# Türk Kurtuluş Savaşı sırasında katliamlar > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_s%C4%B1ras%C4%B1nda_katliamlar > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Türk Kurtuluş Savaşı sırasında katliamlar, https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_s%C4%B1ras%C4%B1nda_katliamlar (CC-BY-SA-4.0) [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) boyunca, hem [Anadolu Hareketi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Hareketi) hem de [İtilaf Devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0tilaf_Devletleri) sorumluluğunda, [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler), [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum) ve [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) sivillere yönelik birçok katliam gerçekleşti. ## Türklerin Rum ve Ermeni katliamları ![Ermeni siviller Türk kuvvetleri tarafından ele geçirilmesinden sonra Kars'ı terk ediyor](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c2/Armenians_fleeing_Kars.jpg) *Ermeni siviller Türk kuvvetleri tarafından ele geçirilmesinden sonra Kars'ı terk ediyor (en:User:Aivazovsky, public-domain)* Rudolph Rummel'e göre 1919-1922 yılları arasında, 264.000 Rum[^1] ve 60.000-250.000[^2][^3] Ermeni öldürüldü. İngiliz tarihçi ve gazeteci [Arnold J. Toynbee](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnold_Joseph_Toynbee), bölgeyi gezdiğinde "sonuna kadar yakılmış" Rum köyleri gördüğünü rapor etti. Savaş boyunca [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1) ve [Rum Kırımlarının](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1) sorumluları arasında ciddi bir devamlılık vardı. Sivas valisi Ebubekir Hazim Tepeyran, 1919'da "katliamların onları rapor etmeye dayanamayacağı kadar korkunç olduğunu" söyledi. Tepeyran ayrıca 1921 yılında [Nurettin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakall%C4%B1_Nureddin_Pa%C5%9Fa) komutasında 11,181 Rum'un öldürüldüğünü rapor etti. [Taner Akçam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taner_Ak%C3%A7am)'ın söylediğine göre, [Nurettin Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sakall%C4%B1_Nureddin_Pa%C5%9Fa) Anadolu'da kalan bütün Rum ve Ermeni nüfusunu öldürmeyi önerdi ancak Mustafa Kemal tarafından reddedildi. [Maraş Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mara%C5%9F_Muharebesi) ve sonrasında; Fransız işgalini destekleyenlerle Fransız lejyonu olarak savaşan Ermeniler öldürülmüştür.[^4] Dönemin Amerikan ve İngiliz gazetelerinde çıkan haberlerde; Fransız raporlarına göre 5.000 civarı Ermeni'nin öldürüldüğü yazılmaktadır.[^5] 18 Ağustos 1920'de, 5.000 Hristiyan, Türkler tarafından öldürüldü.[^6] 25 Şubat 1922'de, Pontus bölgesinde 24 Rum köyü yakıldı.[^7] Belfast News Letter'ın haberine göre 1922'nin ilk aylarında, ilerleyen Türk birlikleri tarafından 10.000 Rum öldürüldü.[^8][^9] Eylül 1922'de, birkaç çocuk hariç [Cunda Adası'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cunda) bütün Rum nüfusu, yani yüzlerce kişi öldürüldü.