha sonra birçok devlete ve halka adını verecek olan, "Türk" olarak bilinen ilk devlet 6. yüzyıldaki Göktürklerdi. 439'da [Aşina](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fina) boyunun başı, halkını Lijian'dan (modern Zhelaizhai), konfederasyonlarına dahil olmak ve Çin'den korunmak için [Rouran](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCcenler)'a götürdü. Boy, ünlü metal demircilerden oluşuyordu ve bir miğfer gibi görünen bir dağ ocağının yanına yerleştiler, Türk/Tujue 突厥 adını da bu araziden aldılar. 546'da Ashina'nın lideri [Bumin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bumin), Rouran'ın Tiele isyanını bastırmasına yardım etti. Bumin, hizmeti için bir Rouran prensesi ile evlilik talep etti, ancak reddedildi ve ardından bağımsızlığını ilan etti. 551'de Bumin kendini Kağan ilan etti ve Batı Wei'den Prenses Changle ile evlendi. Daha sonra ertesi yıl Rouran Kağanlığı'na ciddi bir darbe indirdi, ancak kısa süre sonra öldü. Oğulları [İssik Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_%C4%B0ssik) ve [Mukan Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mukan), Rouran ile savaş vermeye devam etti ve 554'te onları bitirdi. 568'e gelindiğinde, toprakları, muhtemelen Rouran'la bir şekilde bağlantılı olan [Avarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avarlar)ın kaçtığı [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun sınırlarına ulaştı.[^9] 581'de [Taspar Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taspar) öldü ve Kağanlık, iki ayrı Türk fraksiyonuyla sonuçlanan bir iç savaşa girdi. Doğu Kağanlığı 630'da [Tang hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1) tarafından yenilirken, Batı Kağanlığı 657'de aynı şekilde Tang hanedanı tarafından düşürüldü. 682'de [İlteriş Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lteri%C5%9F_%28G%C3%B6kt%C3%BCrk_Ka%C4%9Fan%C4%B1%29), Tang'a isyan etti ve 744 yılında bir başka Türk devleti olan [Uygurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar)ın eline düşene kadar sürecek olan [İkinci Türk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nı kurdu. ### Bulgarlar ![7. yüzyılda Büyük Bulgar Hanlığı'nın düşüşünden sonra Bulgarların göçü.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Bulgarians_and_Slavs_VI-VII_century.png/1280px-Bulgarians_and_Slavs_VI-VII_century.png) *7. yüzyılda Büyük Bulgar Hanlığı'nın düşüşünden sonra Bulgarların göçü. (Kandi, public-domain)* [Bulgarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_Bulgarlar), Kuban bozkırlarına 5. yüzyıl içerisinde bir zaman diliminde yerleşti. 7. yüzyıla gelindiğinde, 635'te [Kubrat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kubrat) önderliğinde isyan edecekleri Avarların yönetimi altındaydılar. İsyandan önce Kubrat, [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ndan [Herakleios](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herakleios) ile ittifak yapmıştı ve 619'da vaftiz edildi. Kubrat 660'larda öldü ve toprakları oğulları arasında bölündü. Bunlardan ikisi [Hazarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazarlar) tarafından birleştirildi, biri [Pannonia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Panonya_%28eyalet%29)'ya yöneldi ve biri Bizanslıların tebası oldu. Pannonia'daki Bulgarlar, Pannonia Avarlarına karşı ayaklandılar ve 679'da [Selanik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selanik)'e göç ettiler, ardından burada [Birinci Bulgar İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Bulgar_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nu kurdular. ### Hazarlar [Hazarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazarlar)ın kökeni belirsizdir. Bazı kaynaklar, 555'ten önce batıya göç eden Uygurların bir parçası olduklarını söylemektedir. [El-Mesûdî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mes%C3%BBd%C3%AE)'ye göre, Hazarlara Türkçede [Sabirler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sabirler) denmekteydi.[Hudûd el-âlem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hud%C3%BBd_el-%C3%A2lem), Hazar kralının Ashina olarak yorumlanan Ansa'dan geldiğini söylediğinden, bazıları Hazarların [Batı Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın sondan bir önceki hükümdarı [Ériş Kül Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%89ri%C5%9F_K%C3%BCl) tarafından kurulduğuna inanıyor. 