# Türk Kurtuluş Savaşı Güney Cephesi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_G%C3%BCney_Cephesi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Türk Kurtuluş Savaşı Güney Cephesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_G%C3%BCney_Cephesi (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Armenian_legion.png) * (en:User:Neurobio, public-domain)* - **Çatışma:** Güney Cephesi - **Parçası:** Türk Kurtuluş Savaşı - **Tarih:** Aralık 1918 - 20 Ekim 1921 - **Bölge:** Güneydoğu Anadolu Bölgesi - **Sonuç:** Türk zaferi; Ankara Antlaşması - **Coğrafi değişiklikler:** Bugünkü (Hatay hariç) Türkiye-Suriye sınırı oluştu. - **Savaşan:** Fransa; Ermeni Lejyonu; border|22px|link=Fransız Batı Afrikası Fransız Batı Afrikası; border|22px|link=Fransız Cezayiri Fransız Cezayiri; border|22px|link=Fas Fransız Protektorası Fransız Fası; border|22px|link=Tunus Fransız Protektorası Fransız Tunusu; Ankara Hükûmeti; Kuvâ-yi Milliye - **Komutan:** Henri Gouraud; Ali Fuat Paşa; Ali Saip Bey; Şefik "Özdemir" Bey; Şahin Bey; Kılıç Ali - **Güç:** 60.000 Fransız askeri-70.000 ya da 80.000; Ermeni Lejyonu'ndan 10.050 asker; toplam:; 70.050-90.050; (Ekim 1921'de toplam 100.000 asker vardı); 18,000 Gönüllü (başlangıçta) **Güney Cephesi** (**Cenup Cephesi**), **Fransız Cephesi** veya **Kilikya Cephesi** ([Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca): *La campagne de Cilicie*), [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın ardından Fransız kuvvetleri ve beraberindeki [Ermeni Lejyonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_Lejyonu_%28Fransa%29) ile [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) idaresindeki [Kuvâ-yi Milliye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuv%C3%A2-yi_Milliye) arasında gerçekleşen muharebelerden meydana gelen cephedir. Fransa, [Sykes-Picot Anlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sykes-Picot_Anla%C5%9Fmas%C4%B1) ve ardından Ermeniler ile imzalanan antlaşma ile kendisine düşen topraklara yönelmiştir. 20 Ekim 1921 tarihli [Ankara Anlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281921%29) ile cephe kapanmıştır. ## Arka plan Mondros'tan sonra İngiliz orduları [Maraş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahramanmara%C5%9F), [Antep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gaziantep), [Urfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa), [Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana) ve civarını işgal etti. 1916 yılında imzalanan [Sykes-Picot Anlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sykes-Picot_Anla%C5%9Fmas%C4%B1) Projesi gereği ile [Maraş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahramanmara%C5%9F), [Antep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gaziantep), [Urfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa) ve [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) Fransızlara bırakılmalıydı. Fakat bu proje, Rusya'da devrim olduğu için ve Wilson prensipleri gereği yürürlüğe hiçbir zaman giremedi. Bununla birlikte Suriye'de Fransa ve İngiltere arasında büyük bir antlaşmazlık ortaya çıktı. İngilizler, Fransızları bölgeden çıkarmak için Suriye'nin bağımsız olmasını istemişlerdi. Fransızları kızdıran bu gelişme sonrası nihayet [Büyük Britanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Britanya) [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul)'daki petrol kaynakları için [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa) ile 15 Eylül 1919'da [Suriye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye) İtilafnamesini kabul etti. Buna göre: - [Musul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musul) [İngiliz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizler)lere - [Maraş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahramanmara%C5%9F), [Antep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gaziantep) ve [Urfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eanl%C4%B1urfa) civarı [Fransız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zlar)lara bırakıldı.