[^10] ![1922 İzmir Yangını'nın Yunan kurbanları](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d5/Smyrna-massacre_greeks-killed_line.jpg) *1922 İzmir Yangını'nın Yunan kurbanları (public-domain)* 9 Eylül 1922'de, [Türk ordusu İzmir'e girip](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir%27in_Kurtulu%C5%9Fu); şehri Yunan işgalinden kurtardı. Olayları büyük ölçüde düzensizlik takip etti. Yerel halk ve askerler tarafından, [Yunan işgali](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Bat%C4%B1_Cephesi)ni desteklemiş[^11][^12] olan Hristiyanlara, Rumlara ve az sayıdaki Türklere[^13] karşı saldırılar gerçekleştirildi. Öldürülen Rumlar arasında Yunan işgalini destekleyen [Türk düşmanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_kar%C5%9F%C4%B1tl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) [Hrisostomos Kalafatis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hrisostomos_Kalafatis) de bulunmaktaydı.[^14] 13 Eylül'de başlayan [1922 İzmir Yangını](https://turkipedia.org/tr/wiki/1922_%C4%B0zmir_Yang%C4%B1n%C4%B1) ile şehrin Hristiyan kısmı başta olmak üzere şehir büyük hasar gördü. Yangın ve katliamlar sonucu, 2000 ila 100.000 Rum ve Ermeni öldü.[^15][^16][^17][^18] Genel olarak bu yangından Hristiyan tebaa etkilenmesine rağmen İzmir İtfaiye Şefi Paul Grescowich'in söylemleri[^19], ABD İstanbul Konsolos Yardımcısı James Loder Park'ın ifadeleri[^20] ve Amiral Bristol'un hazırladığı raporlarda geçen bilgilere göre yangının Rumlar ve Ermeniler tarafından çıkarıldığı belirtilmiştir. Ermeni ve Rum tanıklara göre ise Türkler tarafından çıkarıldığı belirtilmiştir. ## Yunanların Türk katliamları ![Yunan birliklerinin geri çekilirken yaktığı bir Türk köyünde sıhhiyeciler yaralıları taşıyor (Ağustos 1922).](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d2/After_Greek_atrocity_August_1922.jpg) *Yunan birliklerinin geri çekilirken yaktığı bir Türk köyünde sıhhiyeciler yaralıları taşıyor (Ağustos 1922). (NA, public-domain)* Justin McCarthy'ye göre Türk Bağımsızlık Savaşı boyunca 640,000 Türk sivil Yunan ordusu tarafından öldürüldü.[^21][^22] [14/15 Mayıs 1919 günü İzmir'in işgal edilmesinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmir%27in_%C4%B0%C5%9Fgali) sonra Yunan birlikleri şehrin Türk nüfusunun bir kısmını katletti.[^23] İtilaf Devletleri'nin kaynaklarına göre 15 Mayıs 1919 günü 300 ila 400 Türk öldürüldü.[^24][^25] Yunan ordusu Anadolu içlerine doğru ilerledikçe bölgede yaşayan Türkler katliamlar, tecavüzler ve yıkımla karşı karşıya kaldı.[^26] Bir Britanyalı askerî yetkili olan Harold Armstrong Yunan ordusunun İzmir'den Anadolu içlerine doğru ilerlerken sivilleri katlederek, yakarak, yağmalayarak ve tecavüz ederek gittiğini bildirdi.[^27][^28] Britanyalı tarihçi [Arnold J. Toynbee](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnold_Joseph_Toynbee), 15 Mayıs 1919 günü İzmir'in Yunanlar tarafından işgalinden sonra organize bir şekilde katliamların yürütüldüğünü yazdı. Toynbee, Yunanların [İzmit](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmit), [Yalova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yalova) ve [Gemlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gemlik) bölgelerinde yürüttüğü zulme tanıklık ettiğini ve söz konusun bölgelerde evlerin yağmalandığını ve yakıldığını belirtti.[^29] Marjorie Housepian'a göre Yunan işgali altındaki İzmir'de 4000 Müslüman idam edildi.[^30] [Menemen Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Menemen_Katliam%C4%B1)'nda 200 Türk sivil öldürüldü. Bir köyde Yunan ordusu köye zarar vermemeleri için 500 altın lira talep etti. Ödeme yapıldı, ancak köy yine de yakılıp yıkıldı.