# Sultan el-Atraş > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan_el-Atra%C5%9F > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Sultan el-Atraş, https://tr.wikipedia.org/wiki/Sultan_el-Atra%C5%9F (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Sultan_Pasha_Al-Atrash2.jpg/1280px-Sultan_Pasha_Al-Atrash2.jpg) * (American Colony (Jerusalem) Photography Dept. (photographer unnamed), public-domain)* - **Doğum yeri:** El-Kureyya, Osmanlı Suriyesi, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm yeri:** El-Kureyya, Suriye - **Milliyet:** Suriyeli - **Tanınma nedeni:** 1925-27 Suriye Devrimi'nin komutanı - **Çocuklar:** Mansur el-Atraş **Sultan el-Atraş**, (5 Mart 1891[^1] - 26 Mart 1982) (سلطان الأطرش), yaygın olarak bilinen adıyla **Sultan **[**Paşa**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pa%C5%9Fa)** el-Atraş** (سلطان باشا الأطرش), önde gelen bir [Suriye milliyetçisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye_milliyet%C3%A7ili%C4%9Fi) [Arap](https://turkipedia.org/tr/wiki/Araplar) [Dürzi](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCrziler) lider ve [Suriye Devrimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Suriye_%C4%B0syan%C4%B1)'nin (1925-27) başkomutanıydı. [Fransızlara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa) karşı savaştı. Suriye ve Dürzi tarihinin en etkili isimlerinden biri olarak [Cebel el-Dürzi](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCrzi_Da%C4%9F%C4%B1)'nin ve genel olarak Suriye'nin kaderinin belirlenmesinde önemli bir rol oynadı. ## Erken yaşam ve kariyer Sultan el-Atraş, [Süveyda](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCveyda)'nın 20 km güneyinde, 1879'dan beri bölgeyi nominal olarak yöneten ünlü Dürzi ailesi [el-Atraş](https://turkipedia.org/tr/wiki/El-Atra%C5%9F)'ın köyü olan [el-Kureyya](https://turkipedia.org/tr/wiki/El-Kureyya)'da doğdu. Babası Zukan, 1910 yılında [Sâmi Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C3%A2r%C3%BBk%C3%AE_S%C3%A2mi_Pa%C5%9Fa)'nın kuvvetleriyle karşı karşıya geldiği [el-Kufr](https://turkipedia.org/tr/wiki/El-Kufr) yakınlarında [Osmanlılara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) karşı [şiddetli bir savaşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Havran_D%C3%BCrzi_%C4%B0syan%C4%B1) liderlik etti. Yakalandı ve daha sonra 1911 yılında idam edildi. Sultan el-Atraş, [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) patlak vermeden önce [Balkanlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkanlar)'da görev yapan bir [Osmanlı ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_ordusu) askeriydi.[^2] ## Arap İsyanı'ndaki rolü ![Fotoğraf](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/df/Sultan_Pasha_al-Atrash.jpg) *Fotoğraf (public-domain)* Sami Paşa askerî güç ve hile kullanarak sonunda Cebel el-Dürzi'yi işgal etmeyi başardı. Aralarında Sultan'ın da bulunduğu yüzlerce Dürzi gencini Balkanlar'a savaşmaya gönderdi. Ancak Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlılar isyan çıkmasından korktukları için Cebel el-Dürzi'yi rahat bıraktılar. Sultan daha sonra [Pan-Arap hareketlerle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Panarabizm) ve özellikle [Hicaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicaz)'daki [Arap İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_Ayaklanmas%C4%B1) ile temasa geçebildi. İsyan başladığında Arap bayrağını [Salkhad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salkhad) kalesine ve kendi evine dikti. Arap kuvvetleri [Akabe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akabe)'ye ulaştığında, isyana katılmaları için bin adam gönderdi. [Busra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Busra)'ya