Selanik Mevlevihanesi

Selanik Mevlevihanesi, Yunanistan'ın Selanik kentinde bulunan bir Osmanlı dönemi mevlevihanesidir. Mevlevihane, Ekmekçizâde Defterdar Ahmed Paşa tarafından 17. yüzyılda yaptırılmıştır.

Tarih

Balkanlarda yer alan önemli Mevlevihanelerden birisi olan Selanik Mevlevihanesi, Selanik surlarının dışına inşa edilmiştir. Ekmekçizâde Defterdar Ahmed Paşa tarafından 1615 yılında yaptırıldığı^{[1]Ünver, A. Süheyl. Selânik Mevlevîhanesi 1913-1915. Turizm Derneği, 1963, s. 32.} ifade edilse de 1608-1618 yılları arasında kurulmuş olabileceği de düşünülmektedir.^{[2]Parlak, Cengiz. Selanik Mevlevîhânesi (Evkâfı ve Yönetim Sorunları). Cihannümü Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, 2019, s. 47-76.} Vakfiyesi bulunmadığından kesin bir kuruluş tarihi verilememektedir ancak bir diğer görüşe göre Ahmed Paşa tarafından Yenişehir'de inşa ettirilen bir zaviye için 1605 tarihli vakfiyesinde Selanik'te inşa ettirdiği mevlevihaneden bahsedilmesi yapının bu tarihlerde inşa edildiğini veya bir kısmının faaliyete geçtiğini göstermektedir.^{[2]Parlak, Cengiz. Selanik Mevlevîhânesi (Evkâfı ve Yönetim Sorunları). Cihannümü Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, 2019, s. 47-76.}

Mevlevihaneyi Ekmekçizâde Ahmed Paşa'ya Abdülkerim isminde bir Mevlevi dedesinin inşa ettirdiği ifade edilmektedir. Bir rivayete göre Ahmed Paşa büyük bir ağaç kovuğunda yaşayan Abdülkerim Dede'nin elini öpmeye gitmiş ve dede o sırada siyasi bir mücadele içinde olan Ahmed Paşa'ya mücadelesinde başarılı olacağını ve "paşa" olarak döneceğini müjdelemiştir. Daha sonra 1615 yılında geri dönen Ahmed Paşa, dedenin yaşadığı ağacın olduğu yere mevlevihaneyi yaptırıp Abdülkerim Dede'ye vermiştir.^{[1]Ünver, A. Süheyl. Selânik Mevlevîhanesi 1913-1915. Turizm Derneği, 1963, s. 32.} Karamanlı olan Abdülkerim Dede'nin Ulu Bostan Efendi’nin müridi olduğu ve vefatının ardından dergâha defnedilmesinden sonra yerine müridi Ramazan Dede'nin geçtiği belirtilmiştir.^{[1]Ünver, A. Süheyl. Selânik Mevlevîhanesi 1913-1915. Turizm Derneği, 1963, s. 32.[3]Ösen, Serdar. Balkanlarda Mevleviliğin Yayılması ve Kurulan Mevlevihaneler. Yeni Türkiye, 2019, s. 1799-1815.}

17. yüzyılın ilk yarısında bir yangın geçirmiştir ve 1849 yılında mevlevihanenin o zamanki şeyhi İbrahim Efendi'nin tamir isteği üzerine Selanik Vilayet Meclisi tarafından bir araştırma yaptırılmıştır. Ayrıca 19. yüzyılın sonlarında da tamire muhtaç bir durumda olduğu anlaşılmaktadır.^{[2]Parlak, Cengiz. Selanik Mevlevîhânesi (Evkâfı ve Yönetim Sorunları). Cihannümü Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi, 2019, s. 47-76.}

Mevlevihanenin son şeyhi Selahaddin Dede'dir. 1923-1924 yıllarında Anadolu'dan gelen Rum mültecilerin yerleştirildiği Mevlevihane daha sonraki yıllarda kafe olarak kullanılmış ve 1927 yılında etrafındaki mezarlıkla beraber yıkılarak yerine okul inşa edilmiştir.^{[3]Ösen, Serdar. Balkanlarda Mevleviliğin Yayılması ve Kurulan Mevlevihaneler. Yeni Türkiye, 2019, s. 1799-1815.}

Mimari

Evliye Çelebi'nin aktardığına göre Selanik Mevlevihanesi, demir kapılı bir harem binası, dört tarafı parmaklıkla çevrili ve sütunlarla taşınan bir kubbeli semahanesi bulunan ahşap yapılardan oluşmaktadır.^{[3]Ösen, Serdar. Balkanlarda Mevleviliğin Yayılması ve Kurulan Mevlevihaneler. Yeni Türkiye, 2019, s. 1799-1815.}

Ayrıca bakınız

• Mevlevihaneler listesi

• Yunanistan'da İslam

Bibliyografya

• Nathalie Clayer, “Trois Centres Mevlevıs Balakaniques Au Travers Des Documents D’archives Ottomans: Les Mevlevîhâne D’elbasan, De Serez Et De Salonıque”, Osmanlı Araştırmaları, sy. XIV, İstanbul 1994, s. 18-28.