7. yüzyılın ortalarında Hazarlar, [Emeviler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emev%C3%AEler)le sürekli savaştıkları [Kuzey Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya)'da bulunuyordu. ### Kırgızlar [*Tang Kitabı*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Kitab%C4%B1) içeriğine göre [Yenisey Kırgızları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenisey_K%C4%B1rg%C4%B1zlar%C4%B1) uzun boylu, kızıl saçlı, mavi gözlü ve kırmızı yüzlere sahipti. Ayrıca Kırgız kadınların sayıca erkeklerden daha fazla olduğunu, hem erkek hem de kadınların dövme yaptıklarını ve Türklere verdikleri silahları yaptıklarını, tarım yaptıklarını ama meyve yetiştirmediklerini belirtmektedir. Kırgızlar, [Baykal Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baykal_G%C3%B6l%C3%BC)'nün batısında ve [Karluklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karluklar)'ın doğusunda yaşıyordu. *Sui Kitabı*içerisinde yazılanlara göre, Kırgızlar, [Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın hakimiyetiyle uğraştılar. Uygurlar da Kırgızlara karşı savaş açtı ve Uygurların tekelinde olan Çin ticaretinden kesti. Sonuç olarak Kırgızlar [Tibetliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tibetliler), [Araplar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Araplar) ve Karluklar gibi diğer ticaret kanallarına yöneldi. 820'den itibaren Kırgızlar, Uygurlar'ın dağıtıldığı 840 yılına kadar Uygurlarla sürekli savaş halindeydi. Kırgızlar Uygur topraklarının bir kısmını işgal etmeyi başardıysa da, etraflarındaki jeopolitik durum üzerinde büyük bir etki sağlayamadılar. Çinliler, bazı unvanlar vermek dışında Kırgızlar ile bir iletişimde bulunmadılar ve Uygurlar artık iktidarda olmadığından, Kırgızlarla ilişkilerini sürdürmek için artık bir neden kalmadığını düşündüler. Kırgızlar, doğudaki Uygurların eski topraklarını işgal etmekle ilgilenmediler ve 924 yılına gelindiğinde, [Hitaylar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kitanlar) eski Uygur Kağanlığı başkenti [Ötüken](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96t%C3%BCken)'i işgal etti. ### Türgişler 699'da Türkeş hükümdarı [Üç Elig Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9C%C3%A7_Elik_Ka%C4%9Fan), [Taşkent](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C3%A7)'ten [Beşbalık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Be%C5%9Fbal%C4%B1k)'a uzanan bir kağanlık kurdu. Üç Elig kağan ve ardından oğlu [Sakla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakla_Ka%C4%9Fan), yeniden kurulan [Türk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın Türkeşleri savaşta yenilgiye uğrattığı 711'e kadar [Tang Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tang_Hanedan%C4%B1)na ve Türk müttefiklerine karşı savaştı. Turkeşlerden geriye kalanlar, [Suluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suluk_%C3%87or) komutasında [Yedisu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yedisu_b%C3%B6lgesi)'da yeniden yerleştiler ve devlet kurdular. Suluk, 737 yılında [Emevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emev%C3%AEler) tarafından yenildikten sonra astlarından birisi tarafından öldürüldü. Tang hanedanı, Türkeş bölgesini istila etmek için durumdan yararlandı ve [Suyab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suyab) şehrini ele geçirdi. 760'larda [Karluklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karluklar), Türkeşleri bölgeden kovdular. ### Karluklar ![1006 yılında Karahanlılar.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b8/Kara-Khanid_Khanate.png) *1006 yılında Karahanlılar. (SY, CC-BY-SA-4.0)* Adlarını "kar" kelimesinden alan Karluklar, 7. yüzyılın başlarında [Toharistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baktriya) bölgesine göç ettiler. 744'te, [İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nı devirilmesini sağlayarak [Uygur Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygur_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın yükselişine katkı sağladılar, ancak Uygurlarla olan anlaşmazlıklar onları daha batıya, [Yedisu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yedisu_b%C3%B6lgesi)'ya göç etmeye zorladı. 766'da [Türkeşler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrke%C5%9F_Devleti)'i kovarak Batı Türk başkenti [Suyab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suyab)'ı ele geçirdiler. 9. yüzyılda Karluklar arasında [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) yayılmaya başladı. 10. yüzyılda [Hudûd el-âlem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hud%C3%BBd_el-%C3%A2lem)'de yazılanlara göre, Karluklar tarım, sürüler ve avcılıkla uğraşan, hoş ve medeni insanlardı. [El-Mesûdî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mes%C3%BBd%C3%AE), Karlukları Türkler arasında en güzel insanlar olarak görüyordu, uzun boylu ve efendi görünümlüydüler. 