# Serbest nazım ve toplumcu şiir
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Serbest_naz%C4%B1m_ve_toplumcu_%C5%9Fiir
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Serbest nazım ve toplumcu şiir, https://tr.wikipedia.org/wiki/Serbest_naz%C4%B1m_ve_toplumcu_%C5%9Fiir (CC-BY-SA-4.0)
**Serbest nazım ve toplumcu şiir**, 1920 – 1960 yılları arasında etkili olan şiir hareketi. Başlıca temsilcileri: [Nâzım Hikmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2z%C4%B1m_Hikmet), [Rıfat Ilgaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C4%B1fat_Ilgaz), [Aziz Nesin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aziz_Nesin), [Ceyhun Atuf Kansu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceyhun_Atuf_Kansu), [Ahmed Arif](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Arif), [Ercüment Behzat Lav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erc%C3%BCment_Behzat_Lav), [Arif Damar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arif_Damar), [Şevket Süreyya Aydemir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eevket_S%C3%BCreyya_Aydemir), [Vedat Nedim Tör](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vedat_Nedim_T%C3%B6r), [Enver Gökçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enver_G%C3%B6k%C3%A7e), [Şükran Kurdakul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C3%BCkran_Kurdakul) ve [Mehmet Başaran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Ba%C5%9Faran)'dır.
## Terimler
[Serbest nazım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serbest_%C3%B6l%C3%A7%C3%BC): Genellikle ölçü ve uyağa bağlı bulunmayan ve dizelerdeki hece sayısı değişik olan şiirlerdir. Daha çok [Servet-i Fünûn edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Servet-i_F%C3%BCn%C3%BBn_edebiyat%C4%B1)ndan sonra yaygınlık göstermiştir. Bu türde ahenk, [aliterasyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aliterasyon) ve [asonans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asonans)larla sağlanır.
[Toplumcu şiir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sosyalist_ger%C3%A7ek%C3%A7ilik): İdeolojik eğilimli şiir türüdür, daha çok [materyalist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Materyalizm) dünya görüşü üzerine temellendirilmiştir ve [Marksist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marksizm) ideolojiyle de şekillendirilmiştir. Bu şiir eğiliminde insan ve toplum ilişkileri realist bir biçimde ele alınır. Bu görüşe göre eser veren şair ve yazarlar; işçi sorunları, köylü sorunları, siyasal ve toplumsal sorunlar gibi çeşitli konularda bir şeylere farkındalık yaratmaya çalışıp okuru etkilemeye çalışırlar. Toplum için sanat anlayışını da benimsemişlerdir.
## Genel özellikleri
Bu türdeki eserlerde [pragmatik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edimbilim) ve [didaktik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Didaktik_%C5%9Fiir) bir yapı görülür. Şiirlerde savunulan bir görüş vardır. Şairler *"toplum için sanat"* doğrultusunda toplumsal kaygı güderek eserler vermiş ve [gelecekçilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C3%BCt%C3%BCrizm) (fütürizm) akımından etkilenmişlerdir. Bu anlayışta eser veren şairler, şiirde önemli olanın *"içerik"* olduğunu savunup sanatsal kaygı gütmeden [ölçüsüz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96l%C3%A7%C3%BC_%28%C5%9Fiir%29) ve [uyaksız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafiye) şiirler yazmışlardır. Eserler geniş kitlelere hitap etmek amacıyla yazılmıştır. Şiirde bireysellikten çok kolektiflik vardır.[^1]
Dönem şairlerinden Nazım Hikmet, [Vladimir Mayakovski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vladimir_Mayakovski)'nin sanat görüşünü benimseyerek serbest nazım ve toplumcu şiirin öncüsü olmuştur. [Nazım Hikmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2z%C4%B1m_Hikmet)'in yapıtları [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de uzun zaman [yasaklanmıştır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sans%C3%BCr). Ayrıca 1951 yılında Türk vatandaşlığından çıkarılmıştır, 2009 yılında ise [Bakanlar Kurulu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bakanlar_kurulu) kararı ile bu işlem iptal edilmiştir.[^2] Nazım Hikmet'in şiirleri elliden fazla dile çevrilmiş ve eserleri birçok ödül almıştır. Dönem şair ve yazarlarından [Rıfat Ilgaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/R%C4%B1fat_Ilgaz) yapıtlarında yoksulların yaşamını mizahi öğelerle anlatmıştır. [Ahmed Arif](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Arif) ise şiirlerinde ezilen insanlardan yana tavır alarak toplumcu şiirlerini [Hasretinden Prangalar Eskittim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasretinden_Prangalar_Eskittim) adlı kitabıyla yayınlamıştır.
## Ayrıca bakınız
- [Toplumcu gerçekçilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sosyalist_ger%C3%A7ek%C3%A7ilik)
- [Vladimir Mayakovski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vladimir_Mayakovski)
- [Sosyalizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sosyalizm)
- [Marksizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Marksizm)
[^1]: Serbest nazım ve toplumcu şiir , Erişim tarihi: 19 Mayıs 2016
[^2]: Nazım Hikmet'in hayatı ve şiirleri , Mariya LEONTİÇ Erişim tarihi: 19 Mayıs 2016