[^31] [Bergama Baskını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bergama_Bask%C4%B1n%C4%B1) sonucu, 80.000[^32]-100.000[^33] Türk sivil bölgeyi göç etmeye zorlandı. ![Savaş boyunca yakılan kasabalar](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/40/Burnt_down_Western_Anatolian_towns.png) *Savaş boyunca yakılan kasabalar (User:Cfsenel, CC-BY-SA-4.0)* birçok kaynağa göre, Yunan ordusu savaşın son kısmında Anadolu'dan çekilirken bir yakıp yıkma taktiği izledi. Ortadoğu tarihçisi [Sydney Nettleton Fisher](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sydney_Nettleton_Fisher)'a göre; "Geri çekilme sırasında Yunan ordusu bir yakıp yıkma taktiği izledi ve öfkelerini savunmasız Türk köylülerinden bilinen her yolda çıkardı." [Norman M. Naimark](https://turkipedia.org/tr/wiki/Norman_Naimark)'a göre,"Yunan geri çekilişi yerel halk için işgalden daha yıkıcıydı".James Loder Park, dönemin İstanbul ABD Konsolos yardımcısı, Yunanların Anadolu'yu boşaltmasından hemen sonra bölgeyi gezdi ve İzmir'i çevreleyen, gezdiği yerlerdeki durumu ve [1922 Manisa yangını](https://turkipedia.org/tr/wiki/1922_Manisa_yang%C4%B1n%C4%B1) gibi olayları rapor etti.[^34] Kinross'a göre, "Bölgedeki kasabaların çoğu harabeye dönmüştü. [Uşak'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/U%C5%9Fak) üçte biri artık yoktu. [Alaşehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ala%C5%9Fehir), yamaçları tahrif eden karanlık bir kavrulmuş boşluktan başka bir şey değildi. Köyün ardına köy, Yunan askerleri tarafından kül yığını haline getirildi. Tarihi kutsal şehir [Manisa'daki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Manisa) 18,000 binadan sadece 500'ü ayakta kaldı." ![Yalova Katliamı sırasında Narlı köyünde öldürülmüş yaşlı bir adam.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/40/Old_man_murdered_Narli_village.png) *Yalova Katliamı sırasında Narlı köyünde öldürülmüş yaşlı bir adam. (Allied commission, public-domain)* ![Yalova Katliamı'nda yakılmış kasabaların haritası](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/45/Burned_villages_in_Yalova_Peninsula..png) *Yalova Katliamı'nda yakılmış kasabaların haritası (Penceredos, CC-BY-SA-3.0)* Ölüm sayısı açısından Türklere yönelik en büyük katliam olan [Yalova Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yalova_Katliam%C4%B1)'nda [Ermeniler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler)in, [Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rum)ların ve [Çerkesler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesler)in,[^35] Yunan ordusu ile işbirliği yaptığı görüldü. [Orhangazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhangazi), [Yenişehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C5%9Fehir%2C_Bursa) ve [Armutlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Armutlu) katliam sırasında yakıldı. [Armutlu'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/Armutlu) kadınlar sistematik olarak tecavüze uğradı.[^36] [İstanbul Hükümeti'nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) hayatta kalanlar ile yaptığı bir soruşturma sonucu ölü, kayıp ve yaralı sayısı toplam 35 olarak belirlense de, diğer Osmanlı ve Türk belgeleri ölü sayısını 5,500-9,900 olarak tespit etti.[^37][^38][^39] ![Kapaklı'da yaralı bir kadın](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f9/Turkish_woman_with_bayonet_wound.jpg) *Kapaklı'da yaralı bir kadın (public-domain)* !["Durmuş", elleri kesilmiş, yaralı bir erkek çocuk.