11. yüzyıla gelindiğinde, nüfuslarına hatırı sayılır miktarda [Soğdialı](https://turkipedia.org/tr/wiki/So%C4%9Fdya) katıldı, bu da [Kâşgarlı Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud)'a göre, dilin telafuzunun bozulmasına neden oldu. 9. yüzyılda Karluklar, [Çiğil](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87i%C4%9Fil)ler ve [Yağma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C4%9Fma)lar bir araya gelerek, [Karahanlı Devletini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahanl%C4%B1lar) kurdular, ancak yeni yönetimin liderliğini Karlukların mı yoksa Yağmaların mı üstlendiği günümüzde hala belli değildir. ### Peçenekler *Sui Kitabına* göre Peçenekler, modern [Kazakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan) ve [Kuzey Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya) bozkırlarında [Tiele](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiele)ler ile beraber, [Onogurlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ono%C4%9Furlar) ve [Alanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alanlar)'a komşu olarak yaşıyorlardı. 8. yüzyılda yazılmış bir [Uygur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Uygur_T%C3%BCrk%C3%A7esi) raporunun Tibetçe tercümesinde, Peçenekler'in [Eftalit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak_Hun_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)ler ile savaştığı yazmaktadır. Peçenekler, muhtemelen [Kanglılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kangl%C4%B1lar) ile akrabaydı. 9. yüzyılın sonlarında, [Hazarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazarlar)la yaptıkları çatışmalar, Peçenekleri [Pontus bozkırları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz-Hazar_stepleri)na sürükledi. 10. yüzyılda, komşularının kontrolünü ellerinde tutabilmek için Peçeneklere bağlı olan [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile yoğun etkileşimleri bulunmaktaydı. Bizans ve Müslüman kaynakları, Peçenekler'in bir liderlik makamı olduğunu, ancak bunun babadan oğula geçmediğini doğrulamaktadır. 10. yüzyılda, Peçenekler [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiev_Knezli%C4%9Fi)la askeri çatışmaya girdi ve 11. yüzyılın başlarında [Oğuz Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar) ile yaptıkları askeri çatışmalar onları [Tuna nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna)nden batıya, Bizans topraklarına doğru sürdü. ## Uygur göçü (8.-9. yy.) ### Oğuzlar ![Oğuz Yabgu Devleti, 8. yy](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/40/AD_750OguzYabgu.png) *Oğuz Yabgu Devleti, 8. yy (Оғыз\_даласы.png : Adaykz / derivative work: Barefact ( talk ), CC-BY-SA-3.0)* Oğuz adı, pek çok Türk topluluğu için ortak bir isimlendirmedir. Bu durum bazı durumlarda kafa karışıklığına neden olmuştur. Örneğin, dokuz yerine on iki kabile olmasına rağmen Oğuz hükümdarına Tokuz (Dokuz) Kağan denmekteydi. Oğuz Türklerinin doğrudan Tokuz Oğuz soyundan gelip gelmediği kesin değildir. Bir noktada Tokuz'un doğrudan önderliği altında olmuş olabilirler, ancak 11. yüzyılda Oğuzlar dilsel olarak [Kıpçaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7aklar) ve [Karahanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahanl%C4%B1lar) gibi komşularından çoktan ayrılmıştı. Oğuzların batıya doğru olan göçü, [İkinci Doğu Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın düşüşü ve 744'te [Uygur Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygur_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın yükselişi ile başladı. Uygur yönetimi altında Oğuz lideri "[Yabgu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yabgu) (𐰖𐰉𐰍𐰆)" unvanını aldı. 9. yüzyılda Müslüman metinlerinde yer aldıklarında, aynı başlık kullanılarak tanımlandılar. Oğuzlar bozkırda [Peçenekler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pe%C3%A7enekler), [Halaçlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hala%C3%A7lar), [Çarukluğ](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87aruklu%C4%9F_boyu) ve [Hazarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazarlar) ile bir dizi savaşa girdi. Galip gelmelerinin ardından [Oğuz Yabgu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_Yabgulu%C4%9Fu)'ni kurdular. Oğuzlar, Müslüman metinlerde kaydedildiği gibi 10. yüzyıl boyunca Peçenekler ve Hazarlar ile sürekli çatışma içindeydiler, ancak zaman zaman da işbirliği yaptılar. Bir keresinde Hazarlar, [Alanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alanlar)'ın saldırısına karşı savaşmak için Oğuzlar ile anlaştılar. 