# Soğomon Tehliryan > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/So%C4%9Fomon_Tehliryan > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Soğomon Tehliryan, https://tr.wikipedia.org/wiki/So%C4%9Fomon_Tehliryan (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/51/Soghomon_Tehlirian_1921.jpg) * (public-domain)* - **Doğum yeri:** Pekeriç, Erzurum Vilayeti, Osmanlı İmparatorluğu (günümüzde Çadırkaya, Tercan) - **Ölüm yeri:** San Francisco, ABD **Soğomon Tehliryan** (Սողոմոն Թեհլիրեան; 2 Nisan 1896 – 23 Mayıs 1960), Osmanlı İmparatorluğu'nun eski [sadrazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam)ı [Talat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talat_Pa%C5%9Fa)'ya, [Ermeni Kırımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1) yüzünden 15 Mart 1921'de [Berlin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin)'de suikast düzenleyerek öldüren [Osmanlı Ermenisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Ermenileri) [devrimci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Devrimci) ve [komitacı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Komitac%C4%B1)ydı. Daha önce Osmanlı gizli polis servisi için çalışan ve 24 Nisan [1915'te tehcir edilen Ermeni aydınların](https://turkipedia.org/tr/wiki/24_Nisan_1915%27te_Ermeni_ayd%C4%B1nlar%C4%B1n_s%C3%BCrg%C3%BCn%C3%BC) listesinin hazırlanmasına yardımcı olan Harutyan Mıgırdiçyan'ı öldürdükten sonra bu suikastı gerçekleştirmekle görevlendirilmiştir.[^1] Bu suikast, [Nemesis Operasyonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nemesis_Operasyonu)'nun bir parçasıydı ve Ermeni histografisine göre [Birinci Dünya Harbi](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında [Osmanlı İmparatorluk Hükûmeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_h%C3%BCk%C3%BBmeti) tarafından düzenlenen [Ermeni Tehciri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1)'nin bir nevi intikam planıydı. Tehliryan, Ermeniler tarafından ulusal bir kahraman olarak kabul edilir.[^2][^3] ## Yaşamı Soğomon Tehliryan, 2 Nisan 1896'da, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [Erzurum Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum_Vilayeti)nde, [Pekeriç](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ad%C4%B1rkaya%2C_Tercan) köyünde (günümüzde [Tercan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tercan)'ın [Çadırkaya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ad%C4%B1rkaya%2C_Tercan) köyü) doğdu.[^4] Erzincan'da büyüdü.[^5] Tehliryan'ın babası, ailesinin güvenliğini sağlamak için ülke değiştirmek amacıyla Sırbistan'a gitti. 1905'teki dönüşünden sonra tutuklandı ve altı ay hapis cezasına çarptırıldı. Bu sırada, Tehliryan ailesi Pekeriç'den [Erzincan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzincan)'a taşındı. Tehliryan ilk eğitimini Erzincan'daki Protestan ilkokulunda aldı. İstanbul'daki [Getronagan Ermeni Lisesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Getronagan_Ermeni_Lisesi)'nden mezun olduktan sonra, Sırbistan'da mühendislik okudu ve eğitimine Almanya'da devam etmeyi planladı.[^6] ## Tehcir ve Ermeni Kırımı İddiası Haziran 1914'te Sırbistan'ın [Valyeva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Valyeva) şehrindeydi.[^7] O yılın sonbaharında, Tehliryan [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ya doğru yola çıktı ve [Kafkasya Cephesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya_Cephesi)'nde Türklere karşı savaşmak amacıyla gönüllü bir birimde hizmet etmek üzere orduya katıldı.[^8] *Tarihin Büyük Anlatılmamış Öyküleri: Dünyayı Değiştiren Yaşam Karakterlerinden ve Dramatik Olaylar* a göre, Haziran 1915'te Osmanlı yerel polisi, tüm Ermenilerin Erzincan'dan [çıkartılmasını emretti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tehcir_Kanunu). Tehliryan, annesi, üç kız kardeşi, kız kardeşinin kocası ve iki yaşındaki yeğeni ile birlikte [tehcir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tehcir_Kanunu) edildi.[^9][^10] [Ermeni Devrimci Federasyonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_Devrimci_Federasyonu)na katıldı.