# Singku Seli Tutung

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Singku_Seli_Tutung
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Singku Seli Tutung, https://tr.wikipedia.org/wiki/Singku_Seli_Tutung (CC-BY-SA-4.0)

**Singku Seli Tutung**, (*Šiñko Šäli Tutuñ*) 10. yüzyılın birinci yarısında yaşadığı tahmin edilen [Beşbalık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Be%C5%9Fbal%C4%B1k)lı ünlü [Uygur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurlar) bilgini ve edebiyatçısıdır. James Hamilton, Uygur yazım sistemine dayanarak, çeşitli kanıtlarla çevirmenin adını *Şingko Şeli Tutung* şeklinde okur.[^1] Ana adı *Šiñko* olan çevirmenin, *Šäli Tutuñ* kendisine verilen iki unvandır.

## Bilinen Eserleri

- Singku Seli Tutung[^2][^3] tarafından [Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ince)den [Uygurca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurca)'ya çevrilmiş olan "[**Altun Yaruk**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altun_Yaruk)" ("***التون**** altun" "altın.*"[^4] ve "***يرقلق**** yarukluk" "nur, ışık, aydınlık; rahatlık.*"[^5] anlamındadır.) (*Altın lşık*) isimli eser, "*Şehzade ile Aç Pars Hikayesi*" ile yer yer [lirik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lirik_%C5%9Fiir) bir eda taşıyan ve [ağıt](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9F%C4%B1t)ları andıran [şiir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiir)leri içerir. Eseri, ünlü Rus Türkologu E. Sergey Malov, [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)'in [Gansu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kansu) bölgesinde, Su-cou şehri yakınındaki Wun-fi-gu adlı küçük bir köyün yakınlarında, [Budist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budizm)lere ait bir tapınakta bulmuştur.
- "*Hsüan-tsang Biyografisi*" adı ile tanınmış, Burkancı [Uygur edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygur_edebiyat%C4%B1)nda önemli bir yeri olan eser, [Hsüan-tsang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Xuan_Zang) ([Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ince): 玄奘, *Xuánzàng*; [Wade-Giles](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wade-Giles): *Hsüan-tsang*) adlı [Çin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in)li bir [Budist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budizm) rahibinin 630 - 645 yılları arasında [Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan) üzerinden [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan)'a yaptığı seyahati anlatan bir seyahatname ve kendi öz geçmişidir. [Hsüan-tsang](https://turkipedia.org/tr/wiki/Xuan_Zang)'ın öğrencileri tarafından [Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ince) olarak yazılan eser, Singku Seli Tutung tarafından tahminen 10. yüzyılın birinci yarısında [Uygurca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uygurca)'ya çevrilmiştir. Eser 7. asırdaki Türk ülkeleri hakkında gözlemleri içerir.

## Ayrıca bakınız

- [Altun Yaruk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altun_Yaruk)
- [Beşbalık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Be%C5%9Fbal%C4%B1k)
- [Yarğol harabeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yar%C4%9Fol_harabeleri)

[^1]: Mehmet Ölmez, Altun Yaruk: III. kitap (Band 1 von Türk dilleri araştırmaları dizisi) Beytepe, 1991 ISBN 975-7444-00-6, ISBN 978-975-7444-00-8 <http://books.google.de/books?id=_0zkAAAAMAAJ&q=Hamilton+Synkqw&dq=Hamilton+Synkqw>
[^2]: Şinasi Tekin, Uygur bilgini Singku Seli Tutung’un bilinmeyen yeni bir çevirisi üzerine, Türk dili araştırmaları yıllığı-Belleten 1965, sayfa 66, 29-33.
[^3]: Ceval Kaya, Uygurca Altun yaruk: giriş, metin ve dizin, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, 1994. ISBN 975-16-0677-2, ISBN 978-975-16-0677-8.
[^4]: TDK Divanü Lugati't-Türk Veri Tabanında altun. <http://tdkterim.gov.tr/dlt/sozluk/?kelime=altun&kategori=dltbul&hng=ltn&ayn=bas>
[^5]: TDK Divanü Lugati't-Türk Veri Tabanında yaruk. <http://tdkterim.gov.tr/dlt/sozluk/?kelime=yaruk&kategori=dltbul&hng=ltn&ayn=bas>