ulaştıklarında 300 adamıyla birlikte kendisi de onlara katıldı. Onun kuvvetleri [Şam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eam)'a giren ve 29 Eylül 1918'de hükûmet konağına [Arap İsyanı bayrağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_%C4%B0syan%C4%B1_bayra%C4%9F%C4%B1)nı diken ilk kuvvetlerdi. Sultan, isyandaki Arap güçlerinin lideri olan [Haşimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ben%C3%AE_Ha%C5%9Fim) Emiri [Faysal](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Faysal)'ın iyi bir dostuydu ve [emir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emir_%28%C3%BCnvan%29) unvanı ve Suriye ordusunda paşa unvanına eşdeğer bir [general](https://turkipedia.org/tr/wiki/General) rütbesi ile ödüllendirildi. Daha sonra [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) kralı olan Faysal, Sultan'a sürgün yıllarında çok yardımcı oldu. Yeni bağımsız [Suriye Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye_Arap_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1), 24 Temmuz 1920'deki [Meyselun Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meyselun_Muharebesi)'nden sonra Fransa tarafından işgal edildiği için uzun süre ayakta kalamadı. Sultan, Fransızlara karşı savaşmak için adamlarını topluyordu ancak Fransız güçlerinin Şam'a girmesi ve ülkenin [Cebel el-Dürzi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cebel-i_D%C3%BCrz%C3%AE_Devleti)'nin de aralarında bulunduğu beş devlete bölünmesiyle, olayların hızla gelişmesi çabalarını kısa kesti. ## Ethem Hançer olayı 7 Temmuz 1922'de Fransız askerleri, kendisi yokken Sultan'ın evine sığınan [Lübnanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCbnanl%C4%B1lar) bir Şii isyancı olan [Ethem Hançer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ethem_Han%C3%A7er)'i yakaladı. Hançer, General [Gouraud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Henri_Gouraud)'ya suikast girişiminde bulunmaktan aranmaktaydı. Sultan eve vardığında Hançer'ın serbest bırakılmasını talep etti, ancak Fransızlar bunu reddettiler. Birkaç gün sonra Sultan ve adamları, aslında uçakla Şam'a gönderilen Hançer'i taşıdığını düşündükleri bir Fransız konvoyuna saldırdı.[^3] Fransızlar buna Sultan'ın evini tahrip ederek ve tutuklanmasını emrederek karşılık verdi. Sultan, [Ürdün](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2-yi_%C3%9Crd%C3%BCn_Emirli%C4%9Fi)'e kaçtı ve daha sonra Fransız karakollarına baskınlar düzenledi. On ay sonra Fransızlar tarafından affedilerek geri döndü. ## 1925-27 Suriye Devrimi ![Süveyda'da Sultan'ın ve diğer isyancıların 1937'de sürgünden dönüşü için yapılan kutlama](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Druze_warriors.jpg) *Süveyda'da Sultan'ın ve diğer isyancıların 1937'de sürgünden dönüşü için yapılan kutlama (public-domain)* 1925 yılında Sultan Paşa el-Atraş, Dürzi Dağı'nda patlak veren ve tüm Suriye ile [Lübnan](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_L%C3%BCbnan)'ın bazı bölgelerine yayılan bir [isyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Suriye_%C4%B0syan%C4%B1) önderlik etti. Tüm Suriye'yi kapsadığı ve isyancılarla Fransız güçleri arasında şiddetli çatışmalara sahne olduğu için [Fransız Mandası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1z_Suriye_ve_L%C3%BCbnan_Mandas%C4%B1)'na karşı en önemli devrimlerden biri olarak kabul edilir.