Surname-i Hümayun

Surname-i Hümayun (III. Murad Surnamesi), 1582'de Padişah III. Murad’ın oğlu Şehzade Mehmet’in sünnet düğünü nedeniyle düzenlenmiş 52 gün süren şenlikleri anlatan Türkçe eserdir.

Şenlikleri 250 çift sayfa minyatür ile resimsel bir öyküye dönüştüren eser,^{[1]Şebnem Tamcan, Surname-i Hümayun, Museum With No Frontiers potalı, Sürekli Koleksiyon Veritabanı.} 14 Mart 1588 tarihinde tamamlanarak hünkâra sunulmuştur.^{[2]Hilal Kazan, Farklı Açıdan Bir Bakışla Şehnameci Seyyid Lokman'ın Saray İçin Hazırladığı Eserler, Osmanlı Araştırmaları, Sayı 35, Yıl 2010.} Tek nüshası Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Hazine Nr. 1344'te kayıtlıdır. Metni, “İntizamî” mahlaslı yazar tarafından kaleme alınan surname, Nakkaş Osman ve ekibi tarafından resimlenmiştir. Metnin orijinalinin Şahnameci Seyyid Lokman'a mı yoksa İntizami mahlasını kullanan Rumelili bir başka müellife mi ait olduğu kesinlik kazanmamıştır.^{[2]Hilal Kazan, Farklı Açıdan Bir Bakışla Şehnameci Seyyid Lokman'ın Saray İçin Hazırladığı Eserler, Osmanlı Araştırmaları, Sayı 35, Yıl 2010.}

Eserin önemi, Nakkaş Osman'ın elinden çıkan minyatürlerden gelir. Surname, tam sayfa büyüklüğünde 250 çift minyatürü içerir. Günümüzde 432 yaprak ve 427 minyatür ile ulaşmıştır. Dönemin günlük hayatından kesitler sunması ve meslek gruplarını vermesi açısından birer tarihi belge niteliğine sahip bu minyatürler ayrıca başarılı birer sanat eseri olarak değerlendirilir.^{[3]Süreyya Eroğlu, Surnameler, Os-ar.com, Erişim tarihi:30.06.2015.}

Eser boyunca tek bir kompozisyon tekrar eder ve Şenlik bütün minyatürlerde aynı noktadan, aynı dekor ile betimlenir: Şenliklerin gerçekleştiği At Meydanı'nda hareket misafir locası ve halktan seyircilerin bulunduğu sağ taraftan başlar; saray ve padişah locasının bulunduğu sol tarafta devam eder.^{[4]Nazlı Meriç Ümit, Minyatürlerde Gösteri Sanatları: Nakkaş Osman’ın Tasvirleriyle Onaltıncı Yüzyıldan Örnekler, Art-Sanat, Sayı 2, 2014} Halkın ve misafir locasının önünden geçen göstericiler padişaha doğru ilerler; dualarını ettikten ve hediyelerini sunduktan sonra hünerlerini sunarlar. Şenlik bu şekilde baştan sonra padişahın gözü ile anlatılır. Yazılı metinde dile getirilmiş heyecan, merak, korku, keyif, neşe ve benzeri durumlar minyatürlerdeki insan figürlerinde yer almaz.^{[4]Nazlı Meriç Ümit, Minyatürlerde Gösteri Sanatları: Nakkaş Osman’ın Tasvirleriyle Onaltıncı Yüzyıldan Örnekler, Art-Sanat, Sayı 2, 2014}

Eserin kadrosu

Şehnameci Seyyid Lokman tarafından Hünername ve Surname'de çalışan üretim ekibinin ücretlerinin arttırılması konusunda yazılan 1588 tarihli bir belgede ekip elemanlarının isimleri sıralanmıştır. Bu listede adı geçenlerin hangisinin Hünername'de, hangisinin Surname'de ya da ikisinde birden çalıştığı tam olarak anlaşılamamakla birlikte belge Nakkaş Osman'ın üretim ekibi içinde yer almış olabilecek nakkaşlar ve eseri hazırlayan diğer sanatçılar hakkında genel bir fikir verir. Belgede ismi geçenler şunlardır:^{[1]Şebnem Tamcan, Surname-i Hümayun, Museum With No Frontiers potalı, Sürekli Koleksiyon Veritabanı.}

Katipler

Seyyid Kasım, Mustafa, Feramuz, Ali, Abdurrahman

Nakkaşlar

Lütfü, Osman, Ali, Mehmed Haydar, Velican, Mehmed musavvir, Molla Tiflisî, İbrahim, Osman diğer, Ahmed Abdullah, Hüseyin Zergerî, Mahmud müzehhib, Yusuf Abdullah

Müzehhibler

Musa Ahmed, Yahya, Seydi, Abdi zergub, Şaban, Hızır Gazi, Mehmed Abdullah, Mehmed Mustafa, Nasuh b. Abdullah, Perviz Abdullah, Abdulehad Yakub, Davud Abdullah, Yusuf Abdullah

Mücellidler

Abdî Şaban, Mehmed Haydar, Kara Memed, Mehmed Ankara, Receb Abdullah

İptida

Seyyid Mehmed Tirmizî katip, Hüseyin üstad, Muzaffer katib, Bali Abdullah, Mehmed b. Kerim müzehhib, Abdî şakird-i musavvir, Maksut şakird-i musavvir, Geyvan Abdullah, Yusuf Abdullah şakird-i müzehhib