# Sakızlı Ohannes Paşa > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Sak%C4%B1zl%C4%B1_Ohannes_Pa%C5%9Fa > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Sakızlı Ohannes Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Sak%C4%B1zl%C4%B1_Ohannes_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e4/Sak%C4%B1zl%C4%B1_Ohannes_Pa%C5%9Fa_%281%29.jpg) * (public-domain)* - **Makam:** Hazîne-i Hâssa nâzırı - **Dönembaşı:** Kasım 1897 - **Dönemsonu:** Ekim 1908 - **Hükümdar:** II. Abdülhamid - **Öncegelen:** Portakal Mikail Paşa - **Sonragelen:** Mustafa Nuri Bey - **Doğum tarihi:** 1836 - **Ölüm tarihi:** 1912 **Sakızlı Ohannes Paşa** (1836-1912), [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) asıllı [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ekonomisti, öğretmeni ve devlet adamıdır. Kasım 1897'den Ekim 1908'e kadar [Hazîne-i Hâssa Nâzırlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Haz%C3%AEne-i_H%C3%A2ssa_Nez%C3%A2reti) görevini yürüttü. Sultan [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in 1880'den 1908'deki [İkinci Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet)'e kadar şahsî servetini emânet ettiği üç Ermeni'den sonuncusudur.[^1] [Osmanlı İmparatorluğu'nda iktisadi liberalizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nda_liberalizm) fikrini savunmuştur ve bu açıdan ilk Osmanlı liberallerinden sayılmaktadır. *Milletlerin Zenginleşmesi Bilimin Kaynakları* ("Mebad-i İlmi Serveti Milel") adlı ders kitabı Osmanlı'da ilk klasik iktisat kitabı olarak görüldü. Paşa iktisadi kalkınma için mülkiyet hakkı, bireysel ve ekonomiksel özgürlüğe dayanan rekabetçi bir ortamı gerekli görüyordu. Bu noktada ekonomik devlet hamilliğine karşı çıkıyordu.[^2] [Mikail Portakal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Portakal_Mikail_Pa%C5%9Fa) 1897 yılında hayatını kaybedince Hazine-i Hassa Nazırlığı görevinine getirildi. Maliye Mektebi'nde *İlm-i Servet* şeklinde anılan iktisat derslerini verdi. Liberal düşünceleri ile [Jön Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/J%C3%B6n_T%C3%BCrkler)i etikiledi. Demiryolu ve demiryolu yapım çalışmalarının özel sektörce yapılması fikrine sahipti. [Sosyalizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sosyalizm) düşüncesine karşıydı. Mekteb-i Fünun-ı Nefise-i Şahane'de estetik üzerine verdiği derslerin notlarını toplayarak *Fünun-u Nefise Tarih-i Medhali* ("Güzel Sanatlar Tarihine Giriş") adlı eseri yayımladı. Ekim 1908'e kadar Hazine-i Hassa Nazırlığı'na devam etti. Sonrasında kendi isteğiyle emekliye ayrılarak filoloji ve sözlük çalışmalarına ağırlık verdi.[^3] ![Sakızlı Ohannes Paşa'nın portresi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2a/Sak%C4%B1zl%C4%B1_Ohannes_Pa%C5%9Fa_%282%29.jpg) *Sakızlı Ohannes Paşa'nın portresi (public-domain)* [^1]: Tunç, Şafak. Son Evrensel Hükümdar: Sultan 2. Abdulhamid Han. Motto, 2017, s. 146-147. [^2]: Modern Türkiye'de Siyasi Düşünce Cilt 7/ Liberalizm. İletişim, s. 32. [^3]: Bank-ı Osmanî-i Şahane'den Merkez Bankası'na. Radikal.