[^4] ![Sultan'ın akrabası ve Rasas'ın asi şeyhi Hilal el-Atraş, Suriyeli isyancıların serbest bırakılmasını kutlayan bir tören sırasında](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/da/Sultan_al-Atrash.jpg) *Sultan'ın akrabası ve Rasas'ın asi şeyhi Hilal el-Atraş, Suriyeli isyancıların serbest bırakılmasını kutlayan bir tören sırasında (Luigi Stironi, Archives du Ministère des Affaires Etrangères, public-domain)* 23 Ağustos 1925'te Sultan Paşa el-Atraş, Fransa'ya karşı [devrim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devrim)i resmen ilan etti ve kısa süre içinde [Şam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eam), [Humus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Humus%2C_Suriye) ve [Hama](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hama)'da çatışmalar patlak verdi. El-Atraş, devrimin başında Fransızlara karşı 21 Temmuz 1925'teki [El-Kufr Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/El-Kufr_Muharebesi), 2 Ağustos 1925'teki [El-Mezra Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/El-Mezra_Muharebesi) ve Salkhad, [Museyfire](https://turkipedia.org/tr/wiki/El-Museyfire_Muharebesi) ve [Süveyda](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCveyda) muharebeleri başta olmak üzere birçok muharebe kazandı. Son iki muharebede Dürziler yenilgiye uğratıldı. İsyancıların Fransa'ya karşı kazandığı zaferlerin ardından Fransa, [Fas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fas) ve [Senegal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Senegal)'den Suriye ve Lübnan'a, isyancıların az sayıdaki malzemesine kıyasla modern silahlarla donatılmış binlerce asker gönderdi. Bu durum sonuçları önemli ölçüde değiştirdi ve direniş 1927 baharına kadar sürmesine rağmen Fransızların birçok şehri geri almasını sağladı. Fransızlar Sultan el-Atraş'ı [idama](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96l%C3%BCm_cezas%C4%B1) mahkûm etti, ancak o isyancılarla birlikte Trans Ürdün'e kaçtı ve sonunda affedildi. [Fransa-Suriye Antlaşması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa-Suriye_Ba%C4%9F%C4%B1ms%C4%B1zl%C4%B1k_Antla%C5%9Fmas%C4%B1)'nın imzalanmasının ardından 1937 yılında Suriye'ye döndü. Halk tarafından büyük bir törenle karşılandı. ## Devrimden sonraki rol El-Atrash, Suriye'nin bağımsızlığına yol açan [Levant Krizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Levant_Krizi)'ne aktif olarak katıldı. 1948'de birleşik bir [Filistin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filistin_%28b%C3%B6lge%29) [Arap Kurtuluş Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_Kurtulu%C5%9F_Ordusu) kurulması için çağrıda bulundu, bunun için yüzlerce genç gönüllü oldu ve [1948 Arap-İsrail Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1948_Arap-%C4%B0srail_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında savaşa katılmak üzere gönderildi. [Edib Çiçekli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edib_%C3%87i%C3%A7ekli) döneminde el-Atraş, hükûmet politikalarına muhalefeti nedeniyle sık sık tacize uğradı. Aralık 1954'te Ürdün'e gitmek üzere Dürzi Dağı'ndan ayrıldı ve Çiçekli rejimi [düştüğünde](https://turkipedia.org/tr/wiki/1954_Suriye_asker%C3%AE_darbesi) geri döndü. El-Atraş, 1958'de [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) ve Suriye'nin [siyasi birliğini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Arap_Cumhuriyeti) destekledi ve [1961'deki ayrılma sürecine](https://turkipedia.org/tr/wiki/1961_Suriye_asker%C3%AE_darbesi) şiddetle karşı çıktı. Dürzi Dağı'ndaki sosyal hayata ve kalkınmaya yaptığı katkılarla da tanınmaktadır. ## Popülerlik ![Paşa el-Atraş 80'li yaşlarının sonunda, el-Kureyya'daki evinde](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/99/Pasha_al-Atrash.jpg) *Paşa el-Atraş 80'li yaşlarının sonunda, el-Kureyya'daki evinde (public-domain)* Sultan Paşa el-Atraş, Arap ve Suriye tarihinde, özellikle de Dürziler arasında son dönemde öne çıkan liderlerin en popülerlerinden