965'te Oğuzlar, Hazarlara yönelik yapılan bir saldırıda [Roslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar_%28tarih%C3%AE_halk%29)'ın yanına katıldı. 985'te [İdil Bulgarları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti)'na saldırmak için tekrar Ruslar ile işbirliği yaptılar. Oğuz Yabgu Devleti'nin merkezi bir liderliği yoktu ve Yabgu'nun tüm Oğuz halkını temsil ettiğine dair bir kanıt bulunmamaktadır. 10. yüzyılda, bazı Oğuzlar şehirlere yerleşerek [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) olmaya başladı, ancak birçok kabile [Tengricilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tengricilik) inancını takip etmeye devam etti. ### Kumanlar ve Kıpçaklar [Kumanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanlar) ve [Kıpçaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7aklar)ın ilişkisi ve kökenleri belirsizdir. Bazen farklı isimlerle tek bir topluluk olarak kabul edilirler: Batı'da Kumanlar, Doğu'da Kıpçaklar olarak adlandırılırlar. Oldukları yere daha doğudan gelmişlerdir. En eski kaynak, Türk-Kıpçak'tan bahseden [Uygur Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygur_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'ndan [Bayan Çor Kağan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayan_%C3%87or_Ka%C4%9Fan)'ın bir yazıtı olarak gösterilir. Söz konusu yazıtta Türk-Kıpçak'lardan bahseder. [İlhanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lhanl%C4%B1lar)'da çok sonraları yazan [Reşîdüddîn Fazlullah-ı Hemedânî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C5%9F%C3%AEd%C3%BCdd%C3%AEn_Fazlullah-%C4%B1_Hemed%C3%A2n%C3%AE)'ye göre Kıpçak, "içi boş çürümüş ağaç" anlamına gelen Türkçe bir kelimeden türetilmiştir. Kuman, "soluk" veya "sarı" anlamına gelen Türkçe *qun* kelimesinden türetilmiş olma ihtimali vardır. Bazı bilginler Kuman Kıpçaklarını [Kanglılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kangl%C4%B1lar)la ilişkilendirir. Kıpçaklardan daha sonra 9. yüzyılda, onları [Dokuz Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dokuz_O%C4%9Fuzlar)ının yanına yerleştiren [İbn Hurdâzbih](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn_Hurd%C3%A2zbih) tarafından bahsedilmiş, [Birûni](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%AEr%C3%BBn%C3%AE) ise Qun'un onların daha doğusunda olduğunu iddia etmiştir. ### Kimekler 9. yüzyılın ortalarında, [Kimekler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kimekler) doğuda [Balkaş Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balka%C5%9F_G%C3%B6l%C3%BC)'nden batıda [Aral Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aral_G%C3%B6l%C3%BC)'ne kadar uzanan kuzey bozkırlarında ortaya çıktı. Aslen Çin askeri unvanı "Dudu"dan türetilen "Shad Tutuk" unvanına sahip olan küçük bir kabileydiler, ancak Uygur Kağanlığı'ndan kalanlar 840'ta onların eline geçtiğinde bunun yerine "Yabgu" unvanını kullanmaya başladılar. 10. yüzyılın başlarında Kimekler, [Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar) ile aralarındaki [Ural Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ural_Nehri)'ni sınır olarak kullandı. 10. yüzyılda yazılan [Hudûd el-âlem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hud%C3%BBd_el-%C3%A2lem)'e göre Kimekler Kağan unvanını kullanmışlardır. Türk halkları arasında yerleşik medeniyetten en uzak olanlar onlardı ve kendi topraklarında tek bir kasaba vardı. 11. yüzyılda Kimekler, Kumanlar tarafından yerlerinden edildi. [^1]: Yunusbayev, Bayazit. The Genetic Legacy of the Expansion of Turkic-Speaking Nomads across Eurasia. PLOS Genetics, 21 Nisan 2015, s. e1005068. [^2]: Yunusbayev, Bayazit. The Genetic Legacy of the Expansion of Turkic-Speaking Nomads across Eurasia. PLOS Genetics, 21 Nisan 2015, s. e1005068. [^3]: Blench, Roger. Archaeology and Language II: Archaeological Data and Linguistic Hypotheses. Routledge, 2 Eylül 2003. [^4]: Transeurasian theory: A case of farming/language dispersal. ResearchGate. [^5]: Maenchen-Helfen (1973) s. 376. [^6]: Maenchen-Helfen (1973) s. 376. [^7]: Maenchen-Helfen (1973) ss. 441–442. [^8]: Di Cosmo, Nicola. The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 B.C. Cambridge University Press, 1999, s. 886. [^9]: Gao Yang, "The Origin of the Turks and the Turkish Khanate", X. Türk Tarih Kongresi: Ankara 22 – 26 Eylül 1986, Kongreye Sunulan Bildiriler, V. Cilt, Türk Tarih Kurumu, 1991, s. 731.