[^11] Tehliryan, 85 aile üyesini [Ermeni Kırımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1)'nda kaybettiğini iddia etti.[^12] 2016'da The Independent ile konuşan ancak adını açıklamayan Tehliryan'ın oğlu, Tehliryan'ın annesi ve ağabeyi Vasken'in tehcirde öldüğünü, ikincisinin tıp okuduğunu ve [Beyrut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyrut)'ta yaşadığını söyledi; ayrıca Tehliryan'ın kız kardeşi olmadığını babasının Rusya'daki savaşta savaştığını ve diğer iki kardeşinin de Sırbistan'da olduğunu söylemiştir.[^13] ## Talat Paşa suikastı Soğomon Tehliryan, 1921'de [Ermeni Kırımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1)'nın sorumlularını hedef alan ve gizli bir suikast programı olan [Nemesis Operasyonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nemesis_Operasyonu)'na katıldı. Tehliryan'ın ana hedefi, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)nu kontrol eden “Üç Paşa”dan biri olarak bilinen [Talat Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talat_Pa%C5%9Fa) idi. Talât Paşa'nın, [Berlin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin)'in [Charlottenburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Charlottenburg) semti 4 Hardenbergstraße'deki adresini bulduktan sonra, yakınlarda bir daire kiralayarak günlük rutin bir işte çalışmaya başladı.[^14] Talât Paşa 15 Mart 1921 sabahı Hardenbergstraße'deki evinden ayrılırken, Tehliryan kimliğini doğrulamak için caddenin karşısına geçip onu karşıdan kaldırımdan görüp geçti. Ardından arkasına döndü ve silahını boynunun üstüne vurmak için nişan aldı.[^15][^16] Talât paşa, bir Luger P08 tabancasından çıkan 9 mm tek kurşun ile vurularak yere düştü.[^17] Suikast, gün ışığında gerçekleşti ve olayın azmettiricileri [Karekin Pastırmacıyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karekin_Past%C4%B1rmac%C4%B1yan) ve [Şahan Natali](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eahan_Natali) tarafından suç mahallinden kaçmaması söylenen Tehliryan'ın Alman polisi tarafından derhal tutuklanmasına yol açtı. ![New York Times makalesinin başlığı. (16 Mart 1921)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8b/Talaat_Pasha_Slain_in_Berlin_Suburb.png) *New York Times makalesinin başlığı. (16 Mart 1921) (New York Times, public-domain)* ## Yargılanması [Weimar Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Weimar_Cumhuriyeti)'nin kurulmasından kısa süre sonra gerçekleşen cinayet, o dönemin sansasyonel bir olayı idi. Tehliryan, Berlin mahkemesinde cinayetten yargılandı ve [Kiel Üniversitesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiel_%C3%9Cniversitesi)'nde hukuk profesörü olan Dr. Theodor Niemeyer'in de aralarında bulunduğu üç Alman savunma avukatı tarafından temsil edildi. Rahip ve Ermeni Tehciri mağduru [Grigoris Balakyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grigoris_Balakyan), Alman eylemci [Johannes Lepsius](https://turkipedia.org/tr/wiki/Johannes_Lepsius) ve savaş sırasında Alman Silahlı Kuvvetler Komutanı General [Liman von Sanders](https://turkipedia.org/tr/wiki/Otto_Liman_von_Sanders), davaya tanık olarak katılan tanınmış kişilerdi. Savunma avukatları, Tehliryan'ın birini öldürmüş olduğunu kabul ettiklerini, ama Tehliryan'ın zihinsel durumunun karmaşık olduğunu, [Ermeni Kırımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1)nın intikamını almak için Talat Paşa'yı öldürdüğünü ve geçici delilik geçirdiğini ileri sürerek savunma yaptılar. Tehliryan, duruşma sırasında 1915'te Erzincan'da bulunduğunu, ailesiyle birlikte sınır dışı edildiğini ve cinayetlere şahitlik ettiğini söyledi. Yargıç tarafından herhangi bir suçluluk hissedip hissetmediği sorulduğunda, Tahliryan şöyle dedi: "Kendimi suçlu bulmuyorum çünkü vicdanım açık. Bir adamı öldürdüm. Ama ben katil değilim". Duruşması sırasında, Tehliryan, Almanya'dayken, ölen annesini rüyalarında gördüğünü ve annesinin, Talât Paşa'yı gördüğü halde henüz intikam almadığı için kendisine sitem ettiğini söyledi. Duruşmada, Tehliryan'ın rüyası şöyle tarif edildi:[^18][^19] “Annesi, "Talat'ı gördün ve annenin, babanın, erkek