# Tümen Hanlığı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCmen_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Tümen Hanlığı, https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCmen_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/%D0%9F%D1%96%D0%B2%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE-%D0%A1%D1%85%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%84%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_1684.JPG/1280px-%D0%9F%D1%96%D0%B2%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE-%D0%A1%D1%85%D1%96%D0%B4%D0%BD%D0%B0_%D0%84%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_1684.JPG)
* (Giacomo Cantelli / Giovanni Giacomo de Rossi, public-domain)*

- **Native name:** Төмəн ханлыгы, Tümen xanlığı, Мурунза
- **Today:** Rusya Federasyonu
- **Title leader:** Han
- **Year leader:** 1388
- **Currency:** Pul, Som, Dirhem
- **Religion:** Paganizm, Sünnilik
- **Common languages:** Türkçe (resmi), Tatarca, Mokşanca
- **Capital:** Tümen (Төмəн каласы, Tümen kalası)
- **S:** Rus İmparatorluğu; Moskova Knezliği
- **Conventional long name:** Tümen Behani Hanlığı
- **P:** Mukşa Orda
- **Event end:** Moskova Knezliği'nde özerklik
- **Event start:** Hanlıktan bahseden ilk belge
- **Year end:** 1526
- **Year start:** 1388
- **Government type:** Hanlık
- **Empire:** Altın Orda
- **Status:** Hanlık
- **Era:** Geç Orta Çağ

**Temnikov Hanlığı** veya **Tümen Hanlığı** (Төмəн ханлыгы, Tümen xanlığı, Мурунза,[^1] Tartari di Mordua), **Murunza** (Темниковская Мещёра) veya **Tümen'in Behani Hanlığı** olarak da bilinir, Doğu Mişer Yurt'ta (Temnikovsky ve Kadomsky uyezdlikleri) bir [Mişer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mi%C5%9Ferler) ve [Mokşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mok%C5%9Falar)[^2] hanlığı idi. Hanlık, [Moskova Knezliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova_Knezli%C4%9Fi) ile yakın müttefikti.

## Etimoloji

Төмəн ханлыгы, Tümen xanlığı ve темник, [tümen komutanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCmen) anlamına gelmektedir ve şehrin kurucusu han 'i ya da yakın akrabalarını ifade etmektedir. Hanlığın etimolojisi Altın Orda tümen komutanının karargahını işaret ettiğinden dolayı M. Safargaliev, P. Chermensky gibi bazı bilim insanları Temnikov'u Mukşa'dan sonra [orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orda)nın merkezinde ikinci sıraya yerleştirirler.[^3]

## Tarihi

Hanlık [1388](https://turkipedia.org/tr/wiki/1388) yılında Behan Han tarafından kurulmuştur. Hanlık daha sonra genişledi ve [Oka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oka_Nehri) - [Tsna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tsna_Nehri_%28Mok%C5%9Fa%29) - [Sura](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sura_Nehri) arasındaki bölgeleri ([Kuzey, Batı ve Doğu Mokşa Toprakları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mok%C5%9Falar)) içine aldı. [Temnikov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Temnikov), Kadom, Sacony ve Andreev yerleşimleri 15. yüzyılın ilk on yıllarında [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova_Knezli%C4%9Fi) ve [Ryazan Knezliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ryazan_Knezli%C4%9Fi) akınları sırasında yıkılmış ve daha sonra aynı şehirlerin yerleşimlerinin üzerine yeni şehirler inşa edilmiştir. Bu bilgiler [1960'larda](https://turkipedia.org/tr/wiki/1960) gerçekleştirilen arkeolojik bulgularla doğrulanmıştır.[^4]

## Tümen Prensleri

- - Mişer hanedanı
- Rastlar - [Mokşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mok%C5%9Falar) hanedanı ([Tümen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Temnikov) ve [Tyumen](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCmen%2C_Rusya) karıştırıldığı için bazen yanlışlıkla "Sibirya" olarak anılır. Djagfar Tarikhy, Rastlardan " [Mokşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mok%C5%9Falar) veya Macar kökenli" anlamına gelen *Seber Hanları* olarak bahsetti.[^5]

Rus kaynaklarında Mordvin Hanları olarak bahsedilmiştir.

## Yönetim

Hanlık beyliklere bölünmüştü.

Arazide ağırlıklı olarak Mokşalar, [Mişerler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mi%C5%9Ferler) ve [Erzyanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzyanlar) yaşamaktadır. Bazı [Burtaşlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Burta%C5%9Flar) Kuzey Mokşa Topraklarına yerleştiler ve daha sonraki Rus belgelerinde hanın ordusunda ekmek tedarikçisi olarak hizmet ettikleri ve *ekmek vergisi* ödedikleri için *Posop Tatarları* olarak anıldılar.[^6]

## Ayrıca bakınız

- [Kasım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kas%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)
- [Altın Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti)

[^1]: Karamzin, Nikolai Mikhailovich.
[^2]: p.94
[^3]: Safargaliev M.G. Raspad Zolotoy Ordy [Dissolution of the Golden Horde].
[^4]: pp. 235–249
[^5]: Text of the Cäğfär Taríxı. <https://web.archive.org/web/20101113035307/http://jagfar.org/>
[^6]: pp. 43–48.