# Selçuklu Hanedanı
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Selçuklu Hanedanı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)
* (Alimohammadi23, CC-BY-SA-4.0)*
- **Soyad:** Selçuklu
- **Yerli isim:** آلِ سلجوق
- **Yerli isim dil:** Farsça
- **Ülke:** Büyük Selçuklu İmparatorluğu; Anadolu Selçuklu Devleti; Irak Selçukluları; Kirman Selçukluları; Horasan Selçukluları; Suriye Selçukluları; Kubadoğulları Emirliği
- **Unvanlar:** Selçuklu Sultanı, Sultan-ı Selatın (Sultanlar sultanı), Sultan-ı Azam (En büyük, en güçlü sultan)
- **Kuruluş:** 960
- **Kurucu:** Selçuk Gazi
- **Son hükümdar:** Kubadoğlu Hüseyin
- **Yıkılış:** 1422
- **Milliyet:** Türkmen
**Selçuklu Hanedanı** (آلِ سَلْجُوقْ, *Seljukly dinastiýasy*, دودمان سلجوق), Orta Asya kökenli [Oğuz Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar)nin bir kolu olan [Kınık boyu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1n%C4%B1k_boyu)na mensup bir aile.[^1][^2][^3][^4][^5] [Dukak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dukak)'ın soyundan gelen ve [Selçuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uk_Bey)'un kurduğu [Büyük Selçuklu İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ile bir hanedan halini alan Selçuklular [11.](https://turkipedia.org/tr/wiki/11._y%C3%BCzy%C4%B1l) ve [14. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/14._y%C3%BCzy%C4%B1l)lar arasında [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'nın bir bölümünü, [Anadolu'yu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) ve [Orta Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Do%C4%9Fu)'yu yönetti.
## Kökeni
[Kaşgarlı Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2%C5%9Fgarl%C4%B1_Mahmud), 1074 yılında kaleme aldığı [Dîvânu Lugâti't-Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%AEv%C3%A2nu_Lug%C3%A2ti%27t-T%C3%BCrk) adlı eserinde, dönemin sultanlarının (büyük ihtimalle Selçuklu sultanları[^6]) [Türkmenlerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar) [Kınık](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1n%C4%B1k_boyu) boyundan geldiğini belirtmektedir:
«*Oğuzlar, Türk boylarından (kababile) biridir; aynı zamanda Türkmen'dirler. Bunlar 22 bölüktür... Birincisi ve başı Kınık'tır. Zamanımızın hakanları bunlardandır...*»[^7]
17. yüzyıl [Hiva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) hanı ve tarihçisi [Ebulgazi Bahadır Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebulgazi_Bahad%C4%B1r_Han) da [*Şecere-i Terâkime*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eecere-i_Terakime) (Türkmenlerin Soyağacı) adlı tarihi eserinde, Selçuklu hanedanının kurucusu Selçuk Bey'in Oğuzların [Kınık](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1n%C4%B1k_boyu) boyundan geldiğini ifade etmektedir[^8].
## Kuruluşu
Selçuklular, [Orta Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Do%C4%9Fu)'da devletler kurarak 300 yıl boyunca egemen olmuş, [Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar)ın Kınık boyundan [Türkî](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) bir [hanedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hanedan)dır. Adı, hanedanın kurucusu [Selçuk Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uk_Bey)'den gelir. Göçebe Türklerde [bozkır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozk%C4%B1r)daki [ırmak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nehir)ları geçiş büyük önem arzediyordu. [Oğuzname](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzname)de salı keşfeden kişi boyun önemli bir atası sayılmaktadır. Selçukluların kurduğu devletlerin ilki, [Büyük Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)dir. Bu devlet daha sonra [Anadolu Selçukluları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti), [Kirman Selçukluları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kirman_Sel%C3%A7uklular%C4%B1), [Horasan Selçukluları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan_Sel%C3%A7uklular%C4%B1), [Suriye Selçukluları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye_Sel%C3%A7uklular%C4%B1) ve [Irak Selçukluları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Sel%C3%A7uklular%C4%B1) devletleri olarak beşe ayrılmıştır.