kardeşlerin ve kız kardeşlerin cinayetlerinin intikamını alamadın mı? Artık oğlum değilsin." Sanık Tehliryan, "Bir şey yapmam gerek. Annemin oğlu olmak istiyorum. O zaman cennette onunla birlikte olduğumda beni geri çeviremez. Beni onun gibi göğsünde sıkmasını istiyorum." Doktorların açıkladığı gibi, uyandığında rüya sona erdi.” Avukatlarının savunmasıyla Tehliryan'a “Suçsuz” kararını vermek jürinin bir saatten biraz fazla bir zamanını aldı. Sonuçta Tehliryan adam öldürdüğü kabul edilmesine rağmen on iki kişilik jüri tarafından verilen kararla beraat etti. Alman mahkemesinin beraat kararında, savaş sonrası koşullarındaki Almanya'nın İttihatçı liderlerin hatalarından uzak olduğu izlenimini verme isteğinin etkisi olduğu ileri sürülmüştür. ## Sonraki yaşamı ![Tehliryan'ın Ermenistan'ın Gümrü şehrinde yer alan büstü. Plakta doğum tarihi 1896 yerine yanlış şekilde 1886 olarak yazıldığı ɡörülmektedir.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Soghomon_Tehleryan.JPG/1280px-Soghomon_Tehleryan.JPG) *Tehliryan'ın Ermenistan'ın Gümrü şehrinde yer alan büstü. Plakta doğum tarihi 1896 yerine yanlış şekilde 1886 olarak yazıldığı ɡörülmektedir. (Armineaghayan, CC-BY-SA-3.0)* Tehliryan suikastten sonra, [Yugoslavya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yugoslavya)'ya taşındı ve 3 yıl sonra [Erzincan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzincan)lı Anahit Tatikyan ile evlendi.[^20] 1917'de ilk tanıştığı zaman 15 yaşındaydı. Sırbistan'da kaldığı günlerde, atış kulübünün bir üyesi oldu ve yetenekli bir nişancı olarak kabul edildi. Çift, [Belgrad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belgrad)'a taşındı ve 1950 yılına kadar orada yaşadı, ilk önce [Kazablanka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazablanka)'ya, sonra [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'e ve sonra da [ABD](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri)'nin [San Francisco](https://turkipedia.org/tr/wiki/San_Francisco) kentine taşındılar. Orada posta görevlisi olarak çalıştı ve **Saro Melikyan** adı altında yaşadı.[^21] Tehliryan 1960 yılında beyin kanamasından öldü ve [Fresno, Kaliforniya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fresno%2C_Kaliforniya)'da, Ararat Mezarlığı'na gömüldü. Tehliryan'ın anıt mezarında altın kaplama kartal ve üstünde yılan figürü bulunan bir dikilitaş bulunmaktadır. Ermeni halkının adalet kolu olduğu, yılan tarafından sembolize edilenin Talat Paşa olduğu söylenir. Anıt, mezarlığın ortasında, selvi ağaçlarıyla çevrili kırmızı tuğladan yapılmış bir yürüyüş yolu ile ortalanmıştır. ## Mirası ve kültürel etkileri Tehliryan'ın [Ermenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan)'da birkaç heykeli vardır. Ermenistan'da ilk heykeli [Mastara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mastara) köyünde 1990 yılında açıldı.[^22] 2014 yılında Tahliryan'ın hikâyesi *Özel Misyon: Nemesis* adlı bir romanında anlatıldı.[^23] 2017'de [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'nın [Marsilya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marsilya) kentinde bir meydana ismi verildi.[^24] **Film** Tehliryan ve özellikle gerçekleştirdiği Talat Paşa suikastı hakkında üç film bulunmaktadır. Assignment Berlin, Ermeni Hrayr Toukhanian'ın tek filmidir. - Hrayr Toukhanian'ın yönettiği 1982 çıkışlı *Assignment Berlin* adlı Amerikan filmi, Talat Paşa'nın Berlin'deki suikastını gösterir. - [*Duvardaki Kan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Duvardaki_Kan) (*Blood on the Wall*) ([Natuk Baytan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Natuk_Baytan), 1986, Türkiye) - [Henri Verneuil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Henri_Verneuil)'in Fransız filmi [*Mayrig*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mayrig) (1991) Talât'ın suikastını ve Tehliryan'ın duruşmasını anlatır. - Daniel Despart'ın yönettiği 2020 kısa filmi The Attempt, Tehlirian'ın Talat Paşa suikastını anlatıyor.