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0a/Dourmouche%2C_a_boy_wounded_and_hand_cut_off..png) *"Durmuş", elleri kesilmiş, yaralı bir erkek çocuk. (Allied commission, public-domain)* Geri çekilme sırasındaki Yunan vahşeti örneklerinden birinde, 14 Şubat 1922'de [Aydın Vilayeti'nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n_Vilayeti) Türk Karatepe köyünde, köy Yunanlar tarafından kuşatıldıktan sonra tüm sakinler camiye konuldu ve cami yakıldı. Ateşten kaçmayı başaran az sayıda kişi vuruldu. Toplam 385 kişi öldürüldü.[^40][^41] İtalyan konsolosu M. Miazzi, Yunanların 60 kadın ve çocuğu katlettiği bir köyü ziyaret ettiğini rapor etti. Bu rapor, daha sonra Fransız konsolosu Captain Kocher tarafından doğrulandı.[^42] ![Ebeveynleri öldürülmüş iki küçük Müslüman yetim.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c9/Two_little_Muslim_orphans_boy_and_girl.png) *Ebeveynleri öldürülmüş iki küçük Müslüman yetim. (Allied commission, public-domain)* Mart-Nisan 1921'de, [Bilecik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilecik) kasabası geri çekilen Yunan ordusu tarafından yakıldı. 208 kişi öldürüldü.[^43] Yunan ordusunun acelesi, yıkımın seviyesini azalttı.[^44] 24 Haziran 1921'de [İzmit'te](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zmit), çoğunlukla erkeklerden oluşan 300 kadar kadar sivil Yunan ordusu tarafından idam edildi.[^45][^46] Bununla birlikte şehir yağmalandı ve bir bölümü ateşe verildi.[^47][^48] 5 Eylül 1922'de [Salihli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salihli) Yunan ordusu tarafından ateşe verildi. Şehirdeki binaların %65'i yok oldu[^49] ve en az 76 kişi yanarak öldü. Ayrıca, 100 kız tecavüz etmek için kaçırıldı.[^50] 4 Eylül'de ise [Turgutlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turgutlu) kasabası Yunanlar tarafından ateşe verildi. 6 Eylül'e kadar süren yangın sonucu şehrin %90'ı yok oldu ve 1.000 kadar kişi öldü.[^51] Yunan ordusu tarafından çıkarılan yangınlar sonucu [Uşak'ta](https://turkipedia.org/tr/wiki/U%C5%9Fak) 200,[^52] [Alaşehir'de](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ala%C5%9Fehir) 3000 kişi yanarak öldü.[^53] [1922 Manisa yangını](https://turkipedia.org/tr/wiki/1922_Manisa_yang%C4%B1n%C4%B1) boyunca 3500 kişi yanarak ölürken, 855 kişi Yunan askerleri tarafından vurularak öldürüldü. Ayrıca Türk kaynaklarına göre, 300 kız tecavüz edilmek için kaçırıldı. ![1922 Manisa yangını'ndan sonra bir sokak.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f9/Destroyed_street_in_Manisa.jpg) *1922 Manisa yangını'ndan sonra bir sokak. (public-domain)* [Gülfem Kaatçılar İrem](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BClfem_Kaat%C3%A7%C4%B1lar_%C4%B0rem), küçük bir kız olarak Manisa'daki yangına tanık oldu ve ailesi ile tepelere kaçtı, onun hatırladıkları: [Johannes Kolmodin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Johannes_Kolmodin), İzmir'deki İsveçli bir doğubilimci idi. Kendisi mektuplarında Yunan ordusunun 250 Türk köyünü yaktığını yazdı.[^54] Ayrıca 30.000'den fazla bina Yunan ordusu, yerel Rumlar ve onların Ermeni destekçileri tarafından yakıldı.[^55][^56][^57][^58][^59] Savaşın son aşamasında, bilirkişilerin oluşturduğu *Tetkik Heyeti*, [Aydın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n) ve çevresinde incelemelerde bulunmuş ve rapor vermiştir. Bu rapor, "*Tetkik Heyeti Raporu*" olarak bilinmektedir. “Madde 32: Alevler içinde kalan mahalleden kaçmaya çalışan kadın erkek, çocuk, Türklerin büyük bir kısmı mahalleyi şehrin kuzey kısmına bağlayan bütün yolları tutan Yunan askerleri tarafından sebepsiz olarak öldürülmüşlerdir.