[^1] [İngiliz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizler) döneminde pek de önemli bir olay yaşanmadı. Asıl olaylar [Fransızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zlar) döneminde yaşandı. Fransızlar, kendileri aleyhindeki propagandayı İngilizlerin yaptıklarından fazlasıyla emindiler.[^2] ## Maraş Maraş'taki ilk direniş, [Sütçü İmam](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCt%C3%A7%C3%BC_%C4%B0mam)'ın, hamamdan çıkan kadınlara sarkıntılık eden Ermeni askerlere saldırması ile başlamıştır. Maraş, halkının Kurtuluş Savaşı sırasında kazandığı bu zafer nedeniyle 7 Şubat 1973'te TBMM tarafından "Kahraman" unvanıyla ödüllendirildi. ## Antep ![Antep'te bir Fransız subay ile beş Türk esir. Subayın sağında Fransız koloni güçlerinden bir asker, solunda Fransız Ermeni Lejyonu'ndan apoletli bir yardımcı var. (1921)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/Antep%27te_Frans%C4%B1z_subay_ve_T%C3%BCrk_esirler.jpg) *Antep'te bir Fransız subay ile beş Türk esir. Subayın sağında Fransız koloni güçlerinden bir asker, solunda Fransız Ermeni Lejyonu'ndan apoletli bir yardımcı var. (1921) (public-domain)* [Fransızlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zlar) 1 Nisan 1919'da Antep'i işgal ettiler. 1920 yılının Nisan ayı başında Türk milli kuvvetleri kentte bir ayaklanma başlatarak Fransızlara karşı direnişe geçmiştir. On ay kadar süren direniş esnasında Fransızların kente 70.000 mermi attığı ve Türk tarafında 6317 kişinin öldüğü anlatılır. Fransızlar, kenti yoğun olarak top ateşine tutmuş, Suriye'de bulunan birliklerinden destek almışlar fakat Antep'e girme konusunda askerî bir başarı gösterememişlerdir. 30 Mayıs 1920'de Fransızlarla bir ateşkes imzalanmış ise de 17 Haziran'da çatışmalar tekrar başlamış ve aralıklarla 1920 sonuna dek sürmüştür. 1914 yılında, I. Dünya Savaşı başladığı zaman Gaziantep 83 bin nüfuslu bir liva merkezi idi. 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi ile İtilaf Devletleri paylaştıkları topraklara sahip olmak amacıyla harekete geçerken, 17 Aralık 1918'de İngilizler Antep'e girmiştir. Bir yıl süren bu işgale Fransızlar tepki göstermiş, 1918 Eylülünde İngilizlerin Musul üzerindeki “nezaret hakkı”ndan vazgeçmeleri ile önce Suriye daha sonra Antep, Urfa ve Maraş boşaltılmıştır. Bunun ardından Fransızlar 29 Ekim 1919'da Kilis'i, 5 Kasım 1919'da Antep'i işgal ettiler. 1920 yılının başında ise ünlü Antep Savunması başlamış oldu. 1 Nisan 1920'de başlayan Antep savunması 11 ay sürdükten sonra açlık yüzünden sona ermiştir. Savunma süresince Fransızlar şehre 70.000 mermi atmış, 6.000 Antepli ölmüştür. Konstantin'in Kasım 1920'de Yunan tahtına dönüşü ile Fransa, Türkiye'yi destekleme ve barış yaparak bölgeden çekilme kararı almıştır. Bölgedeki savunma sonunda Türkiye Büyük Millet Meclisi 8 Şubat 1921 tarihli toplantısında Antep'e "Gazi" ünvanını vermiştir. Türk ve Fransız tarafları bunun üzerine mutabakata varmak üzere pazarlık yapmaya koyulmuş ve 9 Mart 1921'de Bekir Sami-Briand Anlaşması hazırlanmıştır. Ancak bu anlaşmanın TBMM tarafından imzalanmaması üzerine 15 Mart 1921 tarihinde Londra'da Türk Dışişleri Bakanı ve