[^25][^26] ## Konuyla ilgili yayınlar - Bass, Gary Jonathan. *Stay the Hand of Vengeance: The Politics of War Crimes Tribunals*. Princeton University Press, 2001. - [Bogosian, Eric](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eric_Bogosian). [*Operation Nemesis: The Assassination Plot that Avenged the Armenian Genocide*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Operation_Nemesis%3A_The_Assassination_Plot_that_Avenged_the_Armenian_Genocide). New York: Little, Brown & Company, 2015. - Ihrig, Stefan. "Genocide Denied, Accepted, and Justified: The Assassination of Talât Pasha and the Subsequent Trial as a Media Event in the Early Weimar Republic," *Journal of the Society for Armenian Studies* 22 (2013), pp. 153–77. - Tehlirian, Soghomon. Վերհիշումներ \["Recollections" or "Memories"\], Cairo: Husaper, 1953. Recorded in writing by Vahan Minakhorian - [Yeghiayan, Vartkes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vartkes_Yeghiayan). *The Case of Soghomon Tehlirian*. Glendale, CA: Center for Armenian Remembrance; 2nd edition, 2006. - - [Profile page](https://scholarcommons.usf.edu/gsp/vol13/iss1/7) ## Dış bağlantılar - [Soghomon Tehlirian'ın duruşmasının metni](http://www.armeniapedia.org/index.php?title=The_Case_of_Soghomon_Tehlirian) - [Soghomon Tehlirian'ın Yargılanması](http://www.cilicia.com/armo_tehlirian.html) [^1]: Curmudgeon, Author Cape Cod. August 7, 1933 Anatomy of Genocide. 6 Ağustos 2021. [^2]: Vartabedian, Sarah (2007), "Commemoration of an Assassin: Representing the Armenian Genocide," Unpublished University of North Carolina at Chapel Hill Thesis, p. 7. [^3]: Von Voss, Huberta. Portraits of Hope: Armenians in the Contemporary World. Berghahn Books, 2007, s. 6. [^4]: Derogy, Jacques. Resistance and Revenge: The Armenian Assassination of the Turkish Leaders Responsible for the 1915 massacres and deportations. Transaction Publishers, 1990, s. 65. [^5]: The Official Inauguration of Soghomon Tehlirian Square to Take Place in Marseille. 13 Nisan 2017. [^6]: AGMI received rare photos of Soghomon Tehlirian. The Armenian Genocide Museum-institute. [^7]: Tehlirian, Soghomon. Վերյիշումներ [Recollections], Cairo: Husaper, 1956, pp. 43-44. [^8]: Tehlirian, Recollections, pp. 45-48. [^9]: Cummins, Joseph. History's great untold stories : larger than life characters & dramatic events that changed the world. National Geographic, 2006, s. 301. [^10]: Power, Samantha. A problem from hell: America and the age of genocide. Harper Perennial, 2007, s. 3. [^11]: Derogy, Jacques. Resistance and Revenge: The Armenian Assassination of the Turkish Leaders Responsible for the 1915 massacres and deportations. Transaction Publishers, 1990, s. 65. [^12]: Tehlirian, Recollections, s. 8. [^13]: Fisk, Robert. My conversation with the son of Soghomon Tehlirian, the man who assassinated the organiser of the Armenian genocide. The Independent, 20 Haziran 2016. [^14]: Soghomon Tehlirian. Armenian General Benevolent Union of America, 1990. [^15]: Bogosian, Eric. Operation Nemesis: The Assassination Plot that Avenged the Armenian Genocide. New York: Little, Brown & Company, 2015, pp. 9-13. [^16]: Totten, Samuel. Dictionary of genocide. Greenwood Press, 2008, s. 418. [^17]: Bogosian. Operation Nemesis, p. 203. [^18]: Official Trial of Soghomon Tehlirian. German Government. [^19]: {{Kitap kaynağı |soyadı=Yeghiayan|ad=Vartkes (ed.)|başlık=The Case of Soghomon Tehlirian|yıl=2006|yer=Glendale|yayıncı=Center for Armenian Remembrance|isbn=0977715310|basım=2.2 [^20]: Along Armenian Footsteps in Serbia. Armenian Weekly. [^21]: Milestones. Time, 6 Haziran 1960. [^22]: Սողոմոն Թեհլերյանի արձանն ուխտատեղի էր ռազմաճակատ մեկնող տղաների համար. 17 Mart 2015. [^23]: Jan Varoujan Sirapian, Paolo Cossi (çizer), J.-B. Djian. Special Mission: Nemesis (Hadoog Kordz). Sigest sarl, 2014, s. 63. [^24]: The Official Inauguration of Soghomon Tehlirian Square to Take Place in Marseille. 13 Nisan 2017. [^25]: SMC Student Film "The Attempt" Wins Best Student Film at the 2020 Vienna Independent Film Festival. Santa Monica College, 6 Ekim 2020. [^26]: Casuso, Jorge. "The Attempt" Becomes Fifth SMC Film to Screen at Cannes. Santa Monica LOOKOUT, 16 Eylül 2020.