[^60]” “Madde 40: Aydın Vilayeti’nin Yunan kuvvetleri tarafından işgali, mahsul ve mülk bakımından büyük maddi hasarlar yaratmıştır.[^61]” ## Ermenilerin ve Fransızların Türk katliamları ![Ağzıkaraca köyü şehitliği. Ermeniler tarafından öldürülen Çamurdan Ailesi'ne ait mezarlık.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cd/A%C4%9Fz%C4%B1karaca_k%C3%B6y%C3%BC_%C5%9Fehitli%C4%9Fi_onur_mutlay_%282%29.jpg) *Ağzıkaraca köyü şehitliği. Ermeniler tarafından öldürülen Çamurdan Ailesi'ne ait mezarlık. (Kriptocu, CC-BY-SA-3.0)* Türklerin bölgedeki Fransız işgaline karşı direnişi üzerine [Antep'te](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antep_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1), [Maraş'ta](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mara%C5%9F_Muharebesi) ve [Urfa'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urfa_Muharebesi), büyük ölçüde sivil kayıplara ve katliamlara[^62] sebep olan muharebeler yaşandı. Maraş'ta, 4.500 Türk öldürüldü.[^63] [Kaç Kaç Olayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7_Ka%C3%A7_Olay%C4%B1) boyunca sivillere yönelik saldırılar yaygındı. [Ermeni Kırımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1), katliamları yapan silahlı Ermenileri yaptıklarının haklı olduğuna ikna etti.[^64] 1920 yılında, Ermeniler tarafından [Kozan Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kozan_Katliam%C4%B1) yapıldı. Ermeniler ayrıca [Yalova Katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yalova_Katliam%C4%B1) ve [1922 Manisa yangını](https://turkipedia.org/tr/wiki/1922_Manisa_yang%C4%B1n%C4%B1)'nda önemli bir rol oynadı.[^65] ## Ayrıca bakınız - [Türk Kurtuluş Savaşı sırasında yaşanmış muharebeler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_s%C4%B1ras%C4%B1nda_ya%C5%9Fanm%C4%B1%C5%9F_muharebeler) - [Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye-Yunanistan_n%C3%BCfus_m%C3%BCbadelesi) - [6-7 Eylül Olayları](https://turkipedia.org/tr/wiki/6-7_Eyl%C3%BCl_Olaylar%C4%B1) - [Gümülcine Olayları](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCm%C3%BClcine_Olaylar%C4%B1) - [Varlık Vergisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varl%C4%B1k_Vergisi_%28T%C3%BCrkiye%29) - [Süryani Kırımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCryani_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1) - [Müslüman-Türk katliamları](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman-T%C3%BCrk_katliamlar%C4%B1) - [Türk düşmanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_kar%C5%9F%C4%B1tl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) - [Türkiye'de ırkçılık](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye%27de_%C4%B1rk%C3%A7%C4%B1l%C4%B1k) - [Yunan Bağımsızlık Savaşı sırasında katliamlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunan_Ba%C4%9F%C4%B1ms%C4%B1zl%C4%B1k_Sava%C5%9F%C4%B1_s%C4%B1ras%C4%B1nda_katliamlar) [^1]: Rumel, Rudolph, Turkish Democide , Power Kills, Lines 363 & 382. University of Hawai'i. [^2]: Armenia: The Survival of a Nation, Christopher Walker, 1980. [^3]: Akçam, Taner. A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility. 