# Tüfengçi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCfeng%C3%A7i
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Tüfengçi, https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCfeng%C3%A7i (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2e/Persian_Musketeer.jpg)
* (Habib Allah Mashadi, public-domain)*

- **Birim adı:** Tüfengçiler
- **Tipi:** Çoğunlukla piyade, nadiren süvari
- **Görevi:** Piyade profesyonel askeri
- **Büyüklük:** 8.000 (1517); 15.000–20.000 (1521); 20.000, 50.000 veya 60.000 (1587–1629 arası); 40.000–50.000 (1642–1666 arası); 10.000 (1797)
- **Garnizon başlık:** Garnizonlar
- **Teçhizat:** Misket tüfeği
- **Komutan:** Tüfengçi-ağası

**Tüfengçiler** (تفنگچی) erken modern [İran'daki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_tarihi) [silahşör](https://turkipedia.org/tr/wiki/Misket_piyade) birliğidir. Çoğunlukla [İran dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_dilleri) konuşan köylülerden toplanıyorlardı.

## Tarih

### Safevî dönemi

Safevî Devleti kurulmadan önce, İran'da top ve tüfekler kullanılıyordu; bunlar oraya gelmişti. 1514'te Safevîlerin [Kızılbaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F) kuvvetleri, ateşli silahları etkili bir şekilde kullanmaları sayesinde üstünlük sağlayan [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından [Çaldıran Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ald%C4%B1ran_Muharebesi)'nde mağlup edildiler. Bundan dolayı, Şah [I. İsmail](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._%C4%B0smail) *vekili* (naibi) Mirza Şah Hüseyin'e *Tüfengçi* ([tüfekçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Misket_piyade)) birliğini oluşturmasını emretti, bu kelime tam anlamıyla "tüfekçi" anlamına gelmektedir. Şah I. İsmail, 50 top ve 2.000 [arkebüz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arkeb%C3%BCz) yaptırdı. *Tüfengçiler* katılmasıyla, Safevî ordusunun kabile dışı bileşeni başlangıçta küçüktü ancak sonunda önemli ve büyüyen bir parça haline geldi. 1517'de *Tüfengçilerin* sayısı 8.000'di. Zamanla sayıları değişti; 1521'de sayıları 15.000–20.000 arasına çıktı. *Tüfengçiler*, ya resmen atanmış ya da firari Portekizli askeri personel tarafından eğitilmiştir.

Portekizli ve Osmanlı [yeniçeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)lerinin de dahil edilmesi ile *Tüfengçilerin* sayısını daha da arttı. 1518'de 700 yeniçeri, Safevîlere sığındı, bunu 1519'da 1500 yeniçeri daha izledi. Şah I. İsmail, sonraki Safevî [şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah)ları gibi, *Tüfengçilerin* yeteneklerini sergilemekten keyif alıyordu. Ateşli silahlar ayrıca Şah [I. Tahmasb](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Tahmasb) geniş şekilde kullanılmıştır. *Tüfengçiler* genellikle kalelerde konuşlandırıldıkları ve kaleleri saldırganlardan koruma sorumluluğuna sahip oldukları için, binlercesi zaman zaman savaşa veya kalelerin savunmasına katılıyordu. 'da, yoğun askeri hizmetlerine rağmen, [Kızılbaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lba%C5%9F) askerleri *Tüfengçileri* küçümseyerek izliyorlardı. Ancak Şah [I. Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abbas) onlara büyük saygı duyuyordu. [Mâzenderan](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2zenderan) eyaletinden gelen *Tüfengçiler* onun gözdesiydi. 1603'te, Şah I. Abbas'ın [Belh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belh) seferi sırasında askerler arasında 10.000 *Tüfengçi* vardı. [1623–1639 Osmanlı-Safevî Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Safev%C3%AE_Sava%C5%9F%C4%B1_%281623-1639%29) sırasında, Safevîler çoğunlukla *Tüfengçileri* kullandı. *Tüfengçilerin* sayısı Şah I. Abbas döneminde 20.000, 50.000 veya 60.000 ve Şah [II. Abbas](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abbas) döneminde 40.000-50.000 civarındaydı.

Modern ateşli silahlar 1650'lerden sonra da kullanılmaya devam etti, ancak Safevî döneminde kullanımları daha az yaygınlaştı. Genellikle köylü kökenli yerli Farsça konuşanlardan ve İran'ın her yerinden toplanan *Tüfengçiler* esasen yerel [milis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Milis)lerdi. *Tüfengçiler*, İran sınırları çevresindeki askeri operasyonlara kapsamlı katılımlarına rağmen, öncelikle kırsal kesimde dağılmış yerel bir savunma gücüydü. Barış zamanlarında *Tüfengçiler* çiftçi olarak çalışırlardı. Ajrlu, Chaghni, Enanlu ve Rumlu gibi Kızılbaş kabilelerinden ve Çağatay, Lakhi ve Mamasani gibi Kızılbaş olmayan kabilelerden de *Tüfengçiler* vardı.

*Tüfengçiler* genellikle piyade olarak savaştılar ve bu da onlara *pivadegan-e tofang* adını kazandırdı, ancak süvari olarak da savaştıkları da rivayet edilir. 17. yüzyılda yazan Fransız doğumlu İngiliz gezgin [Jean Chardin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jean_Chardin), *Tüfengçilerin* yaya olarak hareket ettiğini, ancak yolculukları için atlara bindiklerini söylemiştir.

*Tüfengçiler* komutanı, idari personel, *min-başlar*, *yüz-başlar*, *panjah-başlar* ve *dah-başlar* dahil olmak üzere bir dizi subayın yardımını alan *Tüfengçi-ağası* idi. Bir [vezir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vezir) ve bir *mostoufi* (muhasebeci), *Tüfengçi-ağası'ya* *Tüfengçilerin* birlik listesini yöneterek yardımcı olmuştur. 1665'te *Tüfengçilerin* maaşının yıllık 5-7 [toman](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_t%C3%BCmeni) olduğu yazılmıştır.

### Afşar, Zend ve Kaçar dönemleri

[Afşar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Far_Hanedan%C4%B1) Şahı [Nadir Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadir_%C5%9Eah) ayrıca İran köylülerinden *Tüfengçileri* de askere aldı. [Zend](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zend_Hanedan%C4%B1) hükümdarı [Kerim Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerim_Han_Zend) ayrıca batı ve orta İran köylülerinden, özellikle de [Basra Körfezi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basra_K%C3%B6rfezi)'ne bitişik [Deştistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/De%C5%9Ftistan_%C5%9Fehristan%C4%B1) bölgesinden askere alınan *Tüfengçileri* de kullandı. Şah I. Abbas'a benzer şekilde, [Kaçar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7ar_Hanedan%C4%B1) Şahı [Ağa Muhammed Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fa_Muhammed_%C5%9Eah) Mazandaranlı *Tüfengçilerini* en güvenilir ve yetenekli askerlerinden biri olarak görüyordu. Tehlikeli dönemlerde onların arasında kalıp uyuyordu ve onlara "Şah'ın gömleği" (*pirahan-e tan-e şah*) diyordu. Ağa Muhammed Han'ın 1797'deki ölümüne kadar *Tüfengçiler* 60.000 kişilik ordusunun 10.000'ini oluşturuyordu. Mazandaran köylülerinden ve [Erak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erak) ile [Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan) arasındaki bölgeden toplanmışlardı.

## Ayrıca bakınız

- [Tüfengendâz](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCfengend%C3%A2z), Babürlüler'de tüfek kullanan asker