Türklerin tarih boyunca kurdukları devletlerden en önemlilerinden birisi [Büyük Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'dir. Selçuklular 24 Oğuz kabilesinden [Kınık boyu](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1n%C4%B1k_boyu)na mensupturlar. Oğuzlar 10. yüzyılda [Sir-i Derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyhun) ([Seyhun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyhun)) ile [Hazar Denizi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazar_Denizi)'nin doğusu ve [Aral Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aral_G%C3%B6l%C3%BC) arasındaki bölgede yaşarken Kınık boyu da bunların arasında Sir-i Derya suyunun ağzına yakın oturmakta idi. 10. yüzyılın başında [Oğuz Yabgu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_Yabgulu%C4%9Fu)'ni "[Yabgu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yabgu)" ünvanı taşıyan bir hükümdar idare etmekte idi. Selçuklu ailesinin atası olan Temir-Yalıg (Demir yaylı) lakablı Dukak (veya Dokak)'ın Müslüman olduğu rivayeti de vardır. [Dandanakan Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dandanakan_Muharebesi) ile [Horasan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan_%28%C4%B0ran%29)'ı [Gazneliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazneliler)den alacak olan [Tuğrul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Frul) ile [Çağrı Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fr%C4%B1_%28Horasan_Sel%C3%A7uklu_meliki%29)ler ise Mikâîl'in oğullarıdır.[^9][^10]
## Selçuklular soyağacı
*Geniş Selçuklu Hanedanı soy ağacı (SamTürk, CC-BY-SA-4.0)*
Hükümdar listesi:
- [Büyük Selçuklu Sultanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_sultanlar%C4%B1_listesi)
- [Anadolu Selçuklu Sultanları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_sultanlar%C4%B1_listesi)
## Fotoğraflar
\ Dosya:Divrigi02.jpg|Çift başlı Selçuklu kartalı, [Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divri%C4%9Fi_Ulu_Camii_ve_Dar%C3%BC%C5%9F%C5%9Fifas%C4%B1). Dosya:Borj-toghrul.jpg|[Tuğrul Kulesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Frul_Kulesi), [Tuğrul Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tu%C4%9Frul)'in anısına [Tahran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahran)'ın güneyinde dikilen yapı, 12. yüzyıl. Dosya:Ewer from Herat, Khorasan, dated 1180-1210 CE.jpg|Bitum taşı ile gümüş kakma. 1188-1219 tarihleri arasında Selçuklu sanatına bir örnek, [Herat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herat), [Afganistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan). [British Museum](https://turkipedia.org/tr/wiki/British_Museum). Dosya:Male royal figure, 12-13th century, from Iran.jpg|Soylu erkek başı, 12.-13. yüzyıl, İran. Dosya:Shatranj.jpg|[Satranç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Satran%C3%A7) seti, 12. yüzyıl, İran. [New York Metropolitan Sanat Müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Metropoliten_Sanat_M%C3%BCzesi). Dosya:Kharaghan.jpg|[Selçuklu sultanlarının](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_sultanlar%C4%B1_listesi) mezarlarını barındıran [Karahan İkiz Türbeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahan_%C4%B0kiz_T%C3%BCrbeleri), 1053, İran. Dosya:Eskişehir Archaeological Museum 1270.jpg|Selçuklu Dönemi'nden kalma bir lahit ([Eskişehir Arkeoloji Müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski%C5%9Fehir_Arkeoloji_M%C3%BCzesi)) Dosya:Sarchopage (Seljuk Period, 12-13th century AD).jpg|Selçuklu Dönemi'ne ait sanduka mezar. Eskişehir Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir. \
## Ayrıca bakınız
- [Oğuz Yabguluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_Yabgulu%C4%9Fu)
- [Suriye Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye_Sel%C3%A7uklular%C4%B1)
- [Irak Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak_Sel%C3%A7uklular%C4%B1)
- [Kirman Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kirman_Sel%C3%A7uklular%C4%B1)
- [Horasan Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Horasan_Sel%C3%A7uklular%C4%B1)
- [Atabeylikler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atabeg)
- [Zengiler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeng%C3%AEler)
- [Böriler](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%B6riler)
- [İldenizliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ldenizliler)
- [Salgurlular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salgurlular)
- [Beyteginliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erbil_Beyli%C4%9Fi)
- [Gürcistan Kıpçakları](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_K%C4%B1p%C3%A7aklar%C4%B1)
[^1]: Concise Britannica Online Seljuq Dynasty article
[^2]: Definition of SELJUK. www.merriam-webster.com.
[^3]: Tabib, Rashid Al-Din. The History of the Seljuq Turks from the Jāmiʻ Al-tawārīkh: An Ilkhanid Adaptation of the Saljūq-nāma of Ẓahīr Al-Dīn Nīshāpūrī. Psychology Press, 2001.
[^4]: Shaw, Stanford J.. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 1, Empire of the Gazis: The Rise and Decline of the Ottoman Empire 1280-1808. Cambridge University Press, 29 Ekim 1976.
[^5]: Golden, Peter B. (1992). An Introduction to the History of the Turkic People. Otto Harrassowitz, Wiesbaden. p. 209
[^6]: D. E. Eremeyev. Türklerin Etnogenezi. Nauka, 1971, s. 282.
[^7]: Kaşgarlı Mahmud. Dîvânu Lugâti't-Türk. Türk Dil Kurumu.
[^8]: Ebulgazi Bahadır Han. Şecere-i Terâkime (Türkmenlerin Soy Kütüğü). Simurg Yayınları, 1996, s. 214.
[^9]: Kevin Alan Brook, (2006) The Jews of Khazaria, 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc.
[^10]: D.M. Dunlop (1966) The Khazars. The Dark Ages: Jews in Christian Europe, 711-1096, .