2007, s. 327. [^4]: Fisk, Robert. The story of the Armenian Legion is finally being told – and it is a dark tale of anger and revenge.. The Independent, 18 Ekim 2018. [^5]: EYEWITNESS TELLS HOW ARMENIANS WERE MASSACRED. The New York Times, 6 Mart 1920. [^6]: "5,000 Christians Massacred, Turkish Nationalist Conspiracy", The Scotsman, August 24, 1920. [^7]: "24 Greek Villages are Given to the Fire." Atlanta Constitution. March 30, 1922 [^8]: "Turk's Insane Savagery: 10,000 Greeks Dead." The Times. Friday, May 5, 1922. [^9]: "More Turkish Atrocities", Belfast News Letter, May 16, 1922. [^10]: Clark, Bruce. Twice a stranger : the mass expulsion that forged modern Greece and Turkey. Harvard University Press, 2006, s. 25. [^11]: Bir İtalyan Gazetecinin Kaleminden İzmir’in İşgali. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 22 Mart 2019. [^12]: Ortaylı, İlber. 90 yıl önceki işgal. Milliyet, 17 Mayıs 2009. [^13]: Foreign documents US. [^14]: Aggelomatis, Chr, "Chronicle of Great Tragedy" (The Epic of Asia Minor), Estia, 1963, pp. 231-2 [^15]: Southern Europe: International Dictionary of Historic Places. Routledge, 2013, s. 351. [^16]: Abulafia, David. The great sea : a human history of the Mediterranean. Oxford University Press, 2011, s. 287. [^17]: Freely, John. The Western Shores of Turkey: Discovering the Aegean and Mediterranean Coasts. Tauris Parke Paperbacks, 2004, s. 105. [^18]: Horowitz, Irving Louis. Death by Government. Transaction Publishers, 1994, s. 233. [^19]: Greskowich. [^20]: James Loder Park. [^21]: KURTULUŞ SAVAŞI DÖNEMİNDE YUNAN MEZALİMİ. www.edirnegazetesi.com.tr. [^22]: Kurtuluş Savaşı Döneminde Kocaeli - Yalova – İznik Çevresinde. www.ait.hacettepe.edu.tr. [^23]: Shaw,Stanford J. & Shaw, Ezel Kural (2002), History of the Ottoman Empire and modern Turkey, Volume 2, Cambridge University Press, sf. 342 [^24]: Archivio Storico Diplomatico Ministero Degli Affari Esteri, Affari Politici, Busta: 1644-7738 [^25]: Arşivlenmiş kopya. [^26]: Shaw,Stanford J. & Shaw, Ezel Kural (2002), History of the Ottoman Empire and modern Turkey, Volume 2, Cambridge University Press, sf. 342 [^27]: Steven Béla Várdy, T. Hunt Tooley, Ágnes Huszár Várdy, Ethnic cleansing in twentieth-century Europe (2003), Social Science Monographs, sf. 190 [^28]: Shaw,Stanford J. & Shaw, Ezel Kural (2002), History of the Ottoman Empire and modern Turkey, Volume 2, Cambridge University Press, sf. 342 [^29]: Toynbee, Arnold J (1922). The Western question in Greece and Turkey: A study in the contact of civilisations. Boston: Houghton Mifflin, sf. 260 [^30]: Housepian, Marjorie. The Smyrna Affair. New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1966, p.153 [^31]: McCarthy, Justin. Death and exile: the ethnic cleansing of Ottoman Muslims, 1821–1922. Darwin Press, 1995, s. 264. [^32]: Turgut Özakman: Vahidettin, M. Kemal ve milli mücadele: yalanlar, yanlışlar, yutturmacalar, Bilgi Yayınevi, 1997, page 219. [^33]: Turgut Özakman: Vahidettin, M. Kemal ve milli mücadele: yalanlar, yanlışlar, yutturmacalar, Bilgi Yayınevi, 1997, ISBN 9754946698, sf. 219 [^34]: U.S. Vice-Consul James Loder Park to Secretary of State, Smyrna, 11 April 1923. US archives US767.68116/34 [^35]: Smith, Michael Llewellyn. Ionian vision : Greece in Asia Minor, 1919–1922.. C. Hurst, 1999, s. 209. [^36]: Sorrowful Shores, Ryan Gingeras, page 111-112, 2009 [^37]: Gingeras, Ryan. Sorrowful Shores:Violence, Ethnicity, and the End of the Ottoman Empire 1912-1923. Oxford University Press, 2009, s. 28. [^38]: McNeill, William H.. Arnold J. Toynbee: A Life. Oxford University Press, 1989. [^39]: Arşivlenmiş kopya. [^40]: Yunan mezalimi: İzmir, Aydın, Manisa, Denizli : 1919-1923, Mustafa Turan, University of Michigan-Atatürk Araştırma Merkezi, 2006|url=https://books.google.com/books?id=iy1pAAAAMAAJ&q=14+%C5%9Eubatta+ku%C5%9Fat%C4%B1ld%C4%B1%C4%9F%C4%B1n%C4%B1,+c%C3%A2milerin+ate%C5%9Fe+verildi%C4%9Fini,+400+ki%C5%9Fiden+yaln%C4%B1z+15+kad%C4%B1n+ve+erke%C4%9Fin+ka%C3%A7t%C4%B1klar%C4%B1n%C4%B1n+kendisine+bildirildi%C4%9Fini%22+yaz%C4%B1yordu425.