Sakız Adası Katliamı

Sakız Adası Katliamı (Yunanca: Η σφαγή της Χίου), 1822'de Yunan Bağımsızlık Savaşı sırasında Sakız Adası'ndaki on binlerce Yunan'ın Osmanlı askerleri tarafından öldürülmesi olayıdır.^{[1]Dadrian, Vahakn N.. Warrant for Genocide: Key Elements of Turko-Armenian Conflict. Transaction Publishers, 1999, s. 153.} Çevre adalarda yaşayan Yunanlar, Sakız Adası'na gelmiş ve ada halkını isyana katılmaları için cesaretlendirmişti. Buna karşılık Osmanlı askerleri adaya çıktı ve binlerce kişiyi öldürdü. Hristiyanların katledilmesi uluslararası toplumda kızgınlığa neden oldu ve Yunanların dünya genelinde destek görmesine yol açtı.

Arka plan

Sakızlı tüccar ve armatörler, 2.000 yıldan fazla süre boyunca Karadeniz, Ege Denizi ve Akdeniz'de ticaret ve diplomaside önemli bir konumdaydı. Osmanlı İmparatorluğu, Sakızlıların yaptığı ticaretin ve yalnızca adada yetişen damla sakızının öneminden dolayı ada halkını kendi işlerinde neredeyse tamamen serbest bırakmıştı. Kozmopolit bir yapı gösteren Sakızlılar ayrıca İstanbul'da da tanınırdı. Ancak katliamdan sonra ada, ticari ününü hiçbir zaman geri kazanamadı.

Adanın yönetici sınıfı, güvenliğini ve zenginliğini kaybetmekten korktuğu için Yunan İsyanı'na katılma konusunda isteksizdi.^{[2]St. Clair, William. That Greece Might Still Be Free, The Philhellenes in the War of Independence. Oxford University Press, 1972, s. 79.} Ayrıca adanın Türklerin egemen olduğu Anadolu'ya çok yakın olduğunun ve bunun güvenlik riski taşıdığının bilincindeydi.^{[2]St. Clair, William. That Greece Might Still Be Free, The Philhellenes in the War of Independence. Oxford University Press, 1972, s. 79.}

Katliam

Mart 1822'de Yunan İsyanı anakarada güç kazanmışken yüzlerce silahlı Yunan, komşu ada Sisam'dan Sakız Adası'na geldi. Yunanların saldırısına uğrayan Türkler, adadaki hisara çekildi. Ada halkından pek çok kişi de isyana katılmaya karar verdi.^{[2]St. Clair, William. That Greece Might Still Be Free, The Philhellenes in the War of Independence. Oxford University Press, 1972, s. 79.} Ancak nüfusun büyük çoğunluğu misillemeyi kışkırtacak hiçbir eylemde bulunmadı ve Osmanlı İmparatorluğu'na karşı ayaklanan diğer Yunanlara katılmadı.^{[3]Shupp, Paul F.. Review: Argenti, Philip P. The Massacre of Chios. Journal of Modern History, 1933, s. 414.}

Kaptan-ı derya Nasuhzade Ali Paşa komutasındaki Türk donanması 22 Mart'ta adaya geldi ve adayı yağmaladı. 31 Mart'ta adanın yakılması emri verildi ve sonraki dört ay içerisinde tahminî 40.000 Türk askeri adaya çıktı.

120.000 kişilik ada nüfusunun yaklaşık dörtte üçü katledildi, köleleştirildi veya hastalıktan öldü.^{[4]Christopher A. Long - The Massacres of Chios 1822 (2).[5]The Chios Massacre of 1822.} 21.000 kişi kaçmayı başardıktan, 52.000 kişi köleleştirildikten ve 52.000 kişi katledildikten sonra adada 2.000 kişinin kaldığı tahmin edilmektedir.^{[6]Η Ιστορία της Χίου και τα Μεσαιωνικά Χωριά της.} Hayatta kalan on binlerce kişi Avrupa'ya dağıldı ve Sakız diasporasının bir parçası oldu. Başka kaynaklarda öldürülen veya açlıktan ölen Sakızlıların sayısı 20.000 olarak verilmektedir.^{[7]Massacre at Chios.[8]Christopher Long (1998-1999): The Massacres of Chios, Events & Massacres of 1822 .[9]The Open University: Massacres of Chios - Challenging the Establishment} Katliam sırasında köleleştirilen genç Yunanlar zengin Osmanlı aileleri tarafından evlat edinildi ve İslam'a geçirildi. Yorgo Stravelakis (sonraki adıyla Mustafa Haznedar) ve İbrahim Edhem Paşa gibi bazıları Osmanlı İmparatorluğu'nda tanınır hâle geldi.^{[10]Littell, Eliakim. The Living Age. The Living Age Co., Ekim 1888, s. 614.}

Olayların duyulması Avrupa'da kızgınlığa neden oldu^{[11]Klose, Fabian. The Emergence of Humanitarian Intervention: Ideas and Practice.... Clays, 2016, s. 175.} ve Fransız ressam Eugène Delacroix, Sakız Adası Katliamı adlı bir tablo yaptı.

Ayrıca bakınız

• Sakız Adası açıklarında Osmanlı amiral gemisinin yakılması

• Yunan Bağımsızlık Savaşı sırasında katliamlar