Samsun Bombardımanı

Samsun Bombardımanı, Amerikan Deniz Kuvvetleri ve Yunanistan Deniz Kuvvetleri'nin 7 Haziran 1922 tarihinde Samsun'a düzenlediği saldırı. Bu olay Türk Kurtuluş Savaşı'nda Türklere karşı yapılan ilk ve tek Amerikan operasyonuydu.^{[1]Hüseyin Kurt, ABD ve YUNAN'IN SAMSUN'U BOMBALAMASI, Samsun 19 Mayıs Üniversitesi, Samsun.}

Arka plan

Kurtuluş Savaşı döneminde Karadeniz'de ellerindeki birkaç küçük gemiyle Sovyetler Birliği'nden silah ve cephane getirmeye çalışan Türk denizcileri, Yunan avcı botları ve savaş gemileriyle baş etmekte zorlanıyorlardı. Daha büyük gemilere ihtiyaç duyan gemiciler için Trabzon Nakliyatı Bahriye Kumandanı Fahri Bey'in planı doğrultusunda, Yunanların Karadeniz'deki büyük ticaret gemilerinden birinin ele geçirilmesine karar verilmiştir.^{[2]Şarman, Kansu. Samsun nasıl bombalandı?. Popüler Tarih, 2001, s. 10-11.} Plana göre Rusya'nın Novorossiysk Limanı'nda yükleme yapan Enosis kargo gemisi yola çıktıktan sonra iki küçük Türk gambotu tarafından durdurulup el konularak gizlice Trabzon'a getirilecekti.^{[2]Şarman, Kansu. Samsun nasıl bombalandı?. Popüler Tarih, 2001, s. 10-11.} Plan, 26 Nisan 1922 akşamı hayata geçirilmiştir. Birkaç saat süren kovalamacadan sonra Enosis, içindeki 500 bin liralık malzeme ile altınlarla birlikte ele geçirilmiş ve Trabzon adı verilerek Türk nakliye filosuna katılmıştır.^{[2]Şarman, Kansu. Samsun nasıl bombalandı?. Popüler Tarih, 2001, s. 10-11.} O güne kadar yalnızca taşımacılık yapan Karadeniz'deki Kuvâ-yi Milliyeci denizciler, bu harekâtla ticari gemiler yoluyla Yunan güçlerine darbe vurmaya başlamışlardır.^{[2]Şarman, Kansu. Samsun nasıl bombalandı?. Popüler Tarih, 2001, s. 10-11.} Yunanlar ise misilleme olarak Samsun Bombardımanı'nı planlamışlardır.

Bombardıman

7 Haziran 1922 günü sabaha karşı Georgios Averof ve Kilkis zırhlıları, panter sınıfı iki muhrip, iki yardımcı kruvazör ve dört küçük mayın tarayıcı gemiyle Yunan filosu Samsun açıklarına gelmiştir.^{[3]Sarısakal, Baki. Bir Kentin Tarihi: Samsun. Samsun Valiliği İl Kültür Müdürlüğü Yayınları, 2002, s. 48.} Savunma önlemleri alan Samsun Bahriye Muhafız Müfrezesi ve 10. Tümen siperlere cephane yığmaya başlamış, sahile topçu bataryaları yerleştirilmiştir.^{[2]Şarman, Kansu. Samsun nasıl bombalandı?. Popüler Tarih, 2001, s. 10-11.} Yunanlar saat 10.00 civarında gözlemci sıfatıyla Samsun Limanı'nda demirli olan Amerikan gemilerine Samsun Mutasarrıfı Faik Bey'e verilmek üzere^{[4]Umur, Hasan. Samsun'da Müdafaa-i Hukuk. Tan Matbaası, 1944, s. 49.} protesto mektubu göndermiş; mektup, mutasarrıfa ulaştırılmıştır. Protestoda Samsun'un askerî üs haline getirildiği ve kent özelliğini kaybettiği belirtilerek şehrin teslim edilmesi istenmiştir. Ankara Hükûmeti ile yapılan telgraflaşma sonucunda bu istek reddedilmiş, Samsun'un açık bir şehir olduğu ve bombalanamayacağı, şayet bombalanırsa tüm sorumluluğun Yunanistan Krallığı'na ait olacağı cevabı verilmiştir.^{[5]TBMM Zabıt Ceridesi, Devre: 1, Cilt: XX, Sayfa: 248} 15.30'da hükûmet konağı, kıyıdaki ambarlar ve deniz araçları, kentin batısındaki Rus petrol tankları ile Amerikalı ve Hollandalı tüccarlara ait tütün depoları hedef alınarak bombardıman başlamış, Türk tabyaları ise sahildeki topçu bataryaları ile cevap vermiştir.^{[2]Şarman, Kansu. Samsun nasıl bombalandı?. Popüler Tarih, 2001, s. 10-11.}

İki saat süren bombardıman sırasında Yunan gemileri beş yüzden fazla mermi kullanmış, dört asker ölmüş ve üç asker de yaralanmıştır. Ayrıca 4.170 teneke petrol, 68.368 kg benzin, 900 kilogram ispirto ile askerî yiyecek ambarı yanmış; kırk sekiz ev, üç dükkân, hükûmet konağı, gümrük binası, Canik Surp Nigoğayos Ermeni Kilisesi ve yetimhanesi yıkılmış, sahildeki on altı balıkçı teknesi hasar görmüştür.^{[6]TBMM Zabıt Ceridesi, Devre: 1, Cilt: XX, Sayfa: 249-250} İki saat sonunda Georgios Averof zırhlısının çekilmesiyle birlikte diğer gemiler de çekilmiş ve bölgeyi terk etmişlerdir.^{[2]Şarman, Kansu. Samsun nasıl bombalandı?. Popüler Tarih, 2001, s. 10-11.}

Amerikan muhripleri de bu bombalama hareketinde yardımcı olmuştu.^{[7]Jack Sweetman: American Naval History: An Illustrated Chronology of the U.S. Navy and Marine Corps, Volume 3, 1775-Present, Naval Institute Press, 2002, ISBN 1-55750-867-4, page 132.[8]Samsun'un Yunan Donanması Tarafından 1922 Yılında Bombalanmasında ABD Donanmasına Ait Karadeniz Filotillasının Rolü.[1]Hüseyin Kurt, ABD ve YUNAN'IN SAMSUN'U BOMBALAMASI, Samsun 19 Mayıs Üniversitesi, Samsun.}

Sonrası

Bombardımandan sonra toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi, 12 Haziran ve 16 Haziran 1922 tarihli toplantıları sonucu bütün Karadeniz sahillerini savaş alanı ilan ederek bölgedeki Rumların tehcirine karar vermiştir.^{[9]Yerasimos, Stefanos. Milliyetler ve Sınırlar. İletişim Yayınları, 1994, s. 420.} Samsun'daki Rum çeteciliğinin önde gelen ailelerinden Yelkencioğulları, Andavallıoğulları ve Enfiyecioğullarına ek olarak varlıklı Rumlar, Dâhiliye Vekaletinin izniyle İstanbul'a gitmişlerdir.^{[9]Yerasimos, Stefanos. Milliyetler ve Sınırlar. İletişim Yayınları, 1994, s. 420.} Ardından 10. Tümen kumandanı olarak atanan Trabzonlu Albay Veysel Bey döneminde onun emriyle Rum çetelerini organize eden idareciler yakalanmıştır.