biridir. Dürzi Dağı'ndaki ana meydanlarda el-Atraş'ın birçok heykeli bulunmakta ve bölgedeki birçok evde fotoğrafları asılı durmaktadır. El-Atraş, birçok şiir ve popüler şarkı da dahil olmak üzere yerel folklorda da öne çıkmaktadır. Çeşitli nedenlerden dolayı Dürziler onu [vatanseverlik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yurtseverlik), [cesaret](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cesaret) ve [sekülerizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sek%C3%BClerizm)in sembolü olarak görmektedirler: - El-Atraş, birçok dine mensup isyancının yer aldığı bir devrime liderlik ettiği sırada "Din Allah içindir, vatan herkes içindir" (*Ad-dīn li-llāh wa-l-waṭan li-l-jamīˤ*) sloganını ve laikliği savunması ile tanınır. Konuşmaları ve yayınları dini sembollerden tamamen yoksundu. - El-Atraş, Fransa'nın Dürzi Dağı için bağımsızlık teklifini şiddetle reddetti. Suriye'nin ulusal birliğini talep etti. - Sade yaşamı ve alçakgönüllülüğü ile tanınırdı. - El-Atraş, 1946'da Suriye'nin bağımsızlığını kazanmasından sonra herhangi bir siyasi görevi reddetti. Suriye-Mısır birliği döneminde, Cumhurbaşkanı [Cemal Abdünnasır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cemal_Abd%C3%BCnn%C3%A2s%C4%B1r) Süveyda vilayetine yaptığı bir ziyarette Sultan Paşa el-Atraş'ı [Birleşik Arap Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Arap_Cumhuriyeti)'nin en yüksek madalyası ile ödüllendirerek onurlandırdı. 1970 yılında Suriye Devlet Başkanı [Hafız Esad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haf%C4%B1z_Esad), Suriye Devrimi'ndeki tarihi rolü nedeniyle Sultan Paşa el-Atraş'ı onurlandırdı. ## Ölüm Sultan Paşa el-Atraş, 26 Mart 1982'de geçirdiği [kalp krizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalp_krizi) sonucu hayatını kaybetti. Cenazesine bir milyondan fazla kişi katıldı ve Suriye Arap Cumhuriyeti Devlet Başkanı Hafız Esad, Suriye Devrimi'nin Genel Komutanı olarak el-Atraş'ın yasını tutan bireysel bir mektup yayınladı. ## Aile Oğlu [Mansur el-Atraş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mansur_el-Atra%C5%9F), [1966 Suriye Darbesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/1966_Suriye_asker%C3%AE_darbesi)'ne kadar [Baas Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baas_Partisi)'nin [Suriye Bölgesel Kolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_Sosyalist_Baas_Partisi_-_Suriye_B%C3%B6lgesi)'nda aktif bir üyeydi. Torunu [Neyla el-Atraş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Neyla_el-Atra%C5%9F) bir tiyatro yazarı ve Esad rejimine karşı bir aktivisttir. ## Ayrıca bakınız - [Büyük Suriye İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Suriye_%C4%B0syan%C4%B1) - [Ayyaş el-Hac](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayya%C5%9F_el-Hac) - [İbrahim Hananu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Hananu) - [Yusuf el-Azma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_el-Azma) - [Abdurrahman Şehbender](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_%C5%9Eehbender) - [Hasan el-Harrat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_el-Harrat) - [Henri Gouraud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Henri_Gouraud) - [Salih el-Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salih_el-Ali) - [Fevzi el-Kavukçu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fevzi_el-Kavuk%C3%A7u) [^1]: سلطان باشا الأطرش - السيرة الذاتية. [^2]: Pedersen, Susan. The Guardians: The League of Nations and the Crisis of Empire. Oxford University Press, 2015, s. 143-146. [^3]: Provence, Michael. The Great Syrian Revolt and the Rise of Arab Nationalism. University of Texas Press, 2005, s. 3. [^4]: Provence, s. 153