Fransız delegasyonu Antep, Adana ve çevrelerinin Türklere geri verilmesi hususunda yeni bir mutabakat sağlamıştır. Nitekim bu antlaşma 20 Ekim 1921'de imzalanan [Ankara Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_Antla%C5%9Fmas%C4%B1_%281921%29) ile son şeklini almış ve 25 Aralık 1921'de son Fransız askeri Antep'ten ayrılmıştır. ## Urfa [Ali Saip Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_Saip_Ursava%C5%9F)'in Jandarma komutanı olarak Urfa'ya atanmasından sonra halkın örgütlenmesi daha da süratlendi. Üç bin kişilik bir askerî güç oluşturuldu. 12'ler olarak adlandırılan ve Urfa'nın önde gelen 12 vatanseverinden oluşan Kuvâ-yi Milliye hareketi, önderleri Hacı Mustafa Hacıkamiloğlu vasıtasıyla 7 Şubat 1920'de Fransız komutanlığına şehrin boşaltılmasını isteyen bir ültimatom verdiler. 9 Şubat'ta şehrin yarısı geri alındı ve 10 Nisan'da Fransızlar çekildiler. ## Adana [Hacı Talip Çiftliği Baskını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Talip_%C3%87iftli%C4%9Fi_Bask%C4%B1n%C4%B1)'nda yenilen Fransızlar, Tarsus Bağları'na çekilip burada iyi bir savunma hattı kurmuşlardı. Diğer yandan Türk kuvvetleri demiryolları ve şoseleri kestiğinden dolayı Tarsus şehri Adana ve Mersin\`den yardım alamamıştı.Bundan dolayı da Fransızlar Tarsus\`ta sıkışıp kalmışlardı. Bu durumu fırsat bilen Yarbay Şemsettin Bey, [Sayköy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sayk%C3%B6y%2C_Tarsus)'de karargah kurup durum değerlendirmesi yaptı. Durum değerlendirmesi sonucunda bölgeye bir gece baskını yapılması kararı alınmıştır. Taarruzun planı şöyleydi: 15 Temmuz 1920 gecesi Tozkoparan ve Selçuk Müfrezeleri Bağlar Tahkimatına cepheden taarruz edecek. Çeliktaş Müfrezesi düşmanın sağ kanadını, Demirbaş Müfrezesi de sol kanadını ateş baskısı altında tutarak taarruzun gelişmesini sağlayacaktı. Ayrıca, köylerde mevcut silahlı, kılıçlı ve baltalı bütün halka; Hacı İshak Ağa\`nın emri altında, taarruzun başlangıcı olan 15 Temmuz 1920\`de Sayköy'de toplanması, burada taarruz kuvvetlerinin genel ihtiyatı olarak bulunması emredildi ve bu da sağlandı. Böylece, 15/16 Temmuz 1920 gecesi bütün tertipler alınmıştı. Türk Milli Kuvvetlerin elindeki tek top da Sucular mevkiine götürülerek Fransızların Gözlük Kule\`deki bataryasını dövmeye başlayınca beklenen taarruza geçilmiş, ama bu taarruzdan beklenen başarı elde edilememişti. 16/17 Temmuz gecesi yapılan ikinci Türk taarruzu da başarılı olamamıştı. Bunun üzerine birlik komutanları Sayköy\`de toplanarak, taarruzun tekrarlanması için yeni karar almışlar ve tamamlayıcı emirler vermişlerdi. 18/19 Temmuz 1920 gecesi taarruz üçüncü defa olarak tekrarlanmıştı. Bu taarruza civardaki bütün köylüler de katılmış, silahlı olanlar bizzat, silahsız olanlar da "Allah Allah" sedalarıyla iştirak etmişlerdi. Türk gönüllülerin taarruzu karşısında Fransızlar dayanamayarak ve 200 kadar da ölü vererek, perişan bir halde Tarsus\`a geri çekilmişlerdi. Türklerin ise [Mustafa Nail](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Nail_%28yedek_te%C4%9Fmen%29) adında bir komutanı ölmüş, 15 ölü ve 40 yaralı vermişlerdi. ## Ayrıca bakınız - [Türk Kurtuluş Savaşı Suriye Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1_Suriye_Cephesi) - [Müslüman-Türk katliamları](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman-T%C3%BCrk_katliamlar%C4%B1) - [Türk düşmanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_kar%C5%9F%C4%B1tl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) - [Kozan katliamı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kozan_Katliam%C4%B1) [^1]: Arşivlenmiş kopya. [^2]: Arşivlenmiş kopya.