&dq=14+%C5%9Eubatta+ku%C5%9Fat%C4%B1ld%C4%B1%C4%9F%C4%B1n%C4%B1,+c%C3%A2milerin+ate%C5%9Fe+verildi%C4%9Fini,+400+ki%C5%9Fiden+yaln%C4%B1z+15+kad%C4%B1n+ve+erke%C4%9Fin+ka%C3%A7t%C4%B1klar%C4%B1n%C4%B1n+kendisine+bildirildi%C4%9Fini%22+yaz%C4%B1yordu425.&hl=nl&sa=X&ei=xW3tUYWALYiHswae0oHYDQ&ved=0CDEQ6AEwAA%7Cquote=14 Şubatta kuşatıldığını, câmilerin ateşe verildiğini, 400 kişiden yalnız 15 kadın ve erkeğin kaçtıklarının kendisine bildirildiğini" yazıyordu [^41]: . [^42]: . [^43]: State-Nationalisms in the Ottoman Empire, Greece and Turkey: Benjamin C. Fortna,Stefanos Katsikas,Dimitris Kamouzis,Paraskevas Konortas, page 64, 2012 [^44]: Arşivlenmiş kopya. [^45]: Sorrowful Shores, Ryan Gingeras, page 112, 2009 [^46]: Toynbee, Arnold Joseph. The Western Question in Greece and Turkey:A Study in the Contact of Civilizations. H. Fertig, originally: University of California, 1970, s. 553. [^47]: Lieberman, Benjamin. Terrible Fate: Ethnic Cleansing in the Making of Modern Europe. Rowman & Littlefield, 2013, s. 126. [^48]: Toynbee, Arnold Joseph. The Western question in Greece and Turkey. General Books LLC, 1922, s. 287–297–298–299. [^49]: U.S. Vice-Consul James Loder Park to Secretary of State, Smyrna, 11 April 1923. US archives US767.68116/34 [^50]: The Atlantic Monthly, Volume 132. Atlantic Monthly Co, 1923, s. 829. [^51]: U.S. Vice-Consul James Loder Park to Secretary of State, Smyrna, 11 April 1923. US archives US767.68116/34 [^52]: Adıvar, Halide Edib. The Turkish Ordeal: Being the Further Memoirs of Halidé Edib. Century Company, University of Virginia, 1928, s. 363. [^53]: Mango, Atatürk, p. 343. [^54]: Özdalga, Elizabeth. The last dragoman: the Swedish orientalist Johannes Kolmodin as scholar, activist and diplomat (2006), Swedish Research Institute in Istanbul, p. 63. [^55]: Özdalga, Elizabeth. The Last Dragoman: the Swedish Orientalist Johannes Kolmodin as Scholar, Activist and Diplomat (2006), Swedish Research Institute in Istanbul, p. 63. [^56]: Várdy, Béla. Ethnic Cleansing in Twentieth-Century Europe. Social Science Monographs. p. 190.. 2003. [^57]: Toynbee, Arnold. Toynbee, Arnold (6 April 1922) [9 March 1922], "Letter", The Times, Turkey. [^58]: Loder Park, U.S. Vice-Consul James. Smyrna, 11 April 1923. US archives US767.68116/34. [^59]: HG, Howell. Report on the Nationalist Offensive in Anatolia, Istanbul: The Inter-Allied commission proceeding to Bourssa, F.O. 371-7898, no. E10383.(15 September 1922). [^60]: Em. Korg. Hüseyin Işık, Türk-Yunan İlişkileri, Genelkurmay ATASE Başkanlığı Yayını, Ankara 1986, s. 377-394 [^61]: Em. Korg. Hüseyin Işık, Türk-Yunan İlişkileri, Genelkurmay ATASE Başkanlığı Yayını, Ankara 1986, s. 377-394 [^62]: Gary D. Solish (2010) The Law of Armed Conflict: International Humanitarian Law in War ISBN 9780521870887 [^63]: Kerr, Stanley Elphinstone. The Lions of Marash. SUNY Press, 1973, s. 195. [^64]: Levene, Mark. Devastation. Oxford University Press, 2013, s. 217, 218. [^65]: Kamil (1982). Manisa ve yöresinde işgal acıları. Kültür ve Turizm